5.1 Inleiding

In dit hoofdstuk staan de omzetting van een rechtssubject, juridische fusie en juridische splitsing centraal. Ook de figuur van de tijdelijke eenpersoonsvennootschap, de vermogensovergang op de laatste vennoot die de activiteiten op eigen naam wil voortzetten en de mogelijkheid van herbinding van een vennootschap na ontbinding komen aan de orde. Al deze rechtsfiguren vat ik samen onder de term ‘structuurwijziging’. De term is niet bedoeld als vastomlijnd begrip. Bij de regels die de genoemde vormen van structuurwijziging faciliteren, kan naar komend recht een brug worden geslagen tussen de rechtspersonen van Boek 2 BW en de personenvennootschappen. Anderen deden eerder suggesties in deze richting. Raaijmakers heeft een belangrijke voortrekkersrol gespeeld.1 Boschma heeft voorgesteld om wetgeving op dit vlak uit te stellen tot na wijziging van de andere onderdelen van het personenvennootschapsrecht.2 Dat gaat mij niet snel genoeg.

Bij omzetting blijft de identiteit van een rechtsdrager als rechtssubject gehandhaafd. Snijder-Kuipers stelt voor de term ‘omzetting’ te vervangen door ‘rechtsvormwijziging’.3 Daarmee beoogt zij verwarring met de omzetting van een eenmanszaak in een BV te voorkomen, maar volgens mij is haar oplossing niet effectief. Bij het enkele woord ‘omzetting’ is nog niet duidelijk of de omzetting van een ondernemingsvorm (object) of die van een rechtsdrager (subject) wordt bedoeld. De term rechtsvormwijziging verduidelijkt dat niet, want ook dat woord wordt in beide betekenissen gebruikt. Men spreekt immers over de rechtsvorm van een rechtsdrager (ondernemer, subject) én over de rechtsvorm van een onderneming (object). Een voorbeeld van dit laatste is de veelgehoorde aanduiding van de eenmanszaak als rechtsvorm van een onderneming. Tenzij anders aangegeven (met aanhalingstekens), gebruik ik het woord omzetting in de betekenis van wijziging van de rechtsvorm van een rechtsdrager, met behoud van rechtssubjectiviteit. De vennotenwissel bij een VOF valt buiten dit begrip omzetting.4

De term ‘rechtsdrager’, die al even viel, komt overeen met het Duitse Rechtsträger, dat in het Umwandlungsrecht een belangrijke rol speelt. De term staat voor een rechtssubject dat toegang heeft tot de in die wet bedoelde vormen van structuurwijziging. Het is een ruimer begrip dan natuurlijke persoon of rechtspersoon. Net als in Duitsland kunnen ook de rechtsbevoegde personenvennootschappen onder het begrip ‘rechtsdrager’ worden gebracht. In mijn voorstel zijn dat VOF en CV, en komt daar in de toekomst de M-BA bij.

Voor een zo breed mogelijk perspectief op het Nederlandse structuurwijzigingsrecht begin ik ook dit hoofdstuk met een exposé over buitenlandse equivalenten. Aan bod komt de situatie in Frankrijk en Duitsland. Het Engelse structuurwijzigingsrecht en internationale aspecten blijven buiten beschouwing. Direct na het Franse en Duitse recht komt de structuurwijziging in Nederland aan de orde. De regels voor juridische fusie en splitsing in Frankrijk, Duitsland en Nederland vertonen veel gelijkenis. Dat ligt voor de hand, aangezien in al deze landen de Derde Richtlijn (fusie)5 en de Zesde Richtlijn (splitsing)6 zijn geïmplementeerd. Zoals zal blijken, zijn er desondanks opmerkelijke verschillen.