Rb. Den Haag, 24-11-2021, nr. C-09-585234-HA ZA 19-1286

Waar gaat deze zaak over?

[eiser] is in 1980 geboren in Brazilië. Kort na zijn geboorte is hij opgenomen in het gezin van een Nederlands echtpaar, zijn juridische ouders. [eiser] is illegaal geadopteerd. Dat wil zeggen: de juridische ouders hebben in [plaats 2] in strijd met de waarheid aangifte gedaan van de geboorte van [eiser] , alsof hij hun eigen biologische kind was. Dat is een strafbaar feit, namelijk verduistering van staat. De juridische ouders van [eiser] zijn in verband met hun reis naar en verblijf in Brazilië geholpen door de heer [A] , die als adjunct-emigratie attaché op het Nederlandse consulaat in [plaats 2] werkte.

[eiser] heeft altijd geweten dat zijn juridische ouders niet zijn biologische ouders zijn. Hij dacht dat hij was geadopteerd. Op enig moment kreeg hij de behoefte om zijn biologische ouders te leren kennen. Tijdens zijn zoektocht raakte hij ermee bekend dat zijn juridische ouders in zijn geboorteakte staan vermeld als zijn biologische ouders. Ook bleek dat zijn juridische ouders een onjuiste geboortedatum hadden opgegeven. Het heeft [eiser] vele jaren gekost om erachter te komen wie zijn biologische moeder is. In 2011 heeft hij haar identiteit kunnen achterhalen. Zij bleek in 1985 te zijn overleden. [eiser] heeft zijn biologische vader tot op dit moment niet kunnen traceren.

Het geval van illegale adoptie van [eiser] staat niet op zichzelf. In 1971 is sprake geweest van een geval van illegale adoptie van een kind uit Brazilië door een echtpaar uit [plaats 3] . Daarbij was een diplomatiek vertegenwoordiger van Nederland in Brazilië betrokken. Voor strafvervolging is toen geen aanleiding gezien. In 1981 is in vervolg op latere geruchten over illegale adopties naar Nederland vanuit Brazilië en een geval van illegale adoptie door een echtpaar uit [plaats 4] een landelijk politieonderzoek gestart naar illegale adoptiepraktijken uit Zuid-Amerika (met name uit Brazilië), het zogenoemde Brazil Baby Affair-onderzoek (hierna: BBA-onderzoek). Uit dit onderzoek bleek dat er in de jaren 1980 en 1981 - de periode waarop het BBA-onderzoek betrekking had - ten aanzien van 42 kinderen uit Brazilië verduistering van staat was gepleegd. Dat gaven de betrokken echtparen toe, waaronder ook de juridische ouders van [eiser] . Het openbaar ministerie is niet tot strafvervolging overgegaan van de bij het onderzoek betrokken echtparen.

[eiser] is van dit alles gaandeweg zijn zoektocht op de hoogte geraakt. De minister voor Rechtsbescherming heeft mede naar aanleiding van archiefstukken die zijn aangetroffen bij verzoeken van [eiser] aan de rijksoverheid om informatie een onafhankelijke commissie ingesteld (hierna ook: de COIA). Er waren aanwijzingen dat één of meerdere personen die aan de Nederlandse overheid verbonden waren bij illegale adopties uit Brazilië in de jaren zeventig en tachtig. De COIA had de opdracht onderzoek te doen naar mogelijke misstanden die bij interlandelijke adopties hebben plaatsgevonden en hierbij na te gaan wat de rol van de Nederlandse overheid was. Het onderzoek heeft zich op vier landen gericht, waaronder Brazilië. Het onderzoeksrapport is in de loop van deze procedure verschenen.

[eiser] en de Staat zijn het niet eens over de vraag of de Staat juridisch verplicht is tot het betalen van schadevergoeding aan [eiser] vanwege zijn illegale adoptie. Volgens [eiser] is dit het geval, terwijl de Staat dit bestrijdt.

De rechtbank stelt [eiser] in het gelijk. Zij is van oordeel dat de Staat ten opzichte van [eiser] onrechtmatig heeft gehandeld. De Staat heeft het recht van [eiser] als illegaal geadopteerd kind om zijn afstamming te kunnen kennen en daarmee zijn recht op identiteit onvoldoende beschermd. De Staat was op grond van artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM)1.verplicht om maatregelen ter bescherming van dit belang van [eiser] te nemen toen hij er in het kader van het BBA-onderzoek achter kwam dat Nederlandse echtparen, waaronder de juridische ouders van [eiser] , illegaal Braziliaanse kinderen hadden geadopteerd. Strafrechtelijk stond het de Staat vrij om het BBA-onderzoek in te richten zoals hij heeft gedaan en om de juridische ouders van [eiser] niet te vervolgen. Civielrechtelijk is de Staat echter het door artikel 8 EVRM beschermde recht van [eiser] om zijn afkomst te kunnen kennen uit het oog verloren. Hij heeft destijds niets gedaan om ervoor te zorgen dat [eiser] zijn afkomst zou kunnen kennen. Welke maatregelen de Staat precies had moeten treffen, laat de rechtbank in het midden. Te denken valt aan nader onderzoek naar de omstandigheden rondom de illegale adoptie van [eiser] , het bewaren van dossierinformatie of onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming met het oog op eventuele kinderbeschermingsmaatregelen om het recht van [eiser] om zijn identiteit te kunnen kennen te waarborgen. De rechtbank neemt aan dat [eiser] schade heeft geleden als gevolg van het onrechtmatig handelen van de Staat. In een afzonderlijke procedure moet worden beslist welke schade [eiser] daardoor heeft geleden en wat de hoogte van die schade is.

De rechtbank zal hierna toelichten hoe zij tot haar beslissing komt.

Andere adoptiezaken

Vooraf merkt zij in deze inleiding nog het volgende op. Op 9 september 2020 wees deze rechtbank vonnis in een zaak, waarin de Staat en de Stichting Kind en Toekomst aansprakelijk werden gesteld door een vrouw die in 1992 is geadopteerd vanuit Sri Lanka.2.Deze vrouw stelde zich op het standpunt dat bij adopties vanuit Sri Lanka in die tijd stelselmatig sprake was van misstanden, en dat ook haar adoptie niet volgens de regels heeft plaatsgevonden. Omdat de Staat wist van de misstanden bij interlandelijke adopties vanuit Sri Lanka, maar niet heeft ingegrepen, heeft de Staat volgens de eiseres in die zaak ten opzichte van haar onrechtmatig gehandeld. De rechtbank heeft de vorderingen van die eiseres afgewezen omdat haar rechtsvordering was verjaard.

Het rapport van de COIA is na dit vonnis verschenen. Naar aanleiding van dit rapport en gelet op de wens van de Tweede Kamer heeft de minister voor Rechtsbescherming besloten dat de Staat zich – in lopende en toekomstige procedures – niet langer zal beroepen op verjaring in procedures die geadopteerden aanspannen over interlandelijke adoptie. In deze procedure heeft de Staat daarom zijn eerdere standpunt dat de vordering van [eiser] is verjaard, laten varen. Dat betekent dat de rechtbank de vordering van [eiser] inhoudelijk zal beoordelen.

Vandaag wijst de rechtbank ook vonnis in een zaak die is aangespannen door een vrouw die in 1976 vanuit Bangladesh in Nederland is geadopteerd. Zij stelde de Staat, de Stichting Wereldkinderen en de Stichting Terre des Hommes Nederland aansprakelijk omdat zij meent dat haar adoptie niet volgens de regels heeft plaatsgevonden en de Staat volgens haar te weinig heeft gedaan om de omstandigheden rondom haar adoptie op te helderen. De Staat heeft, net als in het geval van [eiser] , zijn beroep op verjaring niet gehandhaafd. De andere gedaagde procespartijen hebben zich wel beroepen op verjaring. De rechtbank wijst de vordering in de zaak van deze vrouw af.3.

De rechtbank beoordeelt iedere zaak op basis van de geschilpunten die tussen de partijen in die zaak spelen. De feiten en de juridische geschilpunten in deze drie zaken zijn anders. Ook de procespartijen zijn in de drie zaken niet dezelfde. Het meest belangrijke verschil tussen de zaken die gaan over de interlandelijke adopties uit Sri Lanka en Bangladesh en de zaak van [eiser] , is dat in het geval van [eiser] vast staat dat hij het slachtoffer is geworden van een illegale adoptie en dat de Staat daarvan op de hoogte was. In de andere twee zaken heeft de rechtbank op basis van de beschikbare informatie in die procedures niet kunnen aannemen dat de betrokken eiseressen illegaal zijn geadopteerd. Daarnaast is een verschil dat de rechtbank in de andere twee zaken de vraag moest beantwoorden of de vordering van de eiseressen in die zaken was verjaard. Voor de Bengaalse zaak geldt dat de Staat zijn verjaringsverweer heeft laten vallen, maar dat de andere twee gedaagde procespartijen dat in die zaak niet hebben gedaan. Hoewel alle drie deze zaken onder de noemer ‘interlandelijke adoptie’ kunnen worden geduid, kan het verschil in uitkomst in de drie zaken dus worden verklaard door de verschillen in de feiten en het juridische debat tussen partijen en de omstandigheid dat er in die zaken naast de Staat ook andere procespartijen betrokken waren.

De indeling van het vonnis

Dit vonnis is hierna als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 vat de rechtbank het procesverloop samen. Hoofdstuk 3 bevat de feiten in aanvulling op het eerdere vonnis van de rechtbank in deze zaak (hierna ook: het tussenvonnis). In hoofdstuk 4 volgt de beoordeling van de geschilpunten tussen partijen. De rechtbank beschrijft eerst een aantal uitgangspunten die zij gebruikt bij die beoordeling (nummers 4.3 tot en met 4.7). Het zwaartepunt van de beoordeling ligt daarna, als de rechtbank de verwijten die [eiser] de Staat maakt, bespreekt. In de nummers 4.9 tot en met 4.47 gaat de rechtbank in op het verwijt van [eiser] dat het BBA-onderzoek ondeugdelijk was en dat de Staat (kort gezegd) te weinig heeft gedaan ter bescherming van het recht van [eiser] om zijn afstamming te kunnen kennen. In nummers 4.48 tot en met 4.73 beoordeelt de rechtbank het verwijt dat de Staat de illegale adoptie van [eiser] tot stand heeft gebracht, of daarvoor aansprakelijk is vanwege de betrokkenheid van [A] daarbij. Deze beoordeling leidt tot de slotsom dat de Staat aansprakelijk is tegenover [eiser] omdat hij geen maatregelen heeft genomen ter bescherming van het recht van [eiser] om zijn afkomst te kunnen kennen (nummer 4.74). In hoofdstuk 5 beslist de rechtbank over de vraag of de vorderingen van [eiser] kunnen worden toegewezen of niet. De beslissing volgt vervolgens in hoofdstuk 6.

