Kavelruil (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2014/1.II.H.2.d:d. De rol van kavelruil

Kavelruil (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2014/1.II.H.2.d

d. De rol van kavelruil

Documentgegevens:

mr. J.W.A. Rheinfeld, datum 31-01-2014

Datum: 31-01-2014
Auteur: mr. J.W.A. Rheinfeld
JCDI: JCDI:ADS474955:1
Vakgebied(en): Ruimtelijk bestuursrecht / Grondexploitatie

De rol van landinrichting in het algemeen in het kader van het EHS-traject laat zich raden: voor het realiseren van de EHS-doelstellingen is het regelmatig nodig om tot herverkaveling van een bepaald blok over te gaan, om zo de gewenste ‘eindsituatie’, benodigd voor de EHS-realisatie te verkrijgen. Deze lijn doortrekkend, is de rol van kavelruil, naast de herverkaveling, in dit verband eveneens verklaarbaar, zij het enigszins via een omweg: in die gevallen waarin de overheid, vertegenwoordigd door ‘aankooporgaan’ BBL, niet voldoende grond van de met hun huiskavel binnen het herverkavelingsblok gesitueerde landbouwers1 kan verwerven, kan men overgaan tot het vrijmaken van extra gronden binnen het blok door middel van het instrument kavelruil, dat niet aan blokgrenzen gebonden is.2 Door BBL als ruiler te laten optreden met grond, gelegen buiten het blok die vervolgens met de ‘binnenblokker’ en een derde partij een kavelruil smeedt, kan een ‘blokgrensoverschrijdend’ resultaat worden geboekt, waarmee de impasse in het herverkavelingstraject is doorbroken en de realisatie van de EHS een stap dichterbij komt.3

Naast deze ‘blokoverschrijdende’ inzet van kavelruil kan kavelruil uiteraard ook binnen het blok zijn dienst bewijzen: door een snelle en efficiënte ruiling van gronden, kan, in een deel van het blok, worden ‘voorgesorteerd’ op het te bereiken eindresultaat. In de literatuur is een dergelijke inzet van (planmatige) kavelruil diverse malen bepleit.4 Ook de Commissie Wilg is voorstander van de inzet van kavelruil ‘als instrument van overheidsbeleid’ en ziet kansen om (mede) via de planmatige kavelruil de EHS te verwezenlijken.5

Zoals in het vorenstaande betoogd, kan kavelruil een nuttige rol spelen bij de realisatie van de (herijkte) EHS.6 De kavelruil is daarbij in zeker opzicht als ‘motor’ voor de EHS te beschouwen. Dit is echter een ietwat eendimensionale benadering: kavelruil en EHS kan men, met een bredere blik, tevens zien als communicerende vaten. Het aankoopbeleid van het Rijk voor EHS zorgt voor een toename van de grondmobiliteit en is daardoor evengoed een ‘motor’ voor vrijwillige kavelruil.7 Het mes snijdt derhalve aan twee kanten.8

Toon alle voetnoten

Voetnoten

Voetnoten

De zogenaamde ‘binnenblokkers’, aldus S. Gloudemans, A. Hoogeveen, W. Rienks, Kavelruil ontrafeld, Een studie naar kavelruil in de praktijk, p. 7, nt. 1.

Het begrip ‘blok’ is immers voor de kavelruil niet relevant. Zie tevens onderdeel E.l.g van dit hoofdstuk.

Het op deze wijze inzetten van het instrument kavelruil ligt geheel in de lijn die de Commissie Multifunctionaliteit Landinrichting (CML1) voorstaat, zie Commissie Multifunctionaliteit Landinrichting, Perspectieven voor landinrichting, p. 47, waarin zij pleit voor ‘een sterkere uitbuiting van de mogelijkheden die het instrument kavelruil biedt om andere dan landbouwkundige belangen te dienen.’ Zie tevens H. Buiter, J. Korsten, Land in aanleg, p. 107 en 118.

P. de Haan, L. van der Sluijs, ‘Planmatige kavelruil en herverkaveling nieuwe stijl: naar een versnelde uitvoering van de ecologische hoofdstructuur’, alsmede P. de Haan, ‘Agrarisch grondbeleid: terugblik en vooruitzicht’, in: Agrarisch recht 2003/12, p. 755 e.v. Dat er ook een ander – kritisch – geluid te horen is, is hiervoor in onderdeel G.3 beschreven. Zie J.A. Zevenbergen, H.E. van Rij, ‘Het ontwerp Wet inrichting landelijk gebied (Wilg), een eerste verkenning’, p. 681, waar de visie van De Haan c.s. in nt. 10 als ‘erg optimistisch’ wordt bestempeld.

Commissie Wilg, ‘Advies over de Wet Inrichting landelijk gebied (Wilg)’, p. 496.

Zie tevens A.A. van Velten, Privaatrechtelijke aspecten van onroerend goed, nr. 3.25, p. 228, die (per abuis) de EHS als ‘ECH’ (Elektronische Communicatie Hypotheken, een applicatie, gebruikt door het notariaat) aanduidt.

Rapport Grondmobiliteit, p. 33.

Zie tevens Rapport Grondmobiliteit, p. 47, waar de aanjagende functie van de ‘grondpotten’ van BBL voor de kavelruil wordt beschreven. Zie tevens Rb Utrecht 7 december 2011, ECLI:NL:RBUTR:2011:BU7614, waar BBL in r.o. 2.4 wordt gekenmerkt als ‘(een) publiekrechtelijke instelling die grondposities inneemt om de voor een gebied beoogde wettelijke ruilverkaveling langs privaatrechtelijke weg te vergemakkelijken.’ Mede als gevolg van de economische crisis is de omvang van de diverse (nationale en regionale) ‘grondbanken’ de laatste jaren flink afgenomen (zie bijv. de brief van de staatssecretaris van EL&I van 1 juni 2011, Kamerstukken II 2010/2011, 29659 nr. 69, waarin de verplichte verkoop van gronden door BBL beschreven is), waardoor de impuls die vanuit deze hoek aan kavelruil gegeven kan worden, eveneens verminderd is.