3.4.3 Neutraliteit in het internationale belastingrecht

Ook in het internationale belastingrecht is neutraliteit een belangrijk punt. Onderscheid wordt gemaakt tussen kapitaal import neutraliteit (KIN) en kapitaal export neutraliteit (KEN). Bij kapitaal import neutraliteit wordt een buitenlandse investeerder1 hetzelfde belast als een binnenlandse investeerder in het land waar de investering wordt gedaan. Dit wordt bereikt doordat in het land waar de investering wordt gedaan de investering wordt belast. Het woonland geeft een belastingvrijstelling voor deze inkomsten waardoor per saldo slechts heffing plaatsvindt in het land waar de investering is gedaan. Bij kapitaal export neutraliteit wordt een investeerder in zijn eigen land gelijk belast ongeacht waar hij de investering doet. De investering wordt belast in het land waar deze wordt gedaan. In plaats van een belastingvrijstelling geeft het woonland een belastingcredit. Dit betekent dat de buitenlandse belasting in mindering mag worden gebracht op de in eigen land te betalen belasting. Indien de belasting van het land waarin de investering is gedaan lager is dan de belasting die in eigen land zou worden geheven, betekent dit dus dat het woonland bij heft tot het niveau van belasting in het woonland is bereikt. Is de te betalen belasting gelijk aan die in het woonland dan hoeft er in het woonland geen belasting te worden betaald. Is de belasting in het woonland lager dan in het land van de investering dan geeft het woonland echter in de regel geen belasting terug.2 Er wordt gesproken van een ‘ordinary tax credit’.

Musgrave, is voorstander van kapitaal export neutraliteit. De belastingheffing is dan niet van invloed op de vraag of men wil investeren in eigen land of in een ander land. Dit zorgt ervoor dat het kapitaal toestroomt naar het land waar het het meeste opbrengt. Er is dan sprake van een efficiënte allocatie van productiemiddelen. Kapitaal export neutraliteit leidt er wel toe dat landen afhankelijk van hun tarief juist relatief veel of relatief weinig buitenlandse investeerders aantrekken. Indien investeerders in eigen land een effectief lager tarief hebben dan in het land waar zij investeren trekt het laatstgenoemde land procentueel meer buitenlandse investeerders dan in het omgekeerde geval waarin het effectieve tarief in eigen land hoger is. Kapitaal import neutraliteit brengt met zich dat buitenlandse en binnenlandse investeerders gelijk worden belast in het land waar zij investeren. Dat betekent dat neutraliteit bestaat ten aanzien van de investeerders die een land aantrekt. Dit systeem is echter, zo stelt Musgrave, niet neutraal ten opzichte van internationale kapitaalstromen, omdat het belastingtarief van invloed kan zijn op de beslissingen om al dan niet in een land te investeren.3 Kemmeren is voorstander van kapitaal import neutraliteit.4 Bij kapitaal export neutraliteit worden inwoners van landen met een hoog effectief tarief ervan weerhouden om te investeren in landen met een laag effectief tarief. De binnenlandse investeerders van het laatstgenoemde land hebben namelijk een concurrentievoordeel.5 Het door Musgrave genoemde argument dat kapitaal import neutraliteit een verschuiving van kapitaal van landen met een hoog effectief tarief naar landen met een laag effectief tarief plaatsvindt, gaat naar zijn mening niet op. In de eerste plaats sluiten landen alleen belastingverdragen met bonafide staten, staten met een redelijk effectief belastingtarief. Daarnaast zullen ondernemingen gebruikmaken van de mogelijkheden in het land met een laag effectief tarief. Productiefactoren zullen ook naar deze landen vloeien. In een steeds internationaler wordende samenleving is het argument, dat bezitters van de factor diensten minder mobiel zijn dan de diensten die zij verrichten, verouderd en/of veroudert het op de lange termijn. Daardoor kan kapitaal export neutraliteit op de lange termijn niet worden bereikt.6 Tevens merkt Kemmeren op dat kapitaal import neutraliteit meer effectief kan zijn om belastingfraude te bestrijden, omdat de informatie aanwezig is op de plaats waar de belasting wordt geheven.7

De begrippen kapitaal export en import neutraliteit kunnen naar analogie op de btw worden toegepast. In een omzetbelasting die op indirecte wijze wordt geheven, dient in het kader van de neutraliteit zowel de positie van de consument als de positie van de ondernemer, die de belasting namens de overheid int, te worden bezien. Voor de consument zal kunnen worden gesproken over consumptie export en consumptie import neutraliteit. Voor de ondernemer zal kunnen worden gesproken over productie export en productie import neutraliteit. Consumptie export neutraliteit houdt dan in dat het voor de consument irrelevant is of hij goederen en diensten in eigen land koopt of in een ander land. Consumptie export neutraliteit houdt dus in dat voor de consument het btw-tarief, de vrijstellingen etc. zouden moeten gelden zoals deze in eigen land gelden ook indien hij goederen of diensten in het buitenland aanschaft. Consumptie import neutraliteit houdt in dat de consument indien hij producten in het buitenland koopt is onderworpen aan dezelfde belasting als de inwoners van dat land. Binnen één land geldt voor iedere consument hetzelfde tarief, dezelfde vrijstelling etc. Productie export neutraliteit houdt in dat het voor een dienstverrichter irrelevant is of hij zijn producten aanbiedt in eigen land of in het buitenland. Bij productie export neutraliteit geldt dat een ondernemer ook indien hij producten aanbiedt aan consumenten in het buitenland het btw-tarief, de vrijstellingen etc. die gelden in eigen land, toepast. Bij productie import neutraliteit wordt een buitenlandse leverancier in het binnenland gelijk behandeld als een lokale leverancier. Indien een buitenlandse leverancier zijn producten aanbiedt in een ander land, moet hij het btw-tarief, de vrijstellingen etc. van het land waar hij zijn producten aanbiedt, toepassen. Voor de neutraliteit die we in de omzetbelasting trachten te bereiken om het tot stand komen van de interne markt te bevorderen moet mijns inziens voor consumenten worden uitgegaan van de toepassing van consumptie export neutraliteit in combinatie met een beperkte toepassing van consumptie import neutraliteit. Consumenten zullen pas vrij zijn de door hen gewenste goederen en diensten te kopen bij de door hen gewenste leverancier indien zij een gelijk percentage aan btw over de koopprijs betalen ongeacht of zij bij een binnenlandse of buitenlandse leverancier hun goederen of diensten kopen. Toepassing van consumptie import neutraliteit zou wel gewenst kunnen zijn voor consumptie van goederen en diensten die onmiddellijk ter plaatse worden verbruikt. Het is niet te verdedigen waarom een Nederlander die op een Italiaans terras koffie nuttigt een ander btw-bedrag betaalt dan de Italianen zelf. Voor ondernemers moet mijns inziens worden uitgegaan van productie import neutraliteit, wat tot hetzelfde resultaat leidt als toepassing van consumptie export neutraliteit. Pas indien zij hetzelfde btw-percentage over hun verkopen moeten voldoen als lokale leveranciers kunnen zij met hen concurreren. Dat zij eventueel geneigd zijn om goederen aan te bieden in een land waar het btw-tarief laag is, omdat consumenten daar meer van hun producten kunnen kopen, moet daarbij op de koop toe worden genomen. Bovendien zal het sterk van de aard van het goed of de dienst afhangen of het btw-tarief daadwerkelijk van invloed is op het aantal producten dat de consumenten afnemen.