Op 26 mei 2021 heeft de rechtbank een vonnis gewezen naar aanleiding van – kort gezegd – de vordering van [eiser] om de Staat te veroordelen om hem bepaalde stukken te verstrekken.4.In dit tussenvonnis is de Staat veroordeeld om aan [eiser] een afschrift van 17 specifieke stukken te verstrekken. [eiser] is ook een geheimhoudingsplicht opgelegd. Na dit vonnis zijn nog de volgende processtukken aan het dossier toegevoegd:

- de akte van [eiser] met producties 85 t/m 104;

- het proces-verbaal van de mondelinge behandeling van 5 juli 2021 (de zitting in de hoofdzaak).

Het proces-verbaal van de mondelinge behandeling op 5 juli 2021 is, met instemming van partijen, buiten hun aanwezigheid opgemaakt. Partijen zijn in de gelegenheid gesteld om commentaar te leveren op de verslaglegging, voor zover het feitelijke onjuistheden betreft. [eiser] en de Staat hebben beide bij brief van 19 augustus 2021 van die mogelijkheid gebruik gemaakt. Deze brieven zijn aan het dossier toegevoegd. De rechtbank leest het proces-verbaal met inbegrip van dit commentaar.

Vervolgens is een datum bepaald waarop vonnis zal worden gewezen. Die datum moest door omstandigheden aan de kant van de rechtbank één keer worden uitgesteld.

In het tussenvonnis heeft de rechtbank de feiten die op dat moment vaststonden vermeld. Daaraan voegt zij de volgende vaststaande feiten toe.

Het BBA-onderzoek

Zoals de rechtbank in de nummers 2.15 tot en met 2.19 van het tussenvonnis weergaf, heeft in de periode tussen 1981 en 1983 een strafrechtelijk onderzoek plaatsgevonden naar illegale adopties vanuit Zuid-Amerika, het BBA-onderzoek. Dit onderzoek heeft in 1984 geleid tot een sepotbeslissing van het openbaar ministerie.

Aanleiding voor het onderzoek waren inlichtingen over Nederlandse organisaties die Braziliaanse kinderen zouden leveren aan Nederlandse en West-Duitse echtparen. De zaak kwam aan het licht toen een echtpaar uit [plaats 4] na een verblijf in Brazilië aangifte deed van de geboorte van hun kind, terwijl het in die gemeente algemeen bekend was dat de vrouw geen kinderen kon krijgen. Omdat het vermoeden bestond dat er een organisatie achter de illegale adopties zat, is een landelijk onderzoek ingesteld.

Aan het begin van het onderzoek, op 7 december 1981, heeft [de Officier van Justitie] , die toen officier van justitie was bij het Arrondissementsparket in Amsterdam (hierna: de officier van justitie), een brief gestuurd aan de procureur-generaal bij het Gerechtshof Amsterdam. Deze brief luidt, voor zover voor deze procedure van belang, als volgt:

TEKST I

Tijdens het BBA-onderzoek is de stand van zaken besproken in de (landelijke) vergadering van procureurs-generaal. In de notulen van de vergadering van 9 december 1981 is over het onderzoek het volgende opgeschreven:

TEKST II

Uit deze notulen blijkt ook dat gesproken is over de civielrechtelijke afwikkeling van de illegale adopties:

TEKST III

Gedurende het onderzoek heeft de officier van justitie zich erover beklaagd dat de betrokken ouders niet erg bereid waren om mee te werken aan het onderzoek.

Uit de brief die de officier van justitie op 3 januari 1983 zond aan de vergadering van procureurs-generaal. Over het onderzoek en de strafbare feiten waarover het volgens hem in de hem overhandigde dossiers ging, merkt hij het volgende op:

TEKST IV

Over de strafrechtelijke afdoening van de onderzochte zaken, stelt de officier van justitie het volgende voor:

TEKST V

Dit voorstel is in de vergadering van procureurs-generaal op 15 februari 1984 besproken. De vergadering heeft daarop met het voorstel om alle zaken te seponeren ingestemd. Volgens de “weergave van de belangrijkste besproken onderwerpen in de vergadering van procureurs-generaal gehouden op woensdag 15 februari 1984” is deze beslissing gebaseerd op het feit dat er geen aanwijzingen voor criminele bedoelingen zijn gevonden en op overwegingen van humanitaire aard:

TEKST VI

Het rapport dat is opgesteld naar aanleiding van het BBA-onderzoek dateert van september 1983. Uit bijlage C bij dit rapport (waarnaar wordt verwezen in nummer 2.16 van het tussenvonnis) blijkt dat in het onderzoek de opneming van 44 kinderen is onderzocht. In 42 gevallen (waaronder het geval van [eiser] ) was sprake van verduistering van staat. In de twee andere gevallen was sprake van een andere misstand.

Bijlage D bij het rapport bevat een overzicht van de personen die in Brazilië als ambtenaar van de Burgerlijke Stand, vertaler of getuige zijn opgetreden.5.Voor zover voor deze procedure van belang, blijkt uit deze lijst het volgende. De in nummer 2.18 van het tussenvonnis genoemde vertaalster, mevrouw [B] , die tijdens het BBA-onderzoek is aangehouden en verhoord, staat op zes van de 44 onderzochte geboorteaktes genoemd als vertaalster. Ook staat haar naam twee keer als getuige van een geboorte op de geboorteakte vermeld. In 16 gevallen is als vertaalster opgetreden mevrouw [echtgenote van C] . Zij was de echtgenote van de heer [C] , die tussen 1976 en 1989 honorair consul te [plaats 5] was (hierna: de honorair consul respectievelijk de echtgenote van de honorair consul).

Het COIA-rapport

In de inleiding is al gesproken over de COIA en haar rapport. De rechtbank verwijst ook naar de nummers 2.26 en 2.27 van haar tussenvonnis. In aanvulling hierop vermeldt de rechtbank het volgende.

Over de afbakening van het onderzoek vermeldt het COIA-rapport onder meer (hoofdstuk 1.4):

“Nadruk op het systeem van adoptie

Om de rollen en verantwoordelijkheden van de overheid en bemiddelende partijen bij het

adoptieproces te maken richt de commissie zich op het systeem van interlandelijke adoptie: de mechanismen en het zichtbaar handelen van de overheid en bemiddelaars bij interlandelijke adoptie. De opdracht van de minister en de keuze voor de systeembenadering brengen met zich mee dat de commissie geen individuele casuïstiek onderzoekt en ook geen uitspraken doet in persoonsgebonden zaken. De commissie maakt wel gebruik van geanonimiseerde individuele casuïstiek om de werking van het systeem in de praktijk te illustreren. De commissie realiseert zich dat veel geadopteerden op zoek zijn naar antwoorden in hun specifieke situatie, maar kan slechts door middel van generieke aanbevelingen een bijdrage leveren aan de oplossing van hun individuele vragen.

Vervolgens bevat het COIA-rapport een beschrijving van het verloop van het BBA-onderzoek (hoofdstuk 5.3.2) en de situatie van [eiser] (hoofdstuk 5.4.1).

De belangrijkste bevindingen van de COIA over misstanden bij adopties vanuit Brazilië luiden als volgt (hoofdstuk 5.5):

“De interlandelijke adoptiepraktijk tussen Brazilië en Nederland werd gekenmerkt door grootschalige, systematische misstanden. Er zijn concrete en gedocumenteerde aanwijzingen voor documentvervalsing, verduistering van staat, fraude en corruptie. Kinderdiefstal en -handel kwamen eveneens voor.

Vanaf de vroege jaren zeventig hebben zelfdoeners op illegale wijze Braziliaanse adoptie-kinderen opgenomen in Nederland. Tientallen geadopteerden werden als biologische kinderen ingeschreven bij de burgerlijke stand in Nederland. Daarbij werden onjuiste geboorteakten opgemaakt, wat fraude en corruptie in Brazilië in de hand werkte. Effectief betekende dit verduistering van staat volgens Nederlandse wetgeving. Daarnaast waren er veel aanwijzingen voor kinderdiefstal en -handel.

Vanaf ten minste het voorjaar van 1971 was de Nederlandse overheid in toenemende mate op de hoogte van bovengenoemde misstanden. In december 1981 werd een grootschalig nationaal politieonderzoek ingesteld tegen de illegale opneming van buitenlandse adoptiekinderen. Het onderzoek bracht uiteindelijk aan het licht dat tientallen Nederlandse echtparen Braziliaanse kinderen als hun eigen kind hadden opgegeven bij de burgerlijke stand. Uit het onderzoek bleek dat 42 echtparen op deze illegale wijze hun kind(eren) hadden geadopteerd. De uitkomsten van het politieonderzoek leidden niet tot concrete maatregelen. De betreffende echtparen zijn niet strafrechtelijk vervolgd, de zaken werden geseponeerd. Sommige van hen adopteerden later nog een tweede (of derde) kind.

Er is aangetoond dat twee overheidsfunctionarissen betrokken waren bij twee individuele illegale adopties. Het betrof een Nederlandse consul in Brazilië en een ambtenaar. Er zijn daarbij geen aanwijzingen gevonden die duiden op zelfverrijking. Of Nederlandse overheidsfunctionarissen en bemiddelaars systematisch betrokken waren bij misstanden in de Braziliaanse adoptiepraktijk is op basis van het bestudeerde onderzoeksmateriaal niet vast te stellen. De commissie heeft gericht onderzoek gedaan om de al dan niet systematische aard van betrokkenheid van functionarissen bij misstanden te achterhalen. Uit deze onderzoeksinspanning is geen systematische betrokkenheid ten aanzien van Brazilië vast te stellen.”

[eiser] stelt zich op het standpunt dat de Staat aansprakelijk is voor de schade die hij lijdt als gevolg van zijn illegale adoptie. In de eerste plaats stelt hij dat de Staat als werkgever van [A] aansprakelijk is voor diens onrechtmatige gedragingen. Ook stelt hij dat de Staat heeft meegewerkt aan zijn illegale adoptie door de documenten die daarvoor nodig waren aan zijn juridische ouders te verstrekken, of dat de Staat zijn adoptie (verwijtbaar) niet heeft voorkomen (het eerste verwijt). Daarnaast betoogt hij dat het BBA-onderzoek ondeugdelijk, want niet volledig en niet zorgvuldig, is uitgevoerd (het tweede verwijt). Tot slot stelt [eiser] dat de Staat onvoldoende heeft gedaan om zijn staat te verbeteren. Hij meent in dit verband ook dat de Staat hem heeft tegengewerkt, toen hij om hulp en informatie vroeg in het kader van zijn zoektocht naar zijn biologische ouders en de omstandigheden rondom zijn adoptie (het derde verwijt).

Hierna bespreekt de rechtbank eerst een aantal meer algemene uitgangspunten die van belang zijn voor haar beoordeling.

