2.6 Conclusie

70. Wettelijke achterstellingen komen maar weinig voor, hoewel de wet op verschillende plaatsen aanspraken van sommige schuldeisers ondergeschikt maakt aan aanspraken van anderen. De wetgever lijkt zich niet bewust van achtergestelde vorderingen als middel om de ondergeschiktheid van de ene vordering ten opzichte van een andere vordering te regelen. Dit is anders bij de Duitse wetgever. In de Insolvenzordnung wordt achterstelling ingezet om verschillende groepen schuldeisers bij het Insolvenzverfahren te betrekken zonder dat hun verhaal ten koste van andere schuldeisers gaat.1

De bestaande wettelijke achterstellingen rusten op morele overwegingen over de prestatie waar de achtergestelde vordering op ziet. Legaten, quasilegaten en testamentaire lasten zijn achtergesteld omdat die als giften gelden. Het zou moreel onjuist zijn die te voldoen voordat andere schulden zijn voldaan. Het verhaal van een gesubrogeerde schadeverzekeraar is achtergesteld bij dat van het slachtoffer, omdat de schadevergoedingsvordering primair hem toekomt. Ook achterstelling als vergoeding voor een onrechtmatige daad kan worden gezien als een morele maatregel.

De ondergeschiktheid van figuren die verwant zijn aan achtergestelde vorderingen rust ook vaak op morele overwegingen. De grondslag van de verificatiebeperking van vorderingen uit hoofde van schenking onder een opschortende voorwaarde is dezelfde als de grondslag van de achterstelling van legaten. De ondergeschikte positie van de beheerder van een derdengeldenrekening kent ook een morele grondslag.

Verder maakt de wetgever sommige aanspraken ondergeschikt aan anderen om die laatste groep zekerheid te verschaffen. Dat is bijvoorbeeld de reden dat de aanspraken van kapitaalverstrekkers ondergeschikt zijn aan die van schuldeisers. Dit verschaft de schuldeisers zekerheid en vergroot daarmee de kredietwaardigheid van de schuldenaar.2

Zowel de wettelijke achterstelling van legaten, quasilegaten en testamentaire lasten, als die van gesubrogeerde schadeverzekeraars is te kwalificeren als een eigenlijke achterstelling. Die achterstellingen krijgen primair vorm door de rang van de vordering te verlagen. Bovendien verbindt de wetgever aan beide achterstellingen een doorstortplicht en/of een terugstortplicht. Dat wordt gezien als handhaving van de ondergeschiktheid die ook in de rangverlaging tot uiting komt.

Dit is ook te herkennen in de kapitaalbescherming bij besloten vennootschappen. Het kapitaal dat de aandeelhouders hebben ingebracht mag niet aan de vennootschap worden onttrokken ten koste van het verhaal van de schuldeisers. De wettelijke regeling heeft tot doel dat te voorkomen. Vinden er toch onttrekkingen plaats die de schuldeisers dreigen te benadelen, dan moeten die worden teruggestort. De teruggestorte bedragen kunnen vervolgens door de curator van de schuldenaar onder de schuldeisers worden verdeeld. Dergelijke door- of terugstortplichten zijn dus een belangrijke vorm van handhaving van de achterstelling.