3.5 Relatie tussen aansprakelijkheid jegens opdrachtgever en derden

Bij de beantwoording van de vraag of een verbintenis tot schadevergoeding is ontstaan, zijn bij een tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst van opdracht dan wel onrechtmatig handelen door de accountant de volgende -nagenoeg gelijkluidende- deelvragen relevant:1

In aanvulling op deze deelvragen is voor de contractuele aansprakelijkheid nog relevant of er sprake is van blijvende onmogelijkheid van de nakoming of verzuim van de schuldenaar.6 Tevens is van belang of er sprake is van een contractuele beperking van aansprakelijkheid. Voor de buitencontractuele aansprakelijkheid is tot slot relevant of er geen sprake is van een rechtvaardigingsgrond en of er is voldaan aan het relativiteitsvereiste. Deze aanvullende vragen zullen in hoofdstuk 5 worden beantwoord. In het hiernavolgende zullen de 4 deelvragen kort worden besproken.

Bij de beantwoording van deze vraag voor beroepsaansprakelijkheidszaken speelt de zorgplicht een hoofdrol. De zorgplicht is in de jurisprudentie ingevuld als: ‘de zorgvuldigheid die van een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot kan worden verwacht in vergelijkbare omstandigheden’. Het maakt hierbij niet uit of men zijn vordering baseert op toerekenbare tekortkoming of onrechtmatige daad.7

Een tekortkoming/daad kan aan de accountant(sorganisatie) worden toegerekend indien zij is terug te voeren op zijn verwijtbaarheid of op een oorzaak die krachtens wet, rechtshandeling of verkeersopvattingen voor rekening van de accountant (sorganisatie) komt.8 In paragraaf 5.2 zal ik het vraagstuk van toerekenbaarheid met name behandelen vanuit het gezichtspunt dat de accountantsorganisatie (en niet de individuele accountant) partij is bij de overeenkomst van opdracht.

De benadeelde heeft recht op schadevergoeding indien er sprake is van schade, veroorzaakt door een tekortkoming of onrechtmatige daad die aan de accountant kan worden toegerekend.10 De schadevergoeding is in beginsel een geldelijke vergoeding.11Afdeling 6.1.10 van het Burgerlijk Wetboek over de wettelijke verplichtingen tot schadevergoeding geldt zowel in geval van een tekortkoming als in geval van onrechtmatige daad.

Het gaat hier onder andere om het condicio sine qua non-verband. Dit houdt in dat tussen de tekortkoming dan wel onrechtmatige daad en de schade alleen oorzakelijk verband bestaat als aannemelijk is dat zonder die tekortkoming of onrechtmatige daad de schade niet zou zijn ontstaan.12 Dit geldt zowel indien men zijn vordering baseert op toerekenbare tekortkoming als op onrechtmatige daad.

Uit het voorgaande volgt dat in geval van aansprakelijkheid van de accountant geen sprake is van echt principiële verschillen tussen toerekenbare tekortkoming en onrechtmatige daad. Voor zover ze er zijn, volgen ze meer of minder uit de aard van de zaak.13 Dit is ook de heersende mening in de literatuur.14 In het vervolg van hoofdstuk 3 zal de zorgplicht van deelvraag 1 nader worden uitgewerkt voor de (gereglementeerde) beroepsbeoefenaar en in hoofdstuk 4 voor de accountant. De deelvragen 2 tot en met 4 zullen uitvoerig worden behandeld in hoofdstuk 5. Alvorens stil te staan bij de zorgplicht, zal ik echter de relatie tussen de civiele procedure tot aansprakelijkheid en het tuchtrecht bespreken. Het tuchtrecht hangt immers zeer nauw samen met de aansprakelijkheid van de accountant.