1.1 Introductie

1. Aandelen zijn interessante objecten. Er wordt in het dagelijks leven regelmatig over gepraat en geschreven, vaak zonder dat er wordt uitgelegd wat aandelen eigenlijk zijn. Dat hoeft ook niet. Wanneer we het woord tegenkomen, hebben we er in meerdere of mindere mate een beeld van. Dat beeld is door de tijd heen gevormd al naar gelang je er bijvoorbeeld in economische zin of in juridisch zin mee bezig bent. Sommigen noemen aandelen kernachtig een stukje eigendom van een bedrijf, anderen vinden zo’n definitie dan weer niet om aan te horen. Deze anderen – doorgaans juristen – geven eerder de voorkeur aan ‘een samenstel van onderling samenhangende rechten en plichten van een vennoot’.1 Wanneer je op dit geheel een pandrecht wil vestigen – en wat dat is, daar kom ik zo op – dan is het de vraag hoe dat moet en wat er daardoor gebeurt met deze onderling samenhangende rechten en plichten.

Voordat je deze kwestie kunt overzien, moet je voorbij de kwestie wat een pandrecht is. Simpel gezegd is een pandrecht het recht om een vooraf gekozen object te verkopen en de opbrengst daarvan te gebruiken om iemands schuld die hij onterecht niet nakomt, in te lossen, zonder dat je je daarbij iets hoeft aan te trekken van een eventueel faillissement van de persoon van wie het object is. Hoe dat precies uitpakt, hangt af van het pandobject.2 Dingen die je kunt vastpakken, zoals bedrijfsvoorraad en inventaris, mag een pandhouder bijvoorbeeld op een gegeven moment onder zich nemen opdat hij het kan verkopen. Is het pandobject een vordering – iets onstoffelijks – dan mag de pandhouder zich bijvoorbeeld aan de debiteur daarvan bekend maken zodat hij het geld kan ontvangen in plaats van de pandgever. Tot een verkoop hoeft het dan niet te komen. Bij aandelen heeft de verpanding ook enkele typische aspecten en consequenties die samenhangen met wat aandelen zijn. Ik heb onderzocht welke dat zijn. Dit boek is daarvan het resultaat.