Uitgangspunten bij de beoordeling

Geen collectieve actie

Allereerst geldt dat [eiser] als persoon de enige eiser is in deze zaak. De stellingen van [eiser] in de processtukken hebben niet alleen betrekking op hemzelf, maar ook op misstanden rond illegale adopties in Brazilië in het algemeen. Daarmee lijkt het alsof [eiser] het handelen (of nalaten) van de Staat met betrekking tot illegale adopties vanuit Brazilië in het algemeen ter discussie wil stellen. Deze procedure is echter geen collectieve actie, oftewel een zaak waarin een collectieve belangenorganisatie (een juridische entiteit) een vordering instelt ter bescherming van de belangen van – kort gezegd – een groep belanghebbenden (haar achterban). De rechtbank zal in deze procedure dus alleen beoordelen of de Staat tegenover [eiser] als individuele eiser onrechtmatig heeft gehandeld en tegenover hem schadeplichtig is.

De bewijsrechtelijke betekenis van het COIA-rapport

[eiser] heeft ter onderbouwing van zijn stellingen regelmatig verwezen naar het COIA-rapport. Dat roept de vraag op welke bewijsrechtelijke betekenis toekomt aan de bevindingen van de COIA bij de beoordeling die de rechtbank maakt. Daarover overweegt de rechtbank als volgt.

Partijen zijn het erover eens dat hoofdstuk 5 van het rapport van het COIA inhoudelijk juist is, met uitzondering van de beschrijving van de casuïstiek van [eiser] in hoofdstuk 5.4.1. De Staat heeft de inhoud van deze onderdelen van het COIA-rapport, waarop [eiser] zich beroept, niet weersproken. De rechtbank neemt dan ook aan dat de feiten die in het rapport in hoofdstuk 5.1-5.4 (behalve in 5.4.1) staan beschreven tussen partijen vaststaan. Zij neemt daarom ook tot uitgangspunt dat partijen de conclusies van de COIA in hoofdstuk 5.5 van haar rapport (de belangrijkste bevindingen over Brazilië) onderschrijven.

Dit betekent echter niet dat de feiten die zijn opgenomen in de samenvatting van de COIA over de situatie van [eiser] (hoofdstuk 5.4.1 van het COIA-rapport) óók als vaststaande gegevens gelden. Deze samenvatting is gebaseerd op een gesprek dat [eiser] met de COIA heeft gehad en is dus een weergave van de mededelingen die [eiser] aan de COIA heeft gedaan. De COIA heeft geen onderzoek gedaan naar de juistheid van die mededelingen: dat was ook niet haar taak (zie 3.14). De Staat wijst er terecht op dat de COIA zich heeft gericht op het systeem van interlandelijke adoptie, dat die systeembenadering ook volgens de COIA zelf betekent dat zij geen individuele gevallen heeft onderzocht en dat de COIA ook geen uitspraken heeft gedaan in persoonsgebonden zaken. Met het tot uitgangspunt nemen van het COIA-rapport is uitdrukkelijk nog niet gegeven dat de handelwijze van de Staat de juridische kwalificatie ‘onrechtmatig’ verdient. De rechtbank moet – mede aan de hand van het verweer van de Staat – onderzoeken of de stellingen van [eiser] over zijn eigen situatie, en de betrokkenheid van de Staat daarbij, kloppen.

Niet oordelen met wijsheid van achteraf

Een laatste uitgangspunt is het volgende. Het is inmiddels ruim veertig jaar na de illegale adoptie van [eiser] . In deze procedure toetst de rechtbank de stellingen en verweren van partijen aan de hand van de informatie die in deze procedure door partijen ter beschikking is gesteld. Daarbij geldt dat zij niet met wijsheid die achteraf is verkregen, mag oordelen over de situatie van toen. Zij beoordeelt of de Staat, gelet op de kennis die hij had of moest hebben op het moment waarop de verweten handelingen plaatsvonden, onrechtmatig heeft gehandeld jegens [eiser] . Informatie die na die tijd beschikbaar is gekomen of maatschappelijke ontwikkelingen en rechtsontwikkelingen die zich sindsdien hebben voorgedaan, moet zij buiten beschouwing laten.

De bespreking van de verwijten van [eiser]

De rechtbank zal nu ingaan op de verwijten die [eiser] de Staat maakt. Zij bespreekt als eerste de verwijten van [eiser] in verband met het BBA-onderzoek en het nalaten van de Staat om ervoor te zorgen dat hij zijn afkomst kon kennen en om zijn staat te verbeteren. Daarbij komt ook aan de orde het verwijt dat de Staat hem in een later stadium niet welwillend tegemoet is getreden en hem volgens [eiser] zelfs heeft tegengewerkt in zijn zoektocht en bij verzoeken om informatieverstrekking. Het gaat hier om de verwijten die [eiser] zelf als de verwijten twee en drie heeft geduid. De rechtbank is van oordeel dat die verwijten deels gegrond zijn. Daarna bespreekt de rechtbank het verwijt van [eiser] dat de Staat zijn illegale adoptie tot stand heeft gebracht of ten minste niet heeft voorkomen, waarbij de aansprakelijkheid van de Staat als werkgever van [A] aan de orde komt. Dit is het verwijt dat [eiser] zijn eerste verwijt heeft genoemd. De rechtbank is van oordeel dat dit verwijt niet gegrond is. [eiser] heeft zijn verwijten in de processtukken in chronologische volgorde benoemd, terwijl de rechtbank in dit vonnis als eerste de verwijten bespreekt die zij deels als gegrond beoordeelt en in dat kader toelicht waarom zij oordeelt dat de Staat onrechtmatig tegenover [eiser] heeft gehandeld.

Onrechtmatig handelen in verband met het BBA-onderzoek, het kunnen kennen door [eiser] van zijn afkomst en verbetering van zijn staat, het verstrekken van informatie aan [eiser] (verwijten twee en drie)

[eiser] verwijt de Staat dat hij in de jaren 1981 tot en met 1983, toen het BBA-onderzoek plaatsvond, de misstanden rondom illegale adopties vanuit Brazilië onvoldoende, want onvolledig en onzorgvuldig, heeft onderzocht. Ook daarna heeft de Staat volgens [eiser] te weinig gedaan om ervoor te zorgen dat [eiser] – voor zover mogelijk – zijn afkomst zou kunnen kennen. In dit verband stelt hij ook dat de Staat zijn staat had moeten verbeteren.

De Staat voert – samengevat – allereerst aan dat het BBA-onderzoek tot doel had om

Alle ouders ontkenden dat zij gebruik hadden gemaakt van bemiddeling tegen financiële vergoeding, en bovendien wilden de meeste echtparen geen namen noemen van degenen met wie zij in contact waren geweest. De Staat voegt daaraan toe dat het niet het doel van het onderzoek was om de biologische ouders van de betrokken kinderen op te sporen of om ander onderzoek te doen in Brazilië. Tot zo’n onderzoek was de Staat naar eigen zeggen ook niet verplicht.

Relevante regelgeving

Artikel 8 EVRM

De rechtbank toetst of de Staat onrechtmatig gehandeld heeft, zoals [eiser] hem verwijt, aan artikel 8 EVRM. De vraag of de Staat onrechtmatig gehandeld (in dit geval: nagelaten) heeft, moet immers worden beantwoord aan de hand van de minimumeisen die artikel 8 EVRM en de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (hierna: EHRM) daarover aan het handelen van de Staat stellen. Als niet aan die eisen is voldaan, heeft de Staat gehandeld in strijd met de zorgvuldigheidsnorm die hij tegenover [eiser] in acht moest nemen. De rechtbank merkt over de inhoud en bescherming van artikel 8 EVRM het volgende op.

Artikel 8 EVRM beschermt het recht van “eenieder” op eerbiediging van zijnprivé-, familie- en gezinsleven. Daaronder valt, onder andere, het recht van een kind om te weten van wie het afstamt.

De reikwijdte van artikel 8 EVRM is echter breder dan “slechts” bescherming van iemands recht op afstammingskennis. Ook het recht op identiteit valt onder de bescherming die deze bepaling biedt. Uit de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (hierna: EHRM) blijkt dat het recht op identiteit – en daarmee dus artikel 8 EVRM – het recht omvat op informatie over gebeurtenissen in iemands jeugd.6.Op grond van artikel 8 EVRM heeft iemand dus ook recht op informatie over de omstandigheden waaronder hij ter wereld is gekomen7.en over gebeurtenissen in zijn kinderjaren die van invloed waren op zijn ontwikkeling als persoon.8.

Artikel 8 EVRM verplicht lidstaten om ervoor te zorgen dat iedere burger, voor zover mogelijk, zijn rechten die uit deze bepaling voortvloeien kan uitoefenen. Volgens vaste rechtspraak moeten de bepalingen van het EVRM zodanig worden uitgelegd en toegepast, dat de daarin gewaarborgde rechten praktisch en effectief zijn. Een uitvloeisel van dit effectiviteitsbeginsel is dat lidstaten zich niet alleen moeten onthouden van aantasting van deze mensenrechten (een negatieve verplichting), maar ook dat zij zich onder omstandigheden actief moeten inspannen om aantastingen van mensenrechten door derden te voorkomen (een positieve verplichting).9.

Daarbij wordt – in de kern – door het EHRM getoetst of op het nationale niveau sprake is van een redelijk evenwicht tussen enerzijds een effectieve bescherming van het belang van het individu en anderzijds de belangen die door de betrokken lidstaat worden gediend. Er mag geen onmogelijke of disproportionele last op de overheid worden gelegd.10.

Bij de afweging of in een concrete zaak op een lidstaat een positieve verplichting rust en de concretisering daarvan, komt betekenis toe aan het gewicht van de belangen die in het geding zijn, zoals of het gaat om “fundamental values” en “essential aspects” van het privéleven. Ook is daarbij van belang dat lidstaten een zekere “margin of appreciation”, beoordelingsruimte, hebben in de keuzes die zij maken. Als sprake is van een bijzonder belangrijk aspect in het bestaan of de identiteit van een individu, wordt aan lidstaten weinig ruimte geboden bij hun afweging of het al dan niet opportuun is actie te ondernemen.11.

Het EHRM heeft zich verschillende keren uitgelaten over de reikwijdte van artikel 8 EVRM in relatie tot (legale) adopties. Steeds geldt dat lidstaten bij alle beslissingen over kinderen het belang van het kind voorop moeten stellen. Ook moeten zij handelen op een manier die het ontwikkelen van familiebanden tussen (biologische) ouders en kinderen bevordert. Dit betekent onder meer dat lidstaten hun adoptieregelgeving zo moeten inrichten dat het recht op het behoud en ontwikkeling van familiebanden zo veel als mogelijk wordt geëerbiedigd.12.

