2.4.3.1 Pluraliteit van schuldenaren

Het commune recht kent regels die verbondenheid (aansprakelijkheid) vestigen en regels die de omvang en enkele andere aspecten van de aansprakelijkheid betreffen. Aansprakelijkheid van gezamenlijke vennoten voor eenzelfde schuld kan voortvloeien uit een rechtshandeling, zoals in het geval zij samen een kantoorpand kopen of geld lenen. Van gezamenlijke aansprakelijkheid is, indirect, ook sprake in het geval een vennoot op eigen naam een schuld aangaat, maar dit in opdracht en voor rekening van de maatschap doet. Dan is er middellijke vertegenwoordiging. Voldoet de betrokken vennoot de schuld uit eigen zak, dan heeft hij een regresrecht op de andere vennoten. Blijft hij in gebreke, dan kan de schuldeiser zich subsidiair rechtstreeks (mede) tot de medevennoten richten (art. 7:421 BW).

Gezamenlijke aansprakelijkheid van vennoten kan ook het gevolg zijn van een door vennoten gepleegde onrechtmatige daad (art. 6:162 BW). Voor de persoonlijke aansprakelijkheid van beroepsbeoefenaren geldt het algemene onrechtmatige daad-criterium,1 ook als zij in maatschap samenwerken. Zijn de vennoten gezamenlijke werkgevers dan dragen zij voorts risicoaansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door fouten van hun werknemers. Dit kan schade van die werknemer en/of van derden betreffen.2 Gaat het om een maatschap tot uitoefening van een bedrijf, dan dragen de gezamenlijke vennoten tevens risicoaansprakelijkheid voor schade voortvloeiend uit fouten van hun opdrachtnemers.3 Individuele vennoten die arbeid inbrengen, kunnen in dit verband als opdrachtnemer van de gezamenlijke vennoten worden aangemerkt. De wet kent nog tal van andere gronden voor aansprakelijkheid die in het geval van een maatschap pluraliteit van schuldenaren kunnen meebrengen.

Bij pluraliteit van schuldenaren rijzen verschillende vragen, zoals naar de omvang van ieders aansprakelijkheid en de vraag of betaling door de een bevrijding van de ander met zich meebrengt. Het commune recht geeft daarvoor een aantal regels. Ik geef een kort overzicht. Is een prestatie door twee of meer personen verschuldigd, dan zijn zij ieder voor een gelijk deel verbonden, tenzij uit wet, gewoonte of rechtshandeling voortvloeit dat zij voor ongelijke delen of hoofdelijk verbonden zijn (art. 6:6 lid 1 BW). Aansprakelijkheid voor gelijke delen is de hoofdregel voor deelbare verbintenissen.4 Een prestatie is deelbaar, indien zij vatbaar is voor opsplitsing in twee of meer kleinere prestaties zonder dat daarmee het wezen van de prestatie wordt aangetast.5 Of dit het geval is, hangt af van de aard van de prestatie. Bij de verplichting tot betaling van een geldsom of tot levering van soortzaken gaat het om voorbeelden van deelbare prestaties.

Aansprakelijkheid voor ongelijke delen kan aan de orde zijn bij subsidiaire aansprakelijkheid, zoals bij de tussenpersoon die in opdracht en voor rekening van een principaal een schuld aangaat jegens een wederpartij. Blijft de tussenpersoon jegens de wederpartij in gebreke, dan kan de wederpartij zijn rechten jegens de tussenpersoon ook tegen de principaal uitoefenen (art. 7:421 BW). De principaal is dan hoofdelijk naast de tussenpersoon verbonden, maar de omvang van de aansprakelijkheid van de principaal is beperkt tot hetgeen hij (nog) aan de tussenpersoon verschuldigd is.6 Handelde de tussenpersoon voor twee of meer gezamenlijke principalen en blijft hij jegens zijn wederpartij in gebreke, dan kan de wederpartij zijn rechten jegens de tussenpersoon tegen de principalen uitoefenen. Ervan uitgaande dat het een vordering in geld betreft, kan iedere principaal slechts worden aangesproken voor hetgeen hij (nog) aan de tussenpersoon verschuldigd is. Hier geldt dus niet het uitgangspunt van aansprakelijkheid voor gelijke delen, maar wordt de externe verbondenheid geregeerd door de interne afspraken.

Bij pluraliteit van schuldenaren staat de verbintenis van de ene schuldenaar betrekkelijk los van die van de andere schuldenaar. Dit geldt ook als de schuld in maatschapsverband is aangegaan. Als de ene vennoot in verzuim is, doordat de schuldeiser uit een mededeling van deze vennoot moet afleiden dat hij in de nakoming van de verbintenis zal tekortschieten, betekent dit nog niet dat ook de andere vennoot in verzuim is.7