VIII.11.2 Het belang van het informatierecht voor de cessionaris/pandhouder; grondslag

825. De cessionaris/pandhouder dient toegang te hebben tot de gegevens die van belang zijn voor de uitoefening van zijn recht. In verband met de uitoefening van zijn recht is het voor de cessionaris of pandhouder van groot belang dat hij toegang heeft tot voldoende gegevens om de aan hem gecedeerde of verpande vordering nader te kunnen bepalen. Dit is ten eerste van belang om zijn recht ten opzichte van derden (waaronder de curator in het faillissement van de cedent/pandgever) te kunnen bewijzen. Uitgangspunt is immers dat voor het slagen van een “zakelijke” actie uit hoofde van een goederenrechtelijk recht, de rechthebbende stelt en zo nodig bewijst op welk goed zijn goederenrechtelijk recht betrekking heeft.1

Ten tweede zal het in verband met het beheer en de inning van de vordering van belang zijn dat de cessionaris/pandhouder beschikt over de persoons- en adresgegevens van de schuldenaar en overige gegevens die van belang zijn voor de uitoefening van zijn recht.2 In geval van een nog niet medegedeelde cessie of verpanding zal de cessionaris/pandhouder de cessie of verpanding zelfstandig moeten kunnen mededelen en de vordering vervolgens zelfstandig moeten kunnen innen, zonder daarvoor afhankelijk te zijn van de medewerking van de cedent/pandgever. Door in geval van (een dreigende) insolventie van de cedent/pandgever zo spoedig mogelijk mededeling te doen, stelt de cessionaris/pandhouder zijn aanspraken op de betalingen van de schuldenaar veilig.3

Ten derde kan het ook in geval van een dispuut met de schuldenaar noodzakelijk zijn dat de cessionaris/pandhouder toegang heeft tot relevante gegevens, zodat hij ten opzichte van de schuldenaar het bestaan en de omvang van de vordering kan bewijzen.

Een belangrijke vraag in dit verband is of de cedent/pandgever gehouden is de cessionaris/pandhouder de benodigde gegevens over de vordering te verschaffen, bijvoorbeeld door de cessionaris/pandouder inzage te verlenen in zijn administratie.

826. Een contractueel bedongen informatierecht. In de meeste gevallen zal de cessie- of pandakte, de overeenkomst die tot de cessie of verpanding verplicht of de daarbij behorende algemene voorwaarden, met zoveel woorden een verplichting voor de cedent/pandgever bevatten om de cessionaris/pandhouder te voorzien van alle documenten en gegevens die naar het oordeel van de cessionaris/pandhouder nodig zijn om hem in staat te stellen de vordering en zijn recht daarop ten opzichte van de schuldenaar en derden te bewijzen, om mededeling van de cessie/verpanding te doen en om zijn recht ten opzichte van de schuldenaar en derden uit te oefenen.

Ook indien geen informatierecht is bedongen, brengt een redelijke uitleg van de tussen partijen bestaande rechtsverhouding over het algemeen met zich, dat de cedent/pandgever gehouden is de benodigde informatie te verschaffen.5 De cedent is gehouden de cessionaris het volle genot van de gecedeerde vordering te doen toekomen. Dit impliceert dat hij de cessionaris in staat dient te stellen de gecedeerde vordering uit te oefenen.6 Hetzelfde kan worden aangenomen voor de verpanding van een vordering. De pandgever dient de pandhouder in staat te stellen zijn pandrecht, indien nodig, uit te oefenen.7 Een dergelijke verplichting heeft in ieder geval obligatoire werking en kan in rechte worden afgedwongen.

827. Een informatierecht van goederenrechtelijke aard. Met betrekking tot de stille verpanding van vorderingen op naam heeft de Hoge Raad inmiddels geoordeeld dat reeds uit de aard en strekking van het stil pandrecht zelf voortvloeit dat de pandgever (en ook diens faillissementscurator) gehouden is de pandhouder alle gegevens te verstrekken die hij nodig heeft om het pandrecht te kunnen mededelen en de vordering te kunnen innen.8 Het betreft een verplichting van goederenrechtelijke aard waarop in § 11.3.3 uitvoerig zal worden ingegaan. Zoals daar zal worden uiteengezet bestaat eenzelfde ‘zakelijke’ verplichting in geval van openbare verpanding en stille en openbare cessie.