Maar artikel 8 EVRM gaat verder dan dat. Het effectieve bestuurlijke en juridische systeem waarin lidstaten ter bescherming van de fundamentele rechten van artikel 8 EVRM moeten voorzien, betekent ook dat dit systeem moet worden gehandhaafd. Een effectieve rechtsbescherming kan daarnaast de verplichting voor lidstaten omvatten om feitelijk maatregelen te treffen, waaronder het doen van onderzoek, ook als regelgeving ontbreekt. Vaak gaat het in de rechtspraak van het EHRM om kwesties waarin de bescherming van kinderen en andere kwetsbaren tegen criminele gedragingen van anderen in het geding is.13.

Tot slot brengt artikel 8 EVRM mee dat lidstaten op verzoek van degenen die het aangaat zo veel mogelijk informatie moeten en/of de resultaten van hun onderzoek met de betrokkenen moeten delen. Het gaat hier om een doorlopende verplichting. In een zaak waarin een pasgeborene uit een ziekenhuis was verdwenen en de moeder klaagde over het voortdurende nalaten van de betrokken lidstaat om haar informatie te verschaffen over het werkelijke lot van haar zoon, heeft het EHRM deze verplichting als volgt omschreven:

“It is further observed that disappearances are a very specific phenomenon, characterised by an ongoing situation of uncertainty and unaccountability in which there is a lack of information or even a deliberate concealment and obfuscation of what has occurred. This situation is very often drawn out over time, prolonging the torment of the victim’s parents or relatives. It cannot therefore be said that a disappearance is, simply, an “instantaneous” act or event; the additional distinctive element of subsequent failure to account for the whereabouts and fate of the missing person gives rise to a continuing situation.

Thus, the positive obligation will, potentially, persist as long as the fate of the person is unaccounted for.”14.

Vervolgens nam het EHRM aan dat ook in het geval waarin de overheid niet verantwoordelijk was voor de verdwijning van het kind, overheidsfalen in verband met haar reactie op verzoeken om informatie een schending van artikel 8 kan opleveren (en in dat geval ook was).

“In Varnava (cited above) the Grand Chamber, albeit in the context of Article 3, held as follows:

“200. The phenomenon of disappearances imposes a particular burden on the relatives of missing persons who are kept in ignorance of the fate of their loved ones and suffer the anguish of uncertainty ... The essence of the violation is not that there has been a serious human rights violation concerning the missing person; it lies in the authorities’ reactions and attitudes to the situation when it has been brought to their attention ... Other relevant factors include ... the extent to which the family member witnessed the events in question, the involvement of the family member in the attempts to obtain information about the disappeared person ... The finding of such a violation is not limited to cases where the respondent State has been held responsible for the disappearance ... but can arise where the failure of the authorities to respond to the quest for information by the relatives or the obstacles placed in their way, leaving them to bear the brunt of the efforts to uncover any facts, may be regarded as disclosing a flagrant, continuous and callous disregard of an obligation to account for the whereabouts and fate of a missing person.”

The Court deems these considerations broadly applicable, mutatis mutandis, to the very specific context of positive obligations under Article 8 in the present case.”15.

Nationale regelgeving

De rechtbank betrekt bij haar beoordeling ook nationale regelgeving die, voor zover van belang, strekt tot bescherming van de fundamentele rechten van artikel 8 EVRM. Zoals hiervoor bleek, brengt artikel 8 EVRM mee dat bij alle beslissingen over kinderen het belang van het kind voorop moet staan. Dit betekent, onder andere, dat een kind alleen in een pleeg- of adoptiegezin kan worden opgenomen, als dat niet anders kan. Dit uitgangspunt was stevig verankerd in de Nederlandse regelgeving die gold ten tijde van de illegale adoptie van [eiser] in 1980. Zowel de Richtlijn opneming buitenlandse pleegkinderen uit 196716.als de Vreemdelingencirculaire uit 197517., die regels bevatte over de opneming van buitenlandse pleegkinderen, bepaalde dat opneming van een buitenlands pleegkind altijd in het belang van dat kind moest zijn. In de Vreemdelingencirculaire uit 1975 werd daarnaast bepaald dat een buitenlands pleegkind alleen tot Nederland werd toegelaten als

Verder is het belang te weten van wie men afstamt, civielrechtelijk beschermd. Artikel 1:209 van het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW) bepaalt dat iemands afstamming volgens zijn geboorteakte niet door een ander kan worden betwist, als hij een staat overeenkomstig die akte heeft. Met “staat overeenkomstig de akte” wordt bedoeld dat de persoon over wie het gaat, zich ook gedraagt alsof hij het kind is van degenen die als ouders op zijn geboorteakte staan vermeld. Een geboorteakte is dus een belangrijk document: de personen die op de geboorteakte staan vermeld, worden automatisch de juridische ouders van het kind. Of diegenen ook de biologische ouders van het kind zijn, is daarbij niet van belang. Vervolgens brengt artikel 1:209 BW mee dat het voor derden niet mogelijk is de afstamming te ontkennen, als het kind feitelijk leeft en behandeld wordt als het kind van degenen die volgens zijn geboorteakte zijn ouders zijn. Overigens kan het kind wel zelf zijn afstamming zoals die blijkt uit zijn geboorteakte betwisten, bijvoorbeeld als het van mening is dat een valse geboorteaangifte is gedaan.

Ten slotte is de strafrechtelijke regelgeving van belang. De juridische ouders van [eiser] hebben aangifte van zijn geboorte gedaan, alsof hij hun biologische zoon was. Daardoor zijn de gegevens van de juridische ouders op de geboorteakte van [eiser] als oudergegevens geregistreerd, en niet die van zijn biologische moeder of biologische ouders. Vaststaat dat sprake is geweest van verduistering van staat. Verduistering van staat omvat iedere handeling, waardoor de afstamming van een ander opzettelijk onzeker wordt gemaakt. Dit is een misdrijf dat – sinds 1886 – strafbaar is gesteld in artikel 236 van het Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr). Artikel 236 lid 1 Sr luidde ten tijde van de illegale adoptie van [eiser] als volgt:

“Hij die door enige handeling opzettelijk eens anders afstamming onzeker maakt, wordt, als schuldig aan verduistering van staat, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren.”

Ook strafrechtelijk is het belang dat mensen hebben bij duidelijkheid over hun eigen afstamming dus beschermd.

Verduistering van staat was in 1980 niet alleen in Nederland, maar ook in Brazilië strafbaar gesteld. De illegale adoptie van [eiser] was dus een strafbaar feit, waarvoor de juridische ouders van [eiser] zowel in Brazilië als in Nederland vervolgd konden worden.

De weging van de rechtbank

De rechtbank weegt of de Staat het recht van [eiser] om afstammingskennis te kunnen krijgen voldoende heeft beschermd. Zij stelt daarbij voorop dat het BBA-onderzoek een strafrechtelijk onderzoek was. In het strafrecht geldt het zogenoemde opportuniteitsbeginsel. Dit beginsel houdt in dat het openbaar ministerie zelf beslist of iemand voor een strafbaar feit wordt vervolgd of niet. De rechtbank kan en mag niet beoordelen of de keuzes die het openbaar ministerie in de jaren ’80 maakte over de reikwijdte van het onderzoek, terecht waren of niet. Ook is het niet de taak van de rechtbank om te beoordelen of terecht is beslist om de personen die bij het onderzoek betrokken waren, zoals de juridische ouders van [eiser] , niet te vervolgen. Die beslissingen zijn voorbehouden aan het openbaar ministerie.

Positieve verplichting tot het treffen van maatregelen

Dit alles neemt niet weg dat de rechtbank wél met toepassing van het civiele recht kan (en moet) beoordelen of de Staat, gelet op de bevindingen uit het BBA-onderzoek, tegenover [eiser] heeft voldaan aan zijn verplichtingen op grond van artikel 8 EVRM. Dat is naar het oordeel van de rechtbank niet het geval. Nu vast staat dat de juridische ouders van [eiser] hebben toegegeven dat sprake was van verduistering van staat – een strafbaar feit – rustte op de Staat de positieve verplichting om (feitelijk) maatregelen te treffen om het recht van [eiser] om afstammingskennis te kunnen krijgen te waarborgen. De Staat heeft een zekere beoordelingsruimte in de keuzes die hij maakt in verband met zijn verplichting om het recht op identiteit van burgers te beschermen. Van een kenbare afweging van de betrokken belangen, waarbij het belang van [eiser] om zijn identiteit te kunnen kennen is meegenomen, is in dit geval echter geen sprake geweest. In ieder geval kan niet worden gezegd dat een zodanig redelijk evenwicht (een “fair balance”) bestond tussen die belangen dat de Staat zich heeft kunnen onthouden van die maatregelen. De rechtbank legt haar oordeel als volgt uit.

Het vertrekpunt van de rechtbank is als volgt. In het begin van de jaren ’80 (toen de illegale adoptie van [eiser] plaatsvond) was vanuit verschillende invalshoeken in de wetgeving tot uitdrukking gebracht

Uit het BBA-rapport en de documentatie die daarover in het geding is gebracht (zoals de correspondentie en de notulen van de vergadering van procureurs-generaal over dat onderzoek) blijkt dat het BBA-onderzoek was gericht op de vraag of de juridische ouders strafrechtelijk konden worden vervolgd of niet. De belangen van de kinderen die bij de illegale adopties betrokken waren, in het bijzonder hun recht op het kunnen kennen van hun afkomst, zijn in het onderzoek niet (kenbaar) in ogenschouw genomen. Wel is vooraf bepaald dat de kinderen bij hun juridische ouders mochten blijven. Die beslissing had echter betrekking op de zorg voor de kinderen. Alleen in de vergadering van het college van procureurs-generaal op 9 december 1981 is gesproken over de civielrechtelijke aspecten van de zaak. In die vergadering is gesuggereerd dat de registers van de burgerlijke stand moesten worden aangepast, dat de juridische ouders een reguliere adoptieprocedure moesten doorlopen en dat zich in de bestaande situatie mogelijk erfrechtelijke complicaties zouden voordoen (zie nummer 3.6). Uit niets blijkt dat aan die suggestie opvolging is gegeven.

Uit het BBA-onderzoek kwam naar voren dat verschillende Nederlandse echtparen – waaronder de juridische ouders van [eiser] – zich schuldig hadden gemaakt aan verschillende strafbare feiten, waaronder verduistering van staat (zie nummer 3.8). De Staat raakte er in ieder geval toen mee bekend dat in de onderzoeksperiode (1980 en 1981) 42 kinderen afkomstig uit Brazilië en opgenomen in Nederlandse gezinnen het slachtoffer waren geworden van verduistering van staat, en dat zij dus waren beroofd van hun fundamentele recht op grond van artikel 8 EVRM om op te groeien bij hun biologische ouders. Het openbaar ministerie heeft de beslissing genomen om de betrokken personen, waaronder de juridische ouders van [eiser] , niet te vervolgen. Die beslissing stond hem vrij.

