4.7.2 Afscheiding

Een onderdeel van een roerende zaak is een bestanddeel op grond van de verkeersopvatting (art. 3:4 lid 1 BW) of omdat het niet zonder beschadiging kan worden verwijderd (art. 3:4 lid 2 BW). Omgekeerd is een onderdeel op grond van 3:4 lid 2 BW niet langer een bestanddeel van een zaak, als deze fysiek daarvan is losgemaakt.1 Was een onderdeel op basis van de verkeersopvatting een bestanddeel, dan bepaalt diezelfde verkeersopvatting wanneer het dat niet meer is. De criteria van het Portacabin-arrest zijn van toepassing op de situatie waarin zaken worden afgescheiden. Naast de fysieke verwijdering is vereist dat naar buiten toe kenbaar is dat het onderdeel niet langer deel uitmaakt van de zaak of, in de termen van het Portacabin-arrest, dat de afgescheiden zaak niet langer bestemd is om duurzaam ter plaatse te blijven.2 Net als bij de vaststelling of sprake is van een bestanddeel, moet de vaststelling van dit “naar buiten toe kenbaar zijn” objectief plaatsvinden. Voor de tijdelijke verbinding geldt hetzelfde als voor de tijdelijke afscheiding, namelijk dat in zo’n geval een onderdeel niet ophoudt bestanddeel van een zaak te zijn. Een motor die ter reparatie uit de auto is gehaald, blijft ondanks de verwijdering bestanddeel van de auto. Wordt deze motor vervolgens te koop aangeboden, dan is “naar buiten toe” de indruk gewekt dat hij niet langer onderdeel uitmaakt van de auto waarin hij eens zat.3

Het rechtsgevolg van een (definitieve) afscheiding is dat het afgescheiden bestanddeel een roerende zelfstandige zaak is geworden. Dit betekent dat deze zaak niet langer onder het eigendomsrecht kan vallen van de hoofdzaak. Aan wie behoort de afgescheiden zaak toe? Een algemene wettelijke regeling over afscheiding (en splitsing), zoals opgenomen in het BGB4, ontbreekt in het BW.