III.3.2.a Soort aandeelhoudersgedragingen

Het gedrag van de aandeelhouder behoeft niet, anders dan bij de uitstoting, gepleegd te zijn in hoedanigheid van aandeelhouder. Iedere gedraging kan derhalve tot uittreding leiden. Het gedrag blijft dus niet beperkt tot aandeelhoudersgedragingen.1 In het verleden dacht men in de literatuur hier wel anders over. Westbroek concludeerde tot zijn spijt dat het hoedanigheidsvereiste eveneens gold voor de uittreding.2 Al in 1993 oordeelde de OK echter anders.

Deze ruime interpretatie brengt mee dat, anders dan bij uitstoting, concurrentie grond voor uittreding kan zijn.4 In het wetsvoorstel Flex-BV onderschrijft de hedendaagse wetgever deze opvatting.5

Een gevolg van met name de rechtspraak van de OK is dat de gedraging niet behoeft te worden gekwalificeerd als 'misdraging'. Iedere gedraging die er voor zorgt dat de rechten of belangen van de andere aandeelhouder geschaad worden, is voldoende.6 Een goed voorbeeld van een in het rechtsverkeer toegestane gedraging die niettemin de basis voor uittreding vormt, is het ontslag van de bestuurder die aandelen houdt. Of dit ontslag onterecht of onredelijk is, doet voor de uittreding niet ter zake. Indien de aandeelhoudersvergadering ex art. 2:134/244 lid 1 BW besluit een bestuurder naar huis te sturen, dan telt de (arbeidsrechtelijke) redelijkheid van dit ontslag niet voor de vennootschapsrechtelijke gevolgen en ook niet voor de uittreding.7 Zie hierna § III.3.2.c. Indien meer aandeelhouders conform de eerste zin van art. 2:343 lid 3 BW tot overdracht veroordeeld worden, dan kan de schuldvraag bij de verdeling van de over te nemen aandelen overigens wel een rol spelen.8

Niet iedereen is het met de geschetste benadering eens. Van den Ingh bijvoorbeeld, heeft kritiek.9 Hij meent dat de schuldvraag een rol behoort te hebben. Er zou volgens hem een element van verwijtbaarheid moeten spelen.10 Ik koester sympathie voor deze opvatting, maar zij houdt gezien de wettekst en jurisprudentie geen stand. Verwijtbaar gedrag is niet vereist. De uittredingsnorm wordt bezien vanuit het gezichtspunt van de uittredende aandeelhouder. Ontstaat met het ontslag als bestuurder een situatie waarbij hij in zijn rechten of belangen wordt geschaad, dan mag hij uittreden. Hij bevindt zich in een toestand van benardheid. Allerhande gedragingen kunnen hem in die verdrukte positie brengen.11

De schade dient te worden veroorzaakt door gedragingen van de aandeelhouder. In de eerste plaats betreft dit — net als bij de uitstoting — het gebruik van het stemrecht.12 Maar ook hier geldt een ruime opvatting. Kan het gedrag de aandeelhouder worden toegerekend, dan komt een uittredingsvordering voor zijn risico. Vaak zal het gaan om de activiteiten van een natuurlijke persoon achter de rechtspersoon, waarbij de rechtspersoon de aandeelhouder is. De analoge toepassing van art. 2:11 BW is in zo'n situatie gerechtvaardigd omdat de ratio — het opheffen van onmogelijkheid zich te verschuilen achter een rechtspersoonlijk schild dezelfde is.13 Ook denkbaar is een situatie waarbij de grootaandeelhouder tevens enig bestuurder is en in die laatste hoedanigheid het leven van de minderheidsaandeelhouder zuur maakt. De bij de grootaandeelhouder nauw betrokkenen zorgen dan voor de uitzichtloze situatie van de minderheidsaandeelhouder.

Bij het bovenstaande past de kanttekening dat uittreding niet op haar plaats is, indien het slechts gaat om vennootschappelijk gedrag dat niet kan worden toegerekend of waarbij van nauwe betrokkenheid geen sprake is. De gedachte is dat de aandeelhouder die schade ondervindt van puur vennootschappelijk gedrag zijn toevlucht moet zoeken tot het enquêterecht.14 In de toekomst vervalt het onderscheid tussen aandeelhoudersgedragingen en vennootschappelijk gedrag. Op grond van art. 343 lid 1 Wv Flex-BV is het straks mogelijk de uittreding te vorderen op grond van gedragingen van 'één of meer medeaandeelhouders of van de vennootschap zelf.15