Iets anders is dat de Staat daarmee niet was ontslagen van zijn verplichting tot bescherming van de rechten van [eiser] op grond van artikel 8 EVRM. Dit juist omdat hij wist dat de betrokken kinderen, waaronder [eiser] , illegaal geadopteerd waren en daarmee het slachtoffer waren van criminele gedragingen. Die kinderen konden geen gebruik maken van hun in artikel 8 EVRM neergelegde recht om zo veel als mogelijk op te groeien bij hun biologische ouders, terwijl niet was vastgesteld dat de “adoptie” door de juridische ouders noodzakelijk en in het belang van de kinderen was. Kortom: de Staat wist dat de fundamentele rechten van in ieder geval 42 Nederlandse kinderen waren geschonden, waaronder die van [eiser] . Daarmee bestond ten minste het reële risico dat de registratie van [eiser] in de burgerlijke stand niet zou worden aangepast en dat de juridische ouders van [eiser] geen reguliere adoptieprocedure zouden volgen. Ook bestond het reële risico dat de juridische ouders [eiser] niet zouden informeren over zijn afkomst en de omstandigheden waaronder hij illegaal was geadopteerd. Dit geldt te meer, nu tijdens het BBA-onderzoek was gebleken dat de betrokken ouders niet erg bereid waren aan het onderzoek mee te werken en zich daartegen zelfs verzetten (zie nummers 3.7 en 3.8). In die situatie kon de Staat er niet mee volstaan te constateren dat de juridische ouders van [eiser] strafrechtelijk verwijtbaar hadden gehandeld, te beslissen dat zij daarvoor niet strafrechtelijk zouden worden vervolgd, en vervolgens het boek te sluiten. Gelet op de ernst van de inbreuk die boven water was gekomen en het zwaarwegende belang van [eiser] als kind om afstammingskennis te kunnen hebben, rustte op grond van artikel 8 EVRM op de Staat een verplichting om maatregelen te treffen om het recht op bescherming van de identiteit van [eiser] te waarborgen. Hij was tegenover [eiser] verplicht om zich ervoor in te spannen – zoveel als mogelijk te bewerkstelligen – dat hij daadwerkelijk afstammingsinformatie en overige identiteitsbepalende informatie zou ontvangen.

Anders dan de Staat meent, kan in verband met het zwaarwegende belang van [eiser] naar het oordeel van de rechtbank wél een juridisch relevante parallel worden getrokken met de hiervoor genoemde zaak Zorica Jovanović v. Servië. Weliswaar was in die zaak sprake van een verdwijning en niet van een illegale adoptie en ging het om het belang van de moeder om het werkelijke lot van haar kind te kennen en niet om dat van een kind om zijn werkelijke afkomst te kunnen kennen: het effect van het ontbreken van effectieve overheidsmaatregelen ter bescherming van de fundamentele rechten van het betrokken slachtoffer van criminele gedragingen van een derde is vergelijkbaar. Ook de “specific phenomenon” van illegale adoptie kenmerkt zich door een voortdurende situatie van diepe onzekerheid en angst wanneer vanwege het ontbreken van informatie door toedoen van de overheid – in dit geval bestaande uit nalaten – onwetendheid blijft bestaan over afkomst. Dat het voor de ontwikkeling van een kind van essentieel belang is om kennis te hebben van zijn afkomst en afstamming, was al bekend in de periode waarin de Staat op de hoogte raakte van de uitkomsten van het BBA-onderzoek. In een rapportage uit mei 1982 schrijft de Raad voor de Jeugdbescherming daarover:

“Resultaten van onderzoek doen vermoeden dat de kans op schadelijke gevolgen groot is, als het kind niets wordt verteld of als hij halve waarheden hoort over afkomst en eigen familie. Hoe moeilijk het ook is te leren leven met de gedachte dat je ouders verdwenen zijn, dat je weggegeven bent, het is ‘minder schadelijk dan een leven in een depersonaliserend vacuüm, dat is geschapen door passief zwijgen of actief verhullen.’(…) Gevreesd moet worden dat bij die illegale adoptiefkinderen, die als wettig kind voorgesteld worden of waarvan de afkomst geheel in het ongewisse wordt gelaten, de openheid in en rond het gezin niet optimaal kan zijn.”19.

Bij die stand van zaken kon van de Staat – zoals gezegd – worden verlangd dat hij maatregelen nam ter bescherming van het recht van [eiser] om zijn afkomst te kunnen kennen.

Welke maatregelen de Staat precies moest treffen, laat de rechtbank in het midden. Bepalend acht de rechtbank dat er niets is gedaan, terwijl de Staat daartoe wel gehouden was, er maatregelen mogelijk waren en niet gezegd kan worden dat het treffen van maatregelen een onevenredige belasting voor hem zou zijn geweest. Hij had bijvoorbeeld (nader) onderzoek kunnen doen naar de omstandigheden rondom de illegale adoptie van [eiser] met het oog op het verkrijgen van afstammingsinformatie, had kunnen besluiten om dossierinformatie te bewaren of onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming kunnen laten verrichten met het oog op eventuele kinderbeschermingsmaatregelen om het recht van [eiser] om zijn identiteit te kunnen kennen te waarborgen.

Voor een nader onderzoek bestond in dit geval alle aanleiding, gelet op het fundamentele karakter van de rechten van de betrokken kinderen, die door hun juridische ouders waren geschonden. Dit geldt te meer, nu die kinderen zelf te jong waren om actie te ondernemen. Dat maakt dat de Staat in verband met de bescherming van de identiteit van [eiser] naar het oordeel van de rechtbank nader onderzoek had kunnen verrichten naar de omstandigheden waaronder de afstamming van [eiser] onzeker was gemaakt. Ook had de Staat de resultaten van dit onderzoek duidelijk vast kunnen leggen, zodat [eiser] daarvan in een later stadium kennis zou kunnen nemen.

Een andere denkbare maatregel is dat het dossier met de naam “334.33 Brazilië / adoptie van braziliaanse kinderen door nederlanders” met de periodeaanduiding “1978 – 1982” zou zijn bewaard. Dit dossier bevond zich bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken en is in 2009 vernietigd. Ook als ervan wordt uitgegaan dat deze vernietiging volgens de regels heeft plaatsgevonden, geldt dat de Staat daarmee [eiser] de kans heeft ontnomen om kennis te nemen van de inhoud van het dossier. Naar het oordeel van de rechtbank had de Staat er redelijkerwijs rekening mee kunnen houden dat [eiser] – om opheldering te krijgen over gebeurtenissen rondom zijn jeugd – geïnteresseerd zou zijn in het dossier. De Staat wist immers dat [eiser] (evenals 41 anderen) in de periode waarover het dossier gaat, illegaal vanuit Brazilië was geadopteerd. Of het dossier daadwerkelijk relevante informatie voor [eiser] over zijn afstamming heeft bevat, is niet relevant.

Ten slotte geldt dat de Staat in het belang van [eiser] maatregelen in de richting van de juridische ouders had kunnen nemen, los van de strafrechtelijke context. De Staat heeft gelijk waar hij stelt dat het in de eerste plaats de verantwoordelijkheid is van de juridische ouders om [eiser] te voorzien van informatie over zijn afkomst, afstamming en belangrijke gebeurtenissen in zijn jeugd. In dit geval waren de juridische ouders echter al betrokken bij het misdrijf verduistering van staat. In die omstandigheden had de Staat een verplichting om te bevorderen dat [eiser] zijn rechten op grond van artikel 8 EVRM ook daadwerkelijk zou kunnen uitoefenen.

Daarbij geldt allereerst dat de juridische ouders van [eiser] een aantal maanden voor het verschijnen van het rapport van het BBA-onderzoek de aangifte van de geboorte van [eiser] in Brazilië hebben doen inschrijven in het register van de burgerlijke stand van de gemeente Den Haag. Niet valt in te zien dat de Staat, gelet op de bevindingen in het BBA-onderzoek, geen maatregelen had kunnen nemen om te bewerkstelligen dat die inschrijving werd teruggedraaid. De Staat heeft weliswaar vooraf, in het kader van het BBA-onderzoek de ambtenaar van de burgerlijke stand in Den Haag geadviseerd “alert” te zijn, maar na afronding van het BBA-onderzoek was dat advies alleen niet genoeg. Niet is gebleken dat met de ambtenaar van de burgerlijke stand in Den Haag de ernst van de bevindingen in het BBA-rapport is gedeeld. De rechtbank merkt op dat (ook) in 1980 naar Nederlands internationaal privaatrecht in beginsel een buitenlandse akte als rechtsgeldig werd aangemerkt, als die akte door een bevoegde instantie en volgens de in dat buitenland geldende regels was opgemaakt. Daar staat tegenover dat het in die periode ook mogelijk was (de inschrijving van) een buitenlandse akte te weigeren als de inhoud daarvan in strijd was met de Nederlandse openbare orde.20.Ook andere (ter plaatse rechtsgeldig tot stand gekomen) handelingen of beslissingen van niet-rechterlijke instanties op het gebied van afstamming werden niet erkend, als erkenning daarvan in strijd was met de openbare orde. Naar het oordeel van de rechtbank bleek in ieder geval uit het BBA-onderzoek dat de geboorteakte van [eiser] – waarop zijn juridische ouders als zijn biologische ouders staan vermeld – in strijd was met de openbare orde. Op dat moment had van de Staat mogen worden verwacht dat hij maatregelen zou nemen om een verdere schending van de rechten van [eiser] te voorkomen. In zoverre rustte dus op de Staat een positieve verplichting de staat van [eiser] te verbeteren.

Hoe dan ook mocht van de Staat worden verlangd dat hij zou onderzoeken of de juridische ouders bereid en in staat waren om [eiser] te informeren over zijn identiteit en andere relevante omstandigheden over zijn afkomst. Zou dat niet het geval zijn, dan rustte op de Staat de verplichting om actie te ondernemen, bijvoorbeeld in de vorm van een onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming. In dat geval zou immers bekend zijn dat (opnieuw) inbreuk zou worden gemaakt op de rechten van [eiser] op grond van artikel 8 EVRM, en rustte er op de Staat de positieve verplichting om maatregelen te nemen om (verdere) inbreuken door anderen op de fundamentele rechten van [eiser] te voorkomen.21.In dat geval had de Staat bijvoorbeeld kunnen besluiten een kinderbeschermingsmaatregel te verzoeken, om zo te bewerkstelligen dat [eiser] zou worden voorzien van alle informatie waarop hij op grond van artikel 8 EVRM recht had. Ook had de Staat de rechter kunnen vragen om de juridische ouders te verplichten om [eiser] over zijn identiteit en alle daarmee samenhangende gebeurtenissen te informeren.

Bij dit alles merkt de rechtbank nog op dat geen van de genoemde mogelijke maatregelen afzonderlijk een zodanig onevenredige belasting voor de Staat vormt dat het nalaten maatregelen te treffen gerechtvaardigd was. Dit geldt ook voor het totaal van die maatregelen.

