Einde inhoudsopgave
Intellectuele eigendom in het conflictenrecht (R&P nr. IE1) 2009/2.1.2.a
2.1.2.a De lex originis-uitzondering op de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling
mr. S.J. Schaafsma, datum 25-06-2009
- Datum
25-06-2009
- Auteur
mr. S.J. Schaafsma
- JCDI
JCDI:ADS465261:1
- Vakgebied(en)
Intellectuele-eigendomsrecht / Algemeen
Internationaal privaatrecht / Conflictenrecht
Voetnoten
Voetnoten
Zie bijvoorbeeld Fliniaux 1879, p. 37 e.v.; Soldan 1887, p. 406.
Vgl. Ladas 1938, p. 55 e.v.
Renault 1878, p. 36 e.v.
Voorbeeld ontleend aan Actes BC 1884, p. 21 (Procès-verbaux, openingsrede voorzitter Droz). Vgl. ook Fliniaux 1879, p. 40-41.
Zie alinea 124 hiervoor.
Ladas 1938, p. 55. Art. 7 van het Frans-Duitse verdrag van 19 april 1883 bepaalde: 'Pour assurer á tous les ouvrages de littérature ou d'art la protection stipulée á l'article ler et pour que les auteurs desdits ouvrages soient, jusqu'à preuve contraire, considérés comme tels et admis en conséquence devant les tribunaux des deux pays á exercer des poursuites contre les contrefagons, il suffira que leur nom soit indiqué sur le titre de l'ouvrage, au bas de la dédicace ou de la préface, ou á la fin de l'ouvrage. Pour les oeuvres anonymes ou pseudonymes, l'éditeur, dont le nom est indiqué sur l'ouvrage, est fondé á sauvegarder les droits appartenant á l'auteur. Il est, sans autre preuve, réputé ayant droit de l'auteur anonyme ou pseudonyme.' (Recueil des conventions (propriété littéraire) 1904, p. 70). Zie Dambach 1883, p. 23 over deze formaliteit als rechtsvermoeden.
Over dépegage, zie onder meer Polak 1994, p. 10 en p. 20; Siehr 2002, Glossarium, p. 2.
Terzijde: ook kwam het voor dat aan de formaliteiten van beide rechtsstelsels moest worden voldaan. Zo werd in art. 3 van het verdrag van 30 december 1899 tussen Duitsland en Oostenrijk/Hongarije voor wat betreft de relatie tussen Duitsland en Hongarije bepaald: '(...) la protection est subordonnée á l'accomplissement des conditions et formalités prévues non seulement par les lois et préscriptions du pays d'origine de l'ceuvre, mais aussi par celles du pays oè la protection stipulée doit être accordée.' Recueil des conventions (propriété littéraire) 1904, p. 57; Duitse tekst in Recueil Martens 1904, p. 290-294 (nr. 27). Zie over dit verdrag ook Bureau de l'Union, DdA 1901, p. 61 e.v. In dat geval is, terzake van de in acht te nemen formaliteiten, dus sprake van cumulatieve toepasselijkheid van twee rechtsstelsels.
Art. 3 van het verdrag van 30 december 1899 tussen Duitsland en Oostenrijk/Hongarije, voor wat betreft de relatie tussen Duitsland en Oostenrijk (zie noot 24 van dit hoofdstuk 2).
Vgl. Resolutie V van het internationale congres in 1878 van de `Société des Gens de Leftres': 'Tour que cette protection lui soit assurée, il suffira á l'auteur d'avoir accompli dans le pays oè l'ceuvre a été publiée pour la première fois les formalités d'usage.' (Ratisbonne, Lermina & Pouillet 1889, p. 2-3). Zo ook reeds het internationale literaire congres in Brussel in 1858, zie Romberg 1859, Tome I, p. 75-77 en p. 175.
Vgl. art. 2 lid 2 van het Nederlands-Franse verdrag van 1855 (zie noot 85 van hoofdstuk 1): 'Eene verklaring, afgegeven door den Minister van Binnenlandsche Zaken te 's Gravenhage, of door het bureau van den boekhandel bij het Ministerie van Binnenlandsche Zaken te Parijs, of door het secretariaat der prefecture in de departementen, zal ten bewijze strekken van de vervulling der bij de wetten en reglementen voorgeschrevene formaliteiten?'
