3.2.2 Taalkundige uitleg van de term ‘redelijkheid en billijkheid’

Is er een kader te vinden voor wat verstaan moet worden onder ‘redelijkheid en billijkheid’ als we kijken naar de taalkundige uitleg van het begrip? Het Nederlandse woordenboek1 verduidelijkt het woord ‘redelijk’ als “1 met rede begaafd; = verstandelijk 2 rechtvaardig, billijk: dat zijn redelijke voorstellen 3 tamelijk: redelijk goed 4 tamelijk groot, tamelijk goed enz.: een redelijk inkomen” en ‘billijk’ als “1 rechtvaardig 2 redelijk”. Uit deze definiëring blijkt dat we niet te maken hebben met twee duidelijk onderscheiden begrippen, ook al komt de norm ook gescheiden (enkel ‘redelijk’ of enkel ‘billijk’2) voor in de wet. Redelijk is wat men billijk acht en andersom. Hoewel de opvatting dat er wel een duidelijk onderscheid is, namelijk dat met ‘redelijkheid’ op het verstand wordt gedoeld en met ‘billijkheid’ op het gevoel, ook voorkomt3. Duidelijk wordt wel dat de termen ‘redelijkheid’ en ‘billijkheid’ in de Nederlandse taal (ook) met elkaar verbonden zijn, zoals dit juridisch het geval is.

Schelhaas noemt ook het onderscheid dat ratio op verstand/rede lijkt te duiden en billijkheid meer op het gevoel/het hart, maar zij concludeert dat er geen juridisch relevant verschil is tussen de beide termen en dat zij inderdaad als één geheel moeten worden gezien.4 Zo blijkt ook uit de toelichting van de wetgever:

Deze taalkundige omschrijving zal voor maar weinig mensen nieuwe informatie opleveren. Nagenoeg eenieder zal een associatie hebben met de gegeven termen. Maar het is ook duidelijk dat in verschillende situaties dat wat redelijk en billijk is een andere invulling zal hebben. De omstandigheden van het geval bepalen doorgaans wat redelijk en billijk is. Dat verband (alle omstandigheden van het geval bepalen wat redelijk en billijk is) houdt de open norm volledig open.