828. Art. 6:143 BW. Voorts kan worden gewezen op art. 6:143 lid 1 BW dat bepaalt dat in geval van overgang van een vordering de vorige schuldeiser verplicht is om aan de nieuwe schuldeiser de op de vordering en op de nevenrechten betrekking hebbende bewijsstukken af te geven. Indien de vorige schuldeiser belang behoudt bij een bewijsstuk, is hij slechts gehouden om op verlangen van de nieuwe schuldeiser en op diens kosten een afschrift of uittreksel af te geven. Naar mijn mening komt ook de pandhouder een beroep op deze bepaling toe,9 zij het dat het in geval van verpanding voor de hand ligt dat de pandgever belang blijft behouden bij de bewijsstukken.10

De bepaling kan bijvoorbeeld worden ingeroepen, indien de cessionaris/pandhouder ten opzichte van de schuldenaar het bestaan, de inhoud en de omvang van de vordering wil bewijzen. De bewijsstukken, zoals een op schrift gestelde overeenkomst, zullen vaak ook de adres- en persoonsgegevens van de schuldenaar bevatten. Art. 6:143 lid 1 BW biedt daarentegen geen soelaas, indien de cessionaris/pandhouder ten opzichte van de cedent/pandgever of diens faillissementscurator wil bewijzen welke vorderingen zijn gecedeerd of verpand. Op de bepaling kan immers alleen dan een beroep worden gedaan, indien duidelijk is welke vordering in de cessie of verpanding is begrepen.

829. Art. 162 lid 1 Rv en art.843a Rv. In geval van een geschil in rechte tussen partijen over de vraag welke vorderingen zijn gecedeerd of verpand, kunnen bovendien de regels van het bewijsrecht uitkomst bieden. Uit art. 162 lid 1 Rv volgt dat de rechter in de loop van een geding op verzoek van de cessionaris/pandhouder of ambtshalve, aan de cedent/pandgever openlegging kan bevelen van de boeken, bescheiden en geschriften, die hij op grond van de wet moet houden, maken of bewaren.11 Na openlegging van de administratie kan mogelijk worden bepaald welke vorderingen precies in de cessie of verpanding zijn begrepen. Art. 162 Rv is alleen van belang voor de vaststelling welke vorderingen zijn gecedeerd of verpand. Uit de bepaling volgt niet dat de cedent/pandgever gehouden is om de cessionaris/pandhouder te voorzien van de adresgegevens van de schuldenaren van de vorderingen, zodat hij in staat is zijn recht door mededeling te effectueren.

Het informatierecht kan mogelijk ook worden gebaseerd op art. 843a Rv.12 Op grond van deze bepaling kan hij die daarbij een rechtmatig belang heeft op zijn kosten inzage, afschrift of uittreksel vorderen13 van bepaalde bescheiden aangaande een rechtsbetrekking waarin hij of zijn rechtsvoorgangers partij zijn, van degene die deze bescheiden onder zich heeft (lid 1).14 De rechter bepaalt zo nodig de wijze waarop de informatie zal worden verschaft (lid 2). Het is aannemelijk dat de hiervoor genoemde belangen van de cessionaris/pandhouder op zichzelf een voldoende “rechtmatig belang” kunnen opleveren. De rechtsbetrekking waar het om gaat, is de gecedeerde of verpande vordering, dan wel de rechtsverhouding waaruit deze voortkomt.15 Blijkens het vierde lid is degene die de bescheiden onder zich heeft (de cedent, pandgever of schuldenaar) niet gehouden aan de vordering te voldoen, indien daarvoor gewichtige redenen zijn, alsmede indien redelijkerwijs aangenomen kan worden dat een behoorlijke rechtsbedeling ook zonder verschaffing van de gegevens is gewaarborgd. Wat betreft de hier besproken vraag zullen dergelijke gewichtige redenen niet snel aanwezig zijn.

Overigens is het niet mogelijk om op grond van art. 843a Rv inzage te verkrijgen in de administratie van de cedent/pandgever. Het gaat enkel om specifiek aangeduide bescheiden ten aanzien van de gecedeerde of verpande vordering, waarvan de cessionaris/pandhouder weet dat de cedent/pandgever deze onder zich heeft.

830. Informatierecht en bepaaldheidsvereiste. In de literatuur – en ook in de praktijk – is wel betoogd, dat het bepaaldheidsvereiste in het goederenrecht met zich zou brengen – mede met het oog op het bewijs van een goederenrechtelijk recht – dat de vordering eerst voldoende bepaald is, indien de cessionaris/pandhouder zelfstandig in staat is om mededeling van de cessie of de verpanding te doen of in ieder geval bekend is met de identiteit van de schuldenaar en overige gegevens van de vordering, zonder daarvoor afhankelijk te zijn van de medewerking van de cedent/pandgever of diens faillissementscurator.16 Deze opvatting moet worden verworpen. De vraag of de cessionaris/pandhouder beschikt over de persoons- en adresgegevens van de schuldenaar of op de hoogte is van diens identiteit of de overige gegevens van de vordering, is op zichzelf niet beslissend voor de vraag of de vordering in voldoende mate door de akte wordt bepaald. Ook de Hoge Raad stelt de genoemde eis niet. Het is zeer goed mogelijk dat de akte dusdanige gegevens bevat dat aan de hand daarvan kan worden vastgesteld, eventueel achteraf, om welke vordering het gaat, zonder dat die gegevens de cessionaris/pandhouder in staat stellen zelfstandig mededeling te doen of de precieze kenmerken van de vordering vast te stellen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij een generieke cessie of verpanding. Een generieke omschrijving van de vorderingen kan volgens de jurisprudentie van de Hoge Raad voldoende zijn voor de totstandkoming van de cessie of de verpanding.17