131. Formaliteitenchaos. In de eerste plaats werd de lex originis vaak een rol toegekend in het formaliteitenvraagstuk. Formaliteiten waren destijds heel gebruikelijk in het auteursrecht. De meeste nationale auteurswetten stelden de bescherming afhankelijk van de vervulling van formaliteiten, zoals registratie en depot.1 Deze formaliteiten leverden in nationale gevallen doorgaans weinig problemen op, maar in internationale gevallen vormde de lappendeken van verschillende lokale formaliteiten natuurlijk een groot struikelblok voor een effectieve internationale bescherming.
132. Oplossing door beginsel van nationale behandeling. Het beginsel van nationale behandeling bood op dit punt weinig soelaas: de auteur zou in ieder land de lokale formaliteiten in acht moeten nemen. Daarom brachten de bilaterale verdragen de vraag welke formaliteiten in acht genomen moesten worden om krachtens het verdrag voor bescherming in het land van import in aanmerking te komen, doorgaans niet onder de vigeur van het beginsel van nationale behandeling. Verschillende alternatieven (of combinaties daarvan) waren in omloop.2
133. Oplossing door verdragsformaliteiten. Een mogelijke benadering was dat het verdrag zelf formaliteiten stelde. Dan was dus sprake van een materieelrechtelijke oplossing. Deze benadering werkte echter niet goed. Vaak veroorzaakten deze verdragsrechtelijke formaliteiten veel problemen. Zo eisten de verdragen dikwijls dat binnen een bepaalde termijn (bijvoorbeeld drie maanden na eerste publicatie) registratie en/of depot moest plaatsvinden, soms bij een daartoe aangewezen autoriteit in het land van import, soms bij een gezantschap van dat land in het land van oorsprong3 — en dat was omslachtig en kostbaar. Had het land van oorsprong bijvoorbeeld 25 bilaterale verdragen gesloten, dan moest men, behalve de formaliteiten in het land van oorsprong, nog 25 andere (per bilateraal verdrag verschillende) formaliteiten vervullen om optimale internationale dekking te verkrijgen.4 Daarbij kon een triviale omissie betekenen dat men in een of meerdere landen verstoken bleef van auteursrechtelijke bescherming. Zo was met name het woud van verdragsrechtelijke formaliteiten één van de zwakke plekken van het stelsel van bilaterale verdragen.5
134. Oplossing door naamsvermelding. In een enkel geval werd drastisch gesnoeid in de verdragsrechtelijke formaliteiten. Zo werd in het Frans-Duitse verdrag van 1883 nog slechts één, zeer eenvoudige verdragsrechtelijke formaliteit gesteld, namelijk vermelding van de naam van de auteur op het werk.6 Dit was een voor die tijd zeer vooruitstrevende oplossing die uiteindelijk slechts in enkele bilaterale verdragen is opgenomen.
135. Oplossing door conflictregel. Een andere, en gebruikelijkere benadering van het formaliteitenvraagstuk was dat het verdrag de formaliteitenvraag delegeerde aan de lex originis. Dan was sprake van een conflictenrechtelijke oplossing: er werd een uitzondering gemaakt op de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling voor wat betreft de in acht te nemen formaliteiten. Op dat aspect van de auteursrechtelijke bescherming werd dan de lex originis toepasselijk verklaard. Er trad dus `dépegage' (`splitsing') op: een aspect van de auteursrechtelijke bescherming werd daarvan afgesplitst en onderworpen aan een andere conflictregel.7 Zo werd dit aspect van de auteursrechtelijke bescherming — de in acht te nemen formaliteiten — aan de heerschappij van de wet van het land van import onttrokken, en onder de vigeur van de lex originis gesteld.8 Een voorbeeld:
"(...) la protection prévue dans la présente convention dépend uniquement de l'accomplissement des conditions et formalités prescrites par la législation du pays d'origine." 9
136. Dit was voor de auteur een goede oplossing. Hij was verlost van de vele verdragsrechtelijke formaliteiten, en wist zich enkel nog geconfronteerd met de formaliteiten in het land van oorsprong, dat doorgaans zijn eigen land was. Het ging dus om vertrouwde formaliteiten die hij toch al moest vervullen wilde hij in eigen land auteursrechtelijke bescherming genieten. Deze oplossing werd dan ook door verschillende congressen bepleit.10 Regelmatig werd deze benadering gekoppeld aan de mogelijkheid om bij een autoriteit in het land van oorsprong een certificaat te verkrijgen waarmee de vervulling van de formaliteiten van de lex originis kon worden bewezen.11
137. Dit was dus de eerste lex originis-uitzondering op het beginsel van nationale behandeling: een uitzondering op de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling terzake van de in acht te nemen formaliteiten. Dit was een verdienstelijke lex originis-uitzondering: zij vormde een stap voorwaarts uit de formaliteitenchao s.