2.1 Inleiding

De inhoud van het democratiebegrip is in de juridische literatuur uitgebreid onderwerp van onderzoek geweest.1 Dit hoofdstuk neemt in de eerste plaats het constitutionele democratiebegrip als uitgangspunt en onderzoekt welke elementen dat begrip omvat. Daartoe besteed ik allereerst aandacht aan de Algemene bepaling in de Nederlandse Grondwet (paragraaf 2.2).2 Ik onderzoek welke invulling de grondwetgever aan het democratieprincipe geeft, waarbij ik zal betogen dat deze definitie op een aantal punten kan worden aangevuld. Vervolgens komen achtereenvolgens het kader van het EVRM (paragraaf 2.3) en artikel 2 VEU (paragraaf 2.4) aan de orde, waarin het democratiebegrip eveneens een plek heeft gekregen. Vervolgens besteed ik aandacht aan de samenhang tussen democratie en rechtsstaat, waarbij ook het onderscheid tussen een formeel en een materieel democratiebegrip aan de orde komt (paragraaf 2.5). Paragraaf 2.6 behandelt in dat licht de toelaatbaarheid van maatregelen om een democratie tegen haar eigen afschaffing te beschermen, waarna paragraaf 2.7 ingaat op de mogelijkheid om het fundament van de democratie te versterken. Afsluitende opmerkingen volgen in paragraaf 2.8.