Met het voorgaande is niet gezegd dat de Staat zeker had moeten stellen dat zijn inspanningen tot het resultaat zouden leiden dat [eiser] daadwerkelijk over meer afstammingsinformatie zou hebben beschikt dan nu het geval is. Die garantie zou de Staat niet hebben kunnen geven. De Staat moest maatregelen treffen om die situatie zoveel als mogelijk te bewerkstelligen. Het effectiviteitsbeginsel reikt echter niet zover dat pas bij een zeker resultaat kan worden aangenomen dat de Staat in de gegeven situatie een positieve verplichting tot het treffen van maatregelen heeft. De rechtbank kent daarbij betekenis toe aan zowel de ernst van de inbreuk van de juridische ouders op het recht van [eiser] om zijn afstamming te kunnen kennen als het grote gewicht van het belang van [eiser] om de kans te hebben om die informatie te verkrijgen als de Staat maatregelen had getroffen.

Schending doorlopende informatieverplichting

Uit de overweging van de rechtbank in nummer 4.29 volgt dat ook in het geval van [eiser] gezegd kan worden dat op de Staat op grond van artikel 8 EVRM een doorlopende verplichting rustte om desgevraagd aan hem informatie te verstrekken. Ook in het geval van illegale adoptie kan naar het oordeel van de rechtbank immers het falen van de overheid om te responderen op verzoeken om informatie (zelfstandig) een schending van artikel 8 EVRM opleveren gelet op de bijzondere last die de opstelling van de overheid kan meebrengen als het individu, de illegaal geadopteerde, in onwetendheid en in onzekerheid blijft over zijn afkomst.

De rechtbank ziet echter onvoldoende aanknopingspunten voor de conclusie dat de manier waarop de Staat is omgegaan met verzoeken om informatie van [eiser] een zelfstandige schending van artikel 8 EVRM oplevert. [eiser] stelt zich op het standpunt dat de Staat hem niet welwillend tegemoet is getreden (of zelfs heeft tegengewerkt), toen hij tijdens zijn zoektocht naar zijn biologische ouders om informatie en consulaire bijstand vroeg. Volgens [eiser] heeft de Staat onrechtmatig gehandeld, omdat de Staat daarmee zijn doorlopende verplichting schond om [eiser] zo veel mogelijk in staat te stellen om belangrijke informatie over zijn identiteit te vergaren.

De rechtbank is het met [eiser] eens dat de reacties van de Staat op de verzoeken van [eiser] formeel en afhoudend zijn. In zoverre onderschrijft de rechtbank de bevindingen van de COIA, die over de opstelling van de Staat in de richting van (illegaal) buitenlands geadopteerden, het volgende schrijft:

“Daar waar adoptieouders op een welwillende en faciliterende overheid konden rekenen, ervaren geadopteerden geslotenheid en terughoudendheid bij diezelfde overheid als ze aandacht vragen voor de gevolgen van hun adoptie.”22.

Daar staat echter tegenover dat de ambtenaren die moesten antwoorden op de verzoeken van [eiser] , niet op de hoogte waren van de gebeurtenissen in de jaren ’80. Ook zij hebben zich, door middel van een intensieve zoektocht in de archieven van de Staat, een beeld moeten vormen van de problemen waarmee [eiser] door zijn illegale adoptie was geconfronteerd. Zo’n zoektocht kost onmiskenbaar veel tijd, en daarbij zullen af en toe fouten worden gemaakt. Dat sprake is geweest van bewust tegenwerken en wel zodanig dat sprake is van schending van artikel 8 EVRM of enige andere zorgvuldigheidsnorm, is echter niet gebleken. De Staat kan in dit opzicht daarom geen onrechtmatig handelen worden verweten.

Opdracht geven tot het “maskeren” van de rol van Nederlandse ambtenaren

[eiser] maakt de Staat in het kader van het BBA-onderzoek ook het verwijt dat de Staat onrechtmatig heeft gehandeld, doordat hij zijn eigen rol bij illegale adopties uit Brazilië heeft willen verbloemen. Dat blijkt volgens [eiser] allereerst uit het feit dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken het onderzoeksteam opdracht heeft gegeven om de betrokkenheid van Nederlandse ambtenaren bij de illegale adopties uit het BBA-onderzoek te houden. [eiser] verwijst in dit verband naar het ambtsbericht van de officier van justitie aan de procureur-generaal van het Gerechtshof Amsterdam van 7 december 1981 (zie nummer 3.4), in combinatie met een verklaring die de onderzoeksleider op zijn verzoek in het kader van deze procedure heeft afgelegd. Hieruit leidt [eiser] af dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken aanwijzingen heeft gegeven aan het openbaar ministerie over de reikwijdte van het onderzoek.

De rechtbank volgt [eiser] hierin niet. Anders dan [eiser] betoogt, blijkt uit de passage in het ambtsbericht niet dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken het openbaar ministerie daadwerkelijk opdracht heeft gegeven (zo zij daartoe al bevoegd zou zijn) om in Brazilië gestationeerde Nederlandse ambtenaren “buiten schot” te houden. Het ambtsbericht maakt melding van aanwijzingen dat het ministerie zal verzoeken het buitenlandse deel van het onderzoek te laten rusten. Dat het daadwerkelijk van een dergelijk verzoek is gekomen is niet gebleken. Bovendien is niet duidelijk wat met het buitenlandse deel van het onderzoek wordt bedoeld. Mogelijk is dat – zoals [eiser] betoogt – gedoeld wordt op de betrokkenheid van Nederlandse ambtenaren. De passage kan echter ook worden gelezen zoals de Staat suggereert, namelijk dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken niet wilde dat in het kader van het onderzoek contact werd opgenomen met de Braziliaanse autoriteiten over de handelwijze van Braziliaanse ambtenaren. Kortom: het ambtsbericht geeft geen uitsluitsel over de juistheid van de stelling van [eiser] dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken de rol van zijn eigen ambtenaren buiten het onderzoek wilde houden.

Dat [eiser] gelijk heeft, blijkt ook niet uit de verklaring die de onderzoeksleider in het kader van deze procedure op verzoek van [eiser] heeft afgelegd. De onderzoeksleider spreekt zijn verwondering uit over het feit dat het Nederlandse consulaat in Brazilië steeds tijdelijke reisdocumenten af gaf, en schrijft ook dat het onderzoeksteam nooit medewerkers van het Nederlandse consulaat heeft gehoord. De onderzoeksleider laat zich er in zijn verklaring niet over uit waarom die medewerkers niet zijn ondervraagd. Dat dit het gevolg was van een opdracht “van hogerhand”, zoals [eiser] suggereert, blijkt niet uit de stukken die hij overlegt.

[eiser] wijst er verder op dat in het BBA-rapport wel wordt gesproken over de betrokkenheid van vertaalster [B]23., terwijl niet wordt gerept over de betrokkenheid van de echtgenote van de honorair consul.24.Deze echtgenote was echter, zo blijkt uit bijlage D bij het BBA-rapport, veel vaker als vertaalster bij illegale adopties betrokken dan [B] .25.[eiser] trekt daaruit de conclusie dat Nederlandse ambtenaren bij het BBA-onderzoek bewust uit de wind zijn gehouden. De rechtbank deelt deze constatering niet. [B] wordt in het BBA-rapport genoemd omdat haar betrokkenheid bij illegale adopties aan de orde kwam in het televisieprogramma “Achter het nieuws” en omdat zij gedurende het BBAonderzoek op Schiphol kon worden aangehouden.26.Buiten [B] wordt geen van de 22 in bijlage D genoemde personen specifiek in het rapport benoemd (ook niet – bijvoorbeeld – [naam] , die volgens bijlage D 15 keer als ambtenaar van de burgerlijke stand en één keer als vertaler optrad en dus van alle betrokkenen verreweg het vaakst uit het onderzoek naar voren kwam). Dat de betrokkenheid van de echtgenote van de honorair consul bewust is stilgehouden vanwege haar familierelatie, kan daarom niet worden aangenomen.

Samenvatting ten aanzien van het tweede en derde verwijt

De Staat heeft onrechtmatig, want in strijd met artikel 8 EVRM, gehandeld ten opzichte van [eiser] door na te laten naar aanleiding van de resultaten van het BBA-onderzoek maatregelen te treffen ter bescherming van het recht van [eiser] om zijn afkomst te kunnen kennen. Artikel 8 EVRM bracht immers mee dat op de Staat, die met de resultaten van het BBA-onderzoek wist dat de fundamentele rechten van [eiser] waren geschonden, de verplichting rustte om zich ervoor in te spannen – zoveel als mogelijk te bewerkstelligen – dat hij daadwerkelijk afstammingsinformatie en overige identiteitsbepalende informatie zou ontvangen. De rechtbank kent mede betekenis toe aan het effect van het ontbreken van effectieve overheidsmaatregelen ter bescherming van de fundamentele rechten op [eiser] als slachtoffer van criminele gedragingen. Illegale adoptie kenmerkt zich door een voortdurende situatie van diepe onzekerheid en angst wanneer vanwege het ontbreken van informatie door toedoen van de overheid onwetendheid blijft bestaan over afkomst. Door geen enkele actie te ondernemen toen uit het BBA-onderzoek bleek dat [eiser] het slachtoffer was geworden van verduistering van staat, heeft de Staat gehandeld in strijd met zijn verplichting het recht van [eiser] zo veel als mogelijk te beschermen. Welke maatregelen de Staat precies moest treffen, laat de rechtbank in het midden. Bepalend acht de rechtbank dat er niets is gedaan, terwijl de Staat daartoe wel gehouden was, er maatregelen mogelijk waren en niet gezegd kan worden dat het treffen van maatregelen een onevenredige belasting voor hem zou zijn geweest.

De conclusie is dat de rechtbank de door [eiser] gevorderde verklaring voor recht zal worden toegewezen zoals in het dictum vermeld.

Onrechtmatig handelen vanwege totstandbrengen of niet voorkomen van de illegale adoptie van [eiser] , de aansprakelijkheid van de Staat als werkgever (verwijt één) 4.48. De rechtbank bespreekt hierna het eerste verwijt dat [eiser] de Staat maakt. Dat verwijt is niet gegrond, grotendeels omdat niet is komen vast te staan dat de feiten waarop [eiser] zijn stellingen baseert, juist zijn. Gelet op het zelfstandige karakter van dit verwijt en de mogelijke gevolgen voor de schadestaatprocedure als het verwijt wel gegrond zou zijn, ziet de rechtbank aanleiding hierop in te gaan.

Meewerken aan en voorkomen van illegale adoptie

[eiser] stelt zich op het standpunt dat de Staat heeft meegewerkt aan zijn illegale adoptie, omdat de Staat zijn juridische ouders heeft voorzien van de documenten die nodig waren voor die illegale adoptie. Omdat de Staat al sinds 1968 wist dat er op grote schaal Nederlandse ouders naar Brazilië reisden en kinderen die daar (uit Braziliaanse moeders) waren geboren opgaven als hun eigen biologische kind27., maar aan die illegale adopties bleef meewerken, heeft de Staat volgens [eiser] ten opzichte van hem onrechtmatig gehandeld.

