3.3.5 Opzet en schuld van de rechtspersoon

De Hoge Raad heeft in het Drijfmest-arrest, als gezegd, geëxpliciteerd dat de daarin genoemde criteria enkel zien op de vaststelling van het daderschap en niet op de bestanddelen opzet en culpa. Of de rechtspersoon opzet of schuld heeft, dient afzonderlijk te worden beoordeeld. In de memorie van toelichting bij art. 51 Sr is opgemerkt dat voor de vraag of het opzet van een natuurlijke persoon kan worden toegerekend aan de rechtspersoon, van belang zijn de interne organisatie van de rechtspersoon en de taak en de verantwoordelijkheid van de betreffende natuurlijke persoon.1 Toerekening ligt volgens de toelichting dan meer voor de hand indien de natuurlijke persoon bestuurder was dan indien het om een ondergeschikte functionaris ging. Gelet op de interne organisatie en verantwoordelijkheidsstructuur zou echter ook het opzet van een lagere functionaris voldoende kunnen zijn. In dat geval zal toerekening op zijn plaats zijn indien het strafbare feit in verband kan worden gebracht met de taken en de bevoegdheden die aan de desbetreffende ondergeschikte zijn toegekend.2 In de literatuur wordt aangenomen dat het vaststellen van opzet of schuld bij de rechtspersoon ook anders dan getrapt (via toerekening aan de rechtspersoon) kan plaatsvinden. Het is mogelijk om opzet of schuld ook rechtstreeks vast te stellen, zonder dat opzet of schuld bestaat bij een individualiseerbare natuurlijke persoon.3 Verschillende auteurs hebben benadrukt dat opzet of schuld ook kan worden afgeleid uit de bedrijfspolitiek, de beslissingsstructuur binnen de rechtspersoon alsmede uit ‘kwade usances’ en bestuursbesluiten.4 De Hoge Raad overwoog in lijn met deze opvatting in 2016 dat voor opzet van een rechtspersoon niet is vereist dat komt vast te staan dat de namens of ten behoeve van die rechtspersoon optredende natuurlijke personen met dat opzet hebben gehandeld.5 Dat opzet kan volgens het rechtscollege ook worden afgeleid uit ‘het beleid van de rechtspersoon en de feitelijke gang van zaken binnen de rechtspersoon’.6 In alle gevallen dient de rechter, alle omstandigheden in aanmerking nemend, te beoordelen of de rechtspersoon zelf opzet of schuld heeft. 7