2.6.2 Bestaansvoorwaarden

De Belgische VOF moet voldoen aan de volgende constitutieve vereisten:

Ad 1) De oprichtingsakte moet op straffe van nietigheid een authentieke of een onderhandse akte zijn en latere wijzigingen daarin moeten eveneens bij authentieke of onderhandse akte geschieden (art. 66 W.Venn.). De oprichtingsakte bevat minimaal de te deponeren gegevens (zie hierna onder 5). In de vennootschapsovereenkomst, die wordt aangegaan tussen twee of meer personen, kunnen daarnaast de verhoudingen veel uitgebreider worden geregeld. Deze overeenkomst is vormvrij.1 Wijzigingen in de vennootschapsovereenkomst moeten unaniem worden overeengekomen (art. 1134 BW), maar het is mogelijk om van deze unanimiteitseis af te wijken. Afgesproken kan bijvoorbeeld worden dat wijzigingen bij meerderheid kunnen worden aangebracht.

Ad 2) De VOF is volgens art. 2 § 2 W.Venn. een handelsvennootschap met rechtspersoonlijkheid. Het Belgische recht onderscheidt tussen de burgerlijke en de handelsvennootschap (art. 3 § 2 W.Venn.). Een handelsvennootschap (of commerciële vennootschap) heeft als (statutair) doel het stellen van daden van koophandel (zij heeft een handelsaard), een burgerlijke vennootschap heeft een doel anders dan het verrichten van handel (zij heeft een burgerlijke aard).2 In burgerlijke vennootschappen wordt bijvoorbeeld het beroep van advocaat, tandarts of architect uitgeoefend. Een burgerlijke vennootschap kan de rechtsvorm van een handelsvennootschap zoals de VOF aannemen op grond van art. 3 § 4 W.Venn.:

Een burgerlijke vennootschap die zich in het jasje van de VOF (handelsvorm) hult, krijgt dus evenals de VOF rechtspersoonlijkheid, maar blijft niettemin een burgerlijke vennootschap (geen handelsaard). De VOF heeft dus in de regel een handelsdoel, maar kan een burgerlijk doel hebben als zij als rechtsvorm is aangenomen door een burgerlijke vennootschap. Alleen op de handelsvennootschappen (dus de vennootschappen met handelsaard) zijn op grond van art. 3 § 1 W.Venn. de bijzondere wetten op de koophandel (onder andere het Wetboek van Koophandel) van toepassing. Het Wetboek van Vennootschappen (geen wet van koophandel) geldt wel voor de burgerlijke vennootschappen.

Ad 3) De VOF moet, net als iedere andere vennootschap, een naam hebben (art. 65 W.Venn.).

Ad 4) Iedere vennoot moet geld, andere goederen of zijn nijverheid inbrengen in de vennootschap (art. 19 W.Venn.). Het vennootschapsvermogen wordt ook wel afgescheiden vermogen genoemd; het wordt immers afgescheiden ten behoeve van de vennootschapsschuldeisers en het blijft onttrokken aan de privéschuldeisers van de vennoten.3

Ad 5) Volgens art. 1 W.Venn. is het oogmerk (het ultieme doel) van iedere vennootschap het bezorgen aan de vennoten van vermogensvoordeel; dit geldt dus zowel voor de VOF met handelsaard als voor de vennootschap met burgerlijk doel die de rechtsvorm van een VOF heeft aangenomen.4 Vermogensvoordeel omvat niet alleen winst, maar ook het besparen van kosten en het vermijden van verlies.5

Ad 6) De oprichtingsakte of een uittreksel daarvan moet binnen vijftien dagen na de dagtekening van de definitieve akte bij de griffie van de rechtbank van koophandel worden neergelegd (art. 2 § 4 jo. art. 68 W.Venn.).6 Op dat moment wordt volgens art. 2 § 4 W.Venn. rechtspersoonlijkheid verkregen en wordt de vennootschap een VOF. Het uittreksel bevat minimaal de rechtsvorm, de (werkelijke) zetel, een opgave van de identiteit van de hoofdelijk aansprakelijke vennoten en de aanwijzing van de besturende vennoten (art. 69 W.Venn.). Het is dus niet nodig om de hele vennootschapsovereenkomst te openbaren. Latere akten die de oprichtingsakte wijzigen, moeten ook worden gedeponeerd (art. 74 W.Venn.). De neerlegging wordt door de griffie van de rechtbank bekend gemaakt in de Bijlagen bij het Belgisch Staatsblad (BBS, art. 73W.Venn.).7 Vanaf dat moment is de inhoud van de oprichtingsakte tegen te werpen aan derden.8

Art. 2 § 4 W.Venn. bepaalt dat, zolang (het uittreksel van) de oprichtingsakte niet ter griffie is neergelegd, geen rechtspersoonlijkheid wordt verkregen. Er ontstaat dus geen VOF, aangezien de VOF per definitie rechtspersoon is. Er ontstaat in dat geval een handelsmaatschap (ook wel: commerciële maatschap).9 Deze maatschap wordt beheerst door de regels inzake de maatschap (art. 46 e.v. W.Venn.) en indien een naam gevoerd wordt, zijn de vennoten hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van deze maatschap (art. 204 W. Venn. is dan van toepassing). Wordt later wel (het uittreksel van) de oprichtingsakte neergelegd, dan ontstaat alsnog een VOF. Met betrekking tot eventueel reeds in maatschapsverband verworven rechten kan worden afgesproken dat deze worden overgenomen door de rechtspersoon. De oprichters van een maatschap/VOF kunnen dus kiezen voor rechtspersoonlijkheid door wel of niet het uittreksel neer te leggen.10

De vennootschap moet ook nog worden aangemeld bij de Kruispuntbank van Ondernemingen, een register met basisgegevens van ondernemingen. Deze aanmelding is niet constitutief voor het bestaan van de VOF.