4.5.2.0 Introductie

In de nasleep van de in paragraaf 3 genoemde boekhoudschandalen zijn verschillende wet- en regelgevers overgegaan tot het ontwerpen van regels om de onafhankelijkheid van en het toezicht op de accountant beter te waarborgen. Zo kwam in de Verenigde Staten de toonaangevende "Sarbanes-Oxley Act" tot stand1 en nam de Europese Unie een groot gedeelte van de International Accounting Standards (IAS, afkomstig van de International Accounting Standards Board) op in eigen verordeningen en richtlijnen.2 In Nederland kan worden gewezen op de in 2006 tot stand gekomen Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) en het Besluit toezicht accountantsorganisaties (Bta).3 Het toezichtregime dat door deze regelingen is geïntroduceerd, is tamelijk verstrekkend voor accountants en accountantsorganisaties die zich bezighouden met het uitvoeren van de wettelijke controles. Deze wettelijke controles worden in art. 1 lid 1 onder p Wta gedefmieerd als controles van financiële verantwoordingen van ondernemingen of instellingen ten behoeve van het maatschappelijk verkeer, die verplicht zijn gesteld bij of krachtens de wettelijke bepalingen die in de bijlage bij de Wta zijn opgenomen. Art. 213 lid 2 Gemeentewet, waarin de accountantscontrole van de gemeentelijke jaarrekening is opgenomen, is zo'n bepaling. Het toezicht op accountants(organisaties) die wettelijke controles uitvoeren, valt onder één van de vier `domeinen'4 die de Wta volgens de Memorie van Toelichting bestrijkt. Het toezicht op en de eisen aan de werkzaamheden die binnen dit domein worden verricht, zijn zwaarder dan bij werkzaamheden in de andere drie domeinen.5 Omdat dit hoofdstuk handelt over de controle van de gemeentelijke jaarrekening, zullen deze laatste domeinen verder buiten beschouwing gelaten worden. Wederom, accountants die in gemeentelijke dienst belast zijn met de wettelijke controle, zullen hieronder afzonderlijk worden behandeld.

Het in het kader van dit onderzoek belangrijkste aspect van de Wet toezicht accountantsorganisaties is de vergunningplicht voor accountants(organisaties)6 die wettelijke controles uitoefenen. Deze vergunningen worden op grond van art. 5 lid 1 Wta verleend door de Autoriteit Financiële Markten (de AFM). Het toetsingskader voor het verlenen van de vergunning zijn de in hoofdstuk 3 Wta en in de daarop berustende bepalingen uit het Bta gestelde eisen aan accountantsorganisaties en aan afzonderlijke externe (controlerende) accountants (art. 6 lid 1 Wta). Hieronder zal een aantal van deze eisen worden belicht.