[eiser] stelt dat de Staat op vier momenten betrokken is geweest bij het proces rondom zijn illegale adoptie:

Daarover overweegt de rechtbank het volgende.

Inschrijving in paspoort of machtiging voorlopig verblijf

[eiser] stelt zich op het standpunt dat hij, om in 1980 langdurig in Nederland te kunnen verblijven, moet zijn bijgeschreven in het Nederlandse paspoort van één van zijn juridische ouders óf moet hebben beschikt over een machtiging voor voorlopig verblijf (mvv). In het eerste geval was immers duidelijk dat hij (als zoon van zijn juridische ouders) de Nederlandse nationaliteit bezat en kon hij Nederland vrij inreizen. Als hij niet beschikte over zo’n bewijs van Nederlanderschap, reisde hij als Braziliaans onderdaan Nederland in. In zo’n geval kon hij slechts in Nederland verblijven als hij in het bezit was van een mvv. Zowel in het geval waarin hij was bijgeschreven in het paspoort van zijn juridische moeder als in het geval waarin hij beschikte over een mvv, moet volgens [eiser] de Nederlandse vertegenwoordiging in Brazilië betrokken zijn geweest.

Naar het oordeel van de rechtbank is niet komen vast te staan dat [eiser] daadwerkelijk op het Nederlandse consulaat in Brazilië is bijgeschreven in het paspoort van zijn juridische moeder. Vast staat dat [eiser] met zijn Braziliaanse paspoort Nederland binnen is gekomen. In dat paspoort staat immers een inreisstempel dat op 8 maart 1980 door de Koninklijke Marechaussee op Schiphol is geplaatst. Dat [eiser] daarnaast beschikte over een Nederlands paspoort (dat wil zeggen: dat hij was bijgeschreven in het paspoort van één van zijn juridische ouders, omdat kinderen onder de 12 jaar in 1980 geen eigen paspoort hadden) is niet gebleken.

Ook is niet komen vast te staan dat voor [eiser] een mvv is afgegeven. [eiser] heeft geen stukken in het geding gebracht waaruit blijkt dat er daadwerkelijk een mvv is verstrekt. De rechtbank verwijst in dit verband naar nummer 4.25 van het tussenvonnis.

Het standpunt van [eiser] komt er in feite op neer dat het – gelet op de toen geldende regelgeving – niet anders kan (en dat het daarom aannemelijk is) dan dat hij ofwel is bijgeschreven in het Nederlandse paspoort van één van zijn juridische ouders, ofwel dat hij beschikte over een mvv. In een civiele juridische procedure wordt echter op grond van artikel 150 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van [eiser] verlangd dat hij bewijs levert van de stellingen waarop hij zijn vorderingen baseert. Dat het gaat om omstandigheden die zich lang geleden hebben voorgedaan en dat het daarom voor [eiser] lastig (of zelfs onmogelijk) is dat bewijs te leveren, maakt dat niet anders.

[eiser] beschikt niet over het paspoort van zijn juridische moeder, waarin hij volgens zijn stellingen zou moeten zijn bijgeschreven. Ook heeft hij geen documentatie kunnen achterhalen over de gestelde verstrekking van een mvv. Dit betekent dat hij er niet in is geslaagd te bewijzen dat de Staat op één van deze manieren bij zijn illegale adoptie betrokken is geweest.

Consulaire verklaring

In 1980 moesten Brazilianen die Brazilië uit wilden reizen, een zogenoemd uitreisdeposito betalen aan de Braziliaanse autoriteiten. Van deze verplichting kon een vrijstelling worden verkregen door middel van een consulaire verklaring dat de persoon die het betrof voor onbepaalde tijd in Nederland werd toegelaten.28.[eiser] stelt dat aan zijn juridische ouders zo’n consulaire verklaring is afgegeven en dat de Staat daarmee onrechtmatig jegens hem heeft gehandeld. [eiser] verwijst in dit verband naar de toepasselijke Braziliaanse wetgeving, waaruit blijkt dat de Braziliaanse autoriteiten een aantekening maakten in het paspoort, wanneer het uitreisdeposito werd betaald.29.Hij wijst er vervolgens op dat zo’n aantekening inderdaad is opgenomen in het paspoort van een vrouw die in 1979 illegaal vanuit Brazilië is geadopteerd (en wier ouders het uitreisdeposito hebben betaald), terwijl daarover in zijn eigen paspoort niets staat.

[eiser] stelt ook hier niet meer dan dat dat het aannemelijk is dat aan zijn juridische ouders een consulaire verklaring is afgegeven. Het bewijs van deze stelling is echter niet geleverd. De rechtbank beschikt niet over een kopie van de gestelde consulaire verklaring, of andere stukken waaruit blijkt dat het Nederlandse consulaat in Brazilië daadwerkelijk zo’n verklaring heeft afgegeven. De gestelde betrokkenheid van het Nederlandse consulaat bij de illegale adoptie van [eiser] is daarmee niet komen vast te staan.

Legalisatie van Braziliaanse geboorteakte

Tot slot stelt [eiser] zich op het standpunt dat de Staat aan zijn illegale adoptie heeft meegewerkt, doordat de Nederlandse vertegenwoordiging in Brazilië zijn Braziliaanse geboorteakte heeft gelegaliseerd. De rechtbank volgt [eiser] niet in zijn standpunt dat de Staat daarmee – dus vóór afronding van het BBA-onderzoek – onrechtmatig heeft gehandeld.

Uit de door [eiser] in het geding gebrachte persoonskaart blijkt dat er een Nederlandse vertaling van zijn Braziliaanse geboorteakte is overgelegd, toen zijn geboorteakte in het daarvoor bestemde register werd ingeschreven. Vast staat dat de geboorteakte alleen kon worden ingeschreven, als deze was gelegaliseerd. Wanneer die legalisatie heeft plaatsgevonden, is echter niet komen vast te staan.

[eiser] stelt dat de Staat onrechtmatig heeft gehandeld, door zijn geboorteakte te legaliseren, terwijl hij wist (of behoorde te weten) dat de inhoud van die akte niet klopte. Vast staat dat de Braziliaanse geboorteakte van [eiser] op 27 april 1983 is ingeschreven in het register van de gemeente Den Haag, zodat de legalisatie voor die tijd moet hebben plaatsgevonden. Het BBA-onderzoek, waaruit bleek dat [eiser] het slachtoffer was geworden van verduistering van staat, is in september 1983 afgerond. In deze procedure is niet komen vast te staan dat de Staat op het moment waarop de legalisatie plaatsvond beschikte over zo veel aanwijzingen dat de geboorteakte van [eiser] in strijd met de waarheid was opgemaakt, dat hij onrechtmatig jegens [eiser] heeft gehandeld door die geboorteakte te legaliseren. Daarbij komt dat de Staat in het kader van het BBA-onderzoek de ambtenaar van de burgerlijke stand in Den Haag wel heeft geadviseerd om alert te zijn.

In het licht van de nummers. 4.51 tot en met 4.60 stelt de rechtbank vast dat niet is gebleken dat de Staat de illegale adoptie van [eiser] heeft gefaciliteerd. Er is dus geen sprake van onrechtmatig handelen door de Staat vanwege de door [eiser] gestelde medewerking aan zijn illegale adoptie. Daarmee kan in het midden blijven of de Staat – zoals [eiser] stelt maar de Staat betwist – zijn vertegenwoordigen in Brazilië in de jaren ’60 en ’70 heeft geïnstrueerd om mee te blijven werken aan illegale adopties door Nederlandse echtparen.

Werkgeversaansprakelijkheid voor handelen [A]

[eiser] stelt dat [A] , die werkzaam was als adjunct-emigratie attaché op het Nederlandse consulaat in [plaats 2] , zijn juridische ouders behulpzaam is geweest bij het uitvoeren van de illegale adoptie. Hij stelt zich op het standpunt dat [A] daarmee onrechtmatig heeft gehandeld en dat de Staat als zijn werkgever op grond van artikel 1403 van het toen geldende Burgerlijk Wetboek voor dat handelen aansprakelijk is. Dit artikel omvatte een kwalitatieve aansprakelijkheid van de werkgever voor fouten die de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden had begaan.

Partijen zijn het er niet over eens of de door [eiser] gestelde bemoeienissen van [A] (kort gezegd: het berichten van de juridische ouders dat er een kind voor hen beschikbaar was, het regelen van tijdelijke huisvesting voor de juridische ouders in Brazilië, het bemiddelen bij de overhandiging van [eiser] aan de juridische ouders en het assisteren bij het benodigde papierwerk om ervoor te zorgen dat de juridische ouders [eiser] als hun eigen kind mee naar Nederland zouden kunnen nemen) verband houden met zijn werkzaamheden of niet. Naar het oordeel van de rechtbank is dat niet het geval, en wel om de volgende reden.

In de eerste plaats geldt dat het de taak van een (adjunct) emigratie attaché was om het Nederlandse emigratiebeleid (gericht op Nederlanders die zich in het buitenland wilden vestigen) te ondersteunen. Ook verrichtte de emigratie attaché operationele werkzaamheden ten behoeve van emigratie.30.Het bemiddelen bij adopties behoorde dus niet tot het takenpakket van [A] als adjunct-emigratie attaché, laat staan het bemiddelen bij illegale adopties. Dat sluit echter niet uit dat de Staat aansprakelijk kan zijn voor de gedragingen van [A] , als hij in de gelegenheid was de juridische ouders van [eiser] te helpen, juist vanwege zijn werk als adjunct-emigratie attaché bij het Nederlandse consulaat in [plaats 2] . Van het door artikel 1403 BW (oud) vereiste functioneel verband is immers ook sprake als de gedraging buiten de taakvervulling van de werknemer viel, maar de werkkring van de werknemer daartoe de gelegenheid schiep.31.Dat was hier echter volgens de rechtbank niet het geval.

[eiser] baseert zijn standpunt over het verband tussen de werkzaamheden van [A] als adjunct-emigratie attaché en zijn illegale adoptie op drie omstandigheden:

Wat betreft het argument onder (i): in deze procedure is niet komen vast te staan dat [A] heeft bemiddeld bij meerdere illegale adopties, zoals [eiser] suggereert. [eiser] heeft daarvoor geen concrete aanknopingspunten gegeven, uit het BBA-onderzoek blijkt niet dat [A] betrokken was bij andere illegale adopties en ook de COIA32.heeft niet kunnen vaststellen dat [A] bij meerdere illegale adopties betrokken was. Ook als [B] tegen [eiser] zou hebben gezegd dat [A] vaker illegale adopties faciliteerde33., legt die verklaring onvoldoende gewicht in de schaal, nu noch het BBA-onderzoek noch de COIA iets heeft vastgesteld over een frequente betrokkenheid van [A] bij illegale adopties. De rechtbank kan er daarom niet vanuit gaan dat [A] vaker heeft meegewerkt aan illegale adopties dan alleen in het geval van [eiser] .

