17.5.1 Inleiding

Anders dan zijn Engelse collega die een open bevoegdheidsregel als het forum (non) conveniens kan gebruiken, is de Nederlandse rechter voor zijn internationale bevoegdheid gebonden aan het gesloten systeem van regels in afdeling 1 Rv. Ik laat de nieuwe regel van art. 3 aanhef en sub c Rv dan gemakshalve buiten beschouwing, omdat we nog niet weten hoe de rechtspraak hiermee zal omgaan en deze regel alleen betrekking heeft op verzoekschriftprocedures.1 Een uitzondering hierop zijn de regels van art. 9 aanhef en sub b en c Rv die de internationale bevoegdheid van de Nederlandse rechter creëren door open normen. Daarmee zijn deze regels vergelijkbaar met het forum conveniens: zonder bevoegdheidsregel bestaat toch bevoegdheid van de Nederlandse rechter in de situaties van art. 9 aanhef en sub b en c Rv. Deze beide fora duid ik hierna gezamenlijk aan in enkelvoud als het forum necessitatis.

Ik zal het forum necessitatis bespreken voor het Nederlandse commune internationaal privaatrecht. In de EEX-V° en het Verdrag bestaat dit forum niet. Binnen het toepassingsbereik van EEX-V°Nerdrag kan de eiser dan ook geen beroep doen op een forum necessitatis.2 In het bijzonder wijs ik erop dat een forum necessitates geen afwijking van een forumkeuze onder art. 23 EEX-V°/17 Verdrag of 24 EEX-V°/ 18 Verdrag kan rechtvaardigen. Een uitdrukkelijke of stilzwijgende forumkeuze voor een gerecht van een EG-lidstaat respectievelijk verdragsluitende staat (niet zijnde Nederland) door partijen waarvan één partij woonplaats heeft in een EG-lidstaat respectievelijk verdragsluitende staat kan daardoor niet door het forum necessitatis ter zijde worden geschoven. Het Haags Forumkeuzeverdrag laat in beginsel evenmin berechting van een geschil toe door een ander dan het gekozen gerecht (art. 5 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag). Niettemin opent art. 6 sub d Haags Forumkeuzeverdrag eenforum necessitatis. Het gaat om een afwijking van de forumkeuze in uitzonderlijke gevallen buiten de macht van partijen, indien de forumkeuze redelijkerwijs niet kan worden nagekomen. In de volgende paragraaf bespreek ik kort het forum necessitatis in het Haags Forumkeuzeverdrag. In de derde paragraaf behandel ik het forum necessitatis in het Nederlandse commune internationaal privaatrecht. De verhouding tot de forumkeuze in het commune internationaal privaatrecht is het onderwerp van de vierde paragraaf.