5.10.1 Inleiding

In Nederland wordt net als in veel andere lidstaten een overdrachtsbelasting geheven. Op grond van de WBR wordt overdrachtsbelasting geheven ter zake van de verkrijging van in Nederland gelegen onroerende zaken of van (beperkte zakelijke) rechten waaraan deze zijn onderworpen.1 Niet alleen de verkrijging van de juridische eigendom, maar ook de verkrijging van de economische eigendom is belastbaar.2 De wetgever heeft hiermee willen voorkomen dat overdrachtsbelasting kon worden ontgaan door slechts de economische eigendom over te dragen.3 Het begrip ‘onroerende zaak’ is op civielrechtelijke leest geschoeid.4 In paragraaf 4.2.2.2 is reeds aan bod gekomen dat het civielrechtelijke begrip ‘onroerende zaak’ ruimer is dan het uniebegrip ‘onroerend goed’. In het kader van dit hoofdstuk is dit verschil wat minder van belang. Bij de belaste of vrijgestelde levering van een gebouw en het bijbehorend terrein is in beginsel sprake van een belastbare verkrijging van de (juridische of economische eigendom van) een onroerende zaak voor de overdrachtsbelasting.5 Een verschil tussen de btw en overdrachtsbelasting dat wel van belang is, betreft de maatstaf van heffing. In de btw wordt uitgegaan van de subjectieve vergoeding als maatstaf van heffing (zie paragraaf 4.5). De overdrachtsbelasting kent echter als uitgangspunt dat belasting wordt geheven over de waarde in het economische verkeer, maar hierbij geldt dat deze waarde ten minste gelijk is aan de tegenprestatie.6 Het toepasselijke tarief van de overdrachtsbelasting is in beginsel 8%.7 Voor de verkrijging van – kort gezegd – een woning door een natuurlijk persoon geldt een verlaagd tarief van 2% als de verkrijger de woning na de verkrijging anders dan tijdelijk als hoofdverblijf gaat gebruiken en dit voorafgaand aan de verkrijging duidelijk, stellig en zonder voorbehoudt in een schriftelijke verklaring heeft verklaard.8 Voor de verkrijging krachtens een belaste levering van een nieuw gebouw geldt de zogenoemde ‘samenloopvrijstelling’.9 In paragraaf 5.10.2 wordt op deze vrijstelling nader ingegaan waarna in paragraaf 5.10.3 de balans wordt opgemaakt.10