3.5.1 Inleiding

Documentgegevens:

mr. N. Lavrijssen, datum 15-01-2015

Datum: 15-01-2015
Auteur: mr. N. Lavrijssen
JCDI: JCDI:ADS613788:1
Vakgebied(en): Financieel recht / Financieel toezicht (juridisch)
Verzekeringsrecht / Algemeen

Zoals ik heb aangegeven in paragraaf 1.4 van hoofdstuk 1 worden de gevolgen voor verzekerden onderverdeeld in twee categorieën: gevolgen voor de dekking (ontvangt de verzekerde een uitkering wanneer de verzekerde gebeurtenis zich voordoet?) en gevolgen voor de voortzetting van de verzekeringsovereenkomst (kan de verzekerde onder dezelfde voorwaarden verzekerd blijven?). Is sprake van een overdracht – al dan niet op basis van een overdrachtsplan1 – van de gehele verzekeringsportefeuille2 aan een andere verzekeraar, dan heeft het faillissement van de oorspronkelijke verzekeraar geen gevolgen voor verzekerden. Alle rechten en verplichtingen gaan in dat geval over op de overnemende verzekeraar.

Schema 2: Portefeuilleoverdracht

1. Uitkeringen veilig gesteld? JA

Vorderingen van verzekerden te gelde te maken via:

a.: Oorspronkelijke verzekeraar: nee
b.: Opvolgend verzekeraar: ja
c.: Alternatieve route: nvt

2. Verzekeringsovereenkomst veilig gesteld? JA

a.: Voortzetting verzekeringsovereenkomst onder gelijke voorwaarden: ja
b.: Nieuwe verzekeringsovereenkomst onder gelijke voorwaarden: nvt

Kan zo’n overdracht niet worden gerealiseerd, dan oefent het faillissement van een verzekeraar op zichzelf geen invloed uit op bestaande wederkerige overeenkomsten;3 deze overeenkomsten worden niet gewijzigd door het faillissement.4 Dit is slechts anders wanneer overeenkomsten een bepaling bevatten (hierna: beëindigingsbeding) waarin staat de overeenkomst van rechtswege eindigt als een van de partijen in staat van faillissement wordt verklaard of dat de wederpartij in zo’n geval de bevoegdheid heeft om de overeenkomst op te zeggen.5 Buiten deze uitzondering om blijven verbintenissen in stand, tenzij de Fw anders bepaalt.6^,7 Omdat de verzekeringsovereenkomst een wederkerige overeenkomst in de zin van art. 6:261 lid 1 BW is – de verzekeringnemer betaalt immers premie en in ruil daarvoor verleent de verzekeraar dekking – en de Fw niet anders bepaalt, blijven de verbintenissen die voortvloeien uit de verzekeringsovereenkomst bij het faillissement van een verzekeraar in stand, tenzij de overeenkomst een beëindigingsbeding bevat.

Dit betekent niet dat het faillissement geen gevolgen heeft voor de uitvoering van de wederkerige overeenkomsten.8 De Hoge Raad overwoog in het Nebulaarrest dat het feit dat het (voort)bestaan van een wederkerige overeenkomst niet wordt beïnvloed door het faillissement van een van de contractanten, niet betekent dat de schuldeiser van een duurovereenkomst wiens wederpartij failliet wordt verklaard de rechten uit die overeenkomst kan blijven uitoefenen alsof er geen faillissement was.9 Een verzekerde zal willen weten welke gevolgen het faillissement van zijn verzekeraar heeft voor de verzekeringsovereenkomst. Om deze gevolgen in kaart te brengen, maak ik onderscheid tussen de volgende situaties:

a.: de verzekerde gebeurtenis heeft zich voorgedaan voor faillissement (paragraaf 3.5.2)
b.: de verzekerde gebeurtenis heeft zich (nog) niet voorgedaan (paragraaf 3.5.3)

Toon alle voetnoten

Voetnoten

Voetnoten

Zie hierover nader paragraaf 3.3.2.

Dit is een vorm van contractsoverneming zoals geregeld in art. 6:159 BW. Bij contractsoverneming gaat de hele rechtsverhouding over op de overnemende partij. Hartkamp & Sieburgh 2013, p. 279. Op grond van art. 3:112 lid 1 en 3:114 lid 1 Wft is de instemming van DNB vereist voor een portefeuilleoverdracht. Deze instemming komt in de plaats van de instemming van de verzekeringnemers.

Overigens is het in theorie denkbaar dat een verzekeringsovereenkomst niet voorafgaand aan het faillissement wordt gesloten door de verzekeraar, maar tijdens het faillissement door de curator. Deze situatie doet zich voor wanneer de curator besluit het verzekeringsbedrijf voort te zetten en in dat kader nieuwe overeenkomsten aangaat. In dat geval levert de vordering van een verzekerde een boedelschuld op, zo volgt uit HR Koot Beheer/Tideman q.q.. Er is dan sprake van de tweede categorie boedelschulden: de verbintenis is door de curator in hoedanigheid aangegaan. Omdat dit scenario niet erg realistisch is, ga ik hier niet nader op in. Ook is denkbaar dat de verzekeraar zelf op de dag van faillietverklaring een verzekeringsovereenkomst sluit. Op grond van art. 24 Fw is de boedel niet aansprakelijk voor verbintenissen van de schuldenaar, na de faillietverklaring ontstaan, tenzij de boedel daardoor is gebaat. Hiervan zal slechts sprake zijn wanneer er al premie is betaald en duidelijk is dat de verzekeraar niet tot uitkering over hoeft te gaan. Ik denk hierbij bijvoorbeeld aan de situatie dat een verzekeringnemer een levensverzekering afsluit die tot uitkering zal komen wanneer de verzekerde de 65-jarige leeftijd bereikt en de verzekerde vrij snel na het afsluiten van de verzekering – en dus nog voordat hij de 65-jarige leeftijd heeft bereikt – komt te overlijden. Omdat het hier om uitzonderlijke gevallen gaat, zal ik hier ook niet verder op ingaan.

Kortmann & Faber 1994, p. 409.

Van den Heuvel & Baron van Hövell tot Westerflier 2007, p. 54.

Zie bijvoorbeeld art. 39 lid 1 Fw op grond waarvan de curator en de verhuurder de huurovereenkomst met een failliete huurder tussentijds op kunnen zeggen en art. 40 lid 1 Fw op grond waarvan de curator en de werknemer de arbeidsovereenkomst met de failliete werkgever op kunnen zeggen. Voor de verzekeringsovereenkomst ontbreekt zo’n opzegmogelijkheid voor de curator en de verzekerde in de Fw.

Dat dit uitgangspunt nog steeds actueel is, blijkt uit het arrest van de Hoge Raad van 11 juli 2014 (ECLI:NL:HR:2014:1681). Hierin overweegt de Hoge Raad in r.o. 3.6.4 dat het uitspreken van het faillissement niet tot gevolg heeft dat de curator (‘actief’) een bevoegdheid of vordering toekomt die de wet of de overeenkomst niet toekent, omdat dit in strijd zou komen met het beginsel dat het faillissement geen invloed heeft op bestaande wederkerige overeenkomsten.

Vriesendorp 2013, p. 269-270.

Zie r.o. 3.5 van HR 3 november 2006, ECLI:NL:HR:2006:AX8838, NJ 2007, 155 (Nebula).