7.2.2 Voorwaarden en grenzen

Alleen bepalingen van een cao als bedoeld in artikel 1 Wet Cao komen voor verbindendverklaring in aanmerking. In paragraaf 2.3 is reeds aan de orde gekomen dat blijkens de rechtspraak van de Hoge Raad bij cao alle onderwerpen geregeld kunnen worden die liggen op het terrein waarop vakorganisaties elkaar kunnen ontmoeten in het kader van hun belangenbehartigende taak en verband houden met arbeidsvoorwaarden.1 De grenzen van dit terrein worden aldus bepaald door de opvattingen van cao-partijen over hun belangenbehartigende taak, die in de loop van de tijd wijziging kunnen ondergaan.2 Kortom, alle onderwerpen die verband houden met arbeidsvoorwaarden kunnen kwalificeren als cao-bepaling en deze bepalingen komen in beginsel ook voor verbindendverklaring in aanmerking.3

In art. 2 lid 5 van de Wet Avv is een aantal cao-bepalingen van de verbindendverklaring uitgezonderd. Dit betreft onder andere bepalingen die een onderscheid teweegbrengen tussen leden en niet-leden, bepalingen die dwang uitoefenen op werkgevers of werknemers om zich bij een vereniging aan te sluiten (closed shop-bepalingen) en bepalingen waarvan op decentraal niveau kan worden afgeweken. Ten aanzien van die laatste bepalingen bepaalt het Toetsingskader AVV meer concreet dat het daarbij gaat om cao-bepalingen die aan het decentraal overleg (dat wil zeggen op ondernemingsniveau tussen ondernemer en vakbond of ondernemer en ondernemingsraad) ruimte laten voor nadere invulling van de cao of om af te wijken van de cao en waaraan (dat wil zeggen: de nadere invulling of afwijking) werkgevers en werknemers gebonden zijn.4 Er is geen beletsel voor verbindendverklaring indien aan decentrale afspraken geen bindende kracht toekomt of indien de decentralisatiebepaling in de cao slechts afwijkingen toelaat in de vorm van vooraf in de cao zelf opgenomen concrete alternatieven.5 Met het oog op de behoefte aan meer maatwerk, differentiatie en decentralisatie in het arbeidsvoorwaardenoverleg is het overigens de vraag of deze beperking nog in de rede ligt. Daarbij komt dat via overleg met de ondernemingsraad de werknemersbetrokkenheid aan het collectief overleg binnen een onderneming kan worden vergroot, hetgeen ten goede kan komen aan het draagvlak van collectieve regelingen en daarmee aan de waarde van het collectief overleg (zie daarover hoofdstuk 1). Ik kom in het volgende hoofdstuk op dit onderwerp terug.

Een cao-bepaling die voorschrijft dat in elke individuele arbeidsovereenkomst moet worden opgenomen dat de cao van toepassing is, leent zich ook niet voor verbindendverklaring volgens het Toetsingskader AVV. Daardoor zouden immers ongebonden werkgevers en ongebonden werknemers ook onder het regime van de niet verbindend verklaarde cao-bepalingen kunnen worden gebracht.

De minister kan niet zelfstandig besluiten tot de verbindendverklaring van cao-bepalingen. Het verzoek tot verbindendverklaring dient schriftelijk te worden gedaan door een van de cao-partijen en het is dus, behoudens een verzoek tot verlenging van een verbindendverklaring, niet nodig dat alle cao-partijen gezamenlijk daartoe een verzoek doen. De duur van de verbindendverklaring is begrensd. Behoudens in geval van verlenging, geschiedt de verbindendverklaring voor ten hoogste twee jaar. Fondsbepalingen en cao-bepalingen omtrent een ontslagcommissie kunnen voor een langere periode, maximaal vijf jaar, verbindend worden verklaard. De verbindendverklaring kan overigens niet later eindigen dan het moment waarop de cao-bepaling op zijn vroegst kan eindigen en heeft geen terugwerkende kracht.