Voor wat betreft het argument onder (ii): het ligt voor de hand dat [A] vanwege zijn functie bekend was met de regels over in ieder geval het inreizen van Nederlanders naar Brazilië. Ook beschikte hij over een netwerk, waardoor hij de juridische ouders van [eiser] in contact kon brengen met personen die een kind voor hen beschikbaar hadden. Dat dit alles het gevolg was van het werk van [A] als adjunct-emigratie attaché, is echter niet komen vast te staan. In de eerste plaats geldt dat de functie van [A] (en dus ook de kennis die hij vanwege zijn werk bezat over Braziliaanse regelgeving) zag op het faciliteren van Nederlanders die zich duurzaam in Brazilië wilden vestigen. Dat [A] uit hoofde van zijn functie ook over kennis moest beschikken over Braziliaanse regelgeving met betrekking tot het doen van geboorteaangiften en over het uitreizen uit Brazilië, zoals [eiser] suggereert, blijkt uit niets. Dat hij die kennis kennelijk wel bezat, hoeft niet samen te hangen met zijn werkzaamheden als adjunct-emigratie attaché. Iedere buitenlander die (zoals [A] ) langdurig in Brazilië verbleef, zal hebben beschikt over een netwerk en zal bovendien kennis hebben gehad van de geldende regelgeving. Dat deze kennis was voorbehouden aan personen die werkzaam waren op de Nederlandse vertegenwoordiging in Brazilië, ligt niet voor de hand. Ook is niet komen vast te staan dat [A] zijn activiteiten verrichtte vanuit het gebouw van het Nederlandse consulaat in [plaats 2] of dat hij zijn functie daar op een andere manier heeft gebruikt om de juridische ouders van [eiser] aan een kind te helpen.

De verwijzing naar een advertentie van [A] in het zogenoemde “Oranje boekje”34.helpt [eiser] evenmin. [A] heeft in 1988 in dit boekje een advertentie geplaatst, waarin hij adviesdiensten aanbiedt op (onder andere) het gebied van adopties. De Staat heeft er echter terecht op gewezen dat de advertentie dateert uit 1988 (acht jaar na de illegale adoptie van [eiser] ) en dat [A] op dat moment al was gepensioneerd. Uit deze advertentie kan dan ook niet worden afgeleid dat [A] in 1980 zijn beroepsmatige kennis en ervaring heeft ingezet, om de juridische ouders van [eiser] te helpen bij de illegale adoptie.

Tot slot het argument onder (iii): [eiser] stelt dat er, behalve [A] , nog minimaal drie andere Nederlandse ambtenaren betrokken waren bij illegale adopties vanuit Brazilië. [eiser] heeft – onder verwijzing naar de resultaten van het BBA-onderzoek – gesteld dat de echtgenote van de honorair consul veelvuldig als vertaalster betrokken was bij illegale adopties.35.Ook heeft [eiser] erop gewezen dat de persoon die tussen (grofweg) 1972 en 1978 Fgd. Kanselier bij de Nederlandse vertegenwoordiging in [plaats 2] was, nauw betrokken was bij kindertehuis [kindertehuis X] . Tot slot heeft [eiser] gesteld dat (familie van) toenmalige ambassadeur bij de Nederlandse vertegenwoordiging in [plaats 6] betrokken was bij een illegale adoptie in 1981. Uit de betrokkenheid van minimaal vier Nederlandse ambtenaren, die alle waren gestationeerd bij de Nederlandse vertegenwoordiging in Brazilië, leidt [eiser] af dat [A] vanwege zijn functie als adjunct-emigratie attaché in staat was te bemiddelen bij de illegale adoptie van [eiser] .

De rechtbank volgt [eiser] niet. Allereerst geldt uit niets blijkt dat de Fgd. Kanselier heeft bemiddeld bij illegale adopties. Of hij al dan niet banden had met het kindertehuis [kindertehuis X] , is in dit verband niet relevant. Daarnaast staat niet vast dat de voormalige ambassadeur zelf heeft bemiddeld bij een illegale adoptie36., terwijl niet is gesteld of gebleken dat hij op grotere schaal betrokken was bij illegale adopties vanuit Brazilië. Wel staat vast dat de echtgenote van de honorair consul vaak is opgetreden als vertaalster van Braziliaanse geboorteaktes. Ook hieruit kan echter de door [eiser] gestelde betrokkenheid van Nederlandse ambtenaren niet worden afgeleid. Deze echtgenote was immers niet in dienst van de Staat, terwijl evenmin is gebleken dat zij heeft gehandeld in opdracht van haar man.

Ook de COIA heeft niet kunnen vaststellen dat er op grote schaal Nederlandse ambtenaren betrokken waren bij illegale adopties vanuit Brazilië, terwijl zij daar wel onderzoek naar heeft gedaan (zie nummer 3.16).

Er is dus al met al onvoldoende reden om aan te nemen dat [A] enkel en alleen vanwege zijn functie als adjunct-emigratie attaché in de gelegenheid was de juridische ouders van [eiser] te helpen bij de illegale adoptie van [eiser] .

Dit betekent dat niet is voldaan aan het door artikel 1403 BW (oud) vereiste functioneel verband tussen de gedragingen van [A] en zijn functie bij de Staat en dat de Staat niet op die grond voor die gedragingen aansprakelijk is.

Slotsom van de bespreking van de verwijten

De rechtbank stelt vast dat de Staat onrechtmatig, want in strijd met artikel 8 EVRM, heeft gehandeld ten opzichte van [eiser] door na te laten naar aanleiding van de resultaten van het BBA-onderzoek maatregelen te treffen ter bescherming van het recht van [eiser] om zijn afkomst te kunnen kennen. Strafrechtelijk stond het Staat vrij om het BBA-onderzoek in te richten zoals hij heeft gedaan en om de juridische ouders van [eiser] niet te vervolgen. Civielrechtelijk is de Staat echter het door artikel 8 EVRM beschermde recht van [eiser] om zijn afkomst te kunnen kennen uit het oog verloren. Hij heeft destijds niets gedaan om ervoor te zorgen dat [eiser] zijn afkomst zou kunnen kennen. Welke maatregelen de Staat precies had moeten treffen, laat de rechtbank in het midden. Bepalend acht de rechtbank dat er niets is gedaan, terwijl de Staat daartoe wel gehouden was, maatregelen mogelijk waren en niet gezegd kan worden dat het treffen daarvan een onevenredige belasting voor hem zou zijn geweest. Voor het overige kan de Staat naar het oordeel van de rechtbank geen onrechtmatig handelen worden verweten.

De volgende vraag is dan, in hoeverre de vorderingen van [eiser] kunnen worden toegewezen.

Verklaring voor recht dat de Staat onrechtmatig heeft gehandeld

[eiser] vordert allereerst een verklaring voor recht dat de Staat onrechtmatig tegenover hem heeft gehandeld. Deze vordering zal – zoals de rechtbank eerder overwoog – worden toegewezen in die zin dat wordt vastgesteld dat de Staat onrechtmatig ten opzichte van [eiser] heeft gehandeld door na te laten om naar aanleiding van de resultaten van het BBA-onderzoek maatregelen te treffen ter bescherming van het recht van [eiser] om zijn afkomst te kunnen kennen.

Verwijzing naar de schadestaatprocedure

[eiser] stelt dat hij door het onrechtmatig handelen van de Staat schade heeft geleden en wil dat de hoogte daarvan wordt vastgesteld in een zogenoemde schadestaatprocedure. De Staat heeft betwist dat [eiser] schade heeft geleden als gevolg van zijn handelen. Als wel kan worden aangenomen dat [eiser] schade lijdt of heeft geleden, heeft [eiser] volgens de Staat niet inzichtelijk gemaakt dat die schade hoger is dan het bedrag dat de juridische ouders van [eiser] op grond van de uitspraak van het Hof Den Haag aan hem moeten betalen (zie nummer 2.24 van het tussenvonnis). De rechtbank gaat aan dit verweer voorbij. Volgens vaste rechtspraak is voor een verwijzing naar de schadestaatprocedure noodzakelijk – maar tegelijkertijd voldoende – dat aannemelijk is dat de benadeelde (mogelijk) schade heeft geleden als gevolg van het tekortschieten of onrechtmatig handelen van zijn wederpartij37.. Dat is naar het oordeel van de rechtbank hier het geval.

Door het handelen van de Staat is [eiser] de kans ontnomen om de omstandigheden rondom zijn illegale adoptie te kunnen kennen. Het handelen van de Staat heeft er daardoor toe geleid dat er onduidelijkheid en onzekerheid is blijven bestaan over de afstamming van [eiser] en over de gang van zaken rondom zijn illegale adoptie. [eiser] heeft zich veel tijd en moeite getroost om de feiten rondom zijn illegale adoptie opgehelderd te krijgen. Een deel van die moeite had [eiser] zich kunnen besparen, als de Staat in het verleden na zijn onderzoek naar illegale adopties vanuit Brazilië ook de belangen van de kinderen in ogenschouw had genomen.

Het is verder aannemelijk en invoelbaar dat de aard en duur van zijn zoektocht veel pijn en verdriet (en daarmee immateriële schade) hebben veroorzaakt bij [eiser] . Daarnaast is voldoende duidelijk geworden dat [eiser] veel geld en tijd heeft gestoken in zijn zoektocht, en dat hij dus ook materiële schade heeft geleden. In dat licht bezien heeft de Staat zijn verweer dat de schade van [eiser] niet hoger is dan het bedrag van € 13.400 dat zijn juridische ouders aan hem moeten vergoeden, onvoldoende onderbouwd. De rechtbank laat daarom in het midden of het bedrag dat is betaald door de juridische ouders, ook een vergoeding inhoudt voor de schade die is veroorzaakt door het onrechtmatig handelen van de Staat.

Nu voldoende aannemelijk is dat [eiser] schade heeft geleden als gevolg van het onrechtmatig handelen van de Staat (en dat die schade tot nog toe niet vergoed is), zal de rechtbank partijen naar de schadestaatprocedure verwijzen voor het vaststellen van de hoogte van de schadevergoeding, die de Staat aan [eiser] moet betalen.

Het verstrekken van documenten

[eiser] vordert tot slot nog dat de Staat wordt veroordeeld om verdere informatie aan hem te verstrekken over – kort gezegd – zijn eigen illegale adoptie, over illegale adopties uit Brazilië in het algemeen en over de identiteit van zijn biologische vader. Desgevraagd heeft [eiser] ter zitting gezegd dat hij niet kan uitsluiten dat de Staat nog beschikt over informatie die [eiser] nog niet heeft, maar dat hij niet exact weet om welke stukken het gaat. Ook beschikt [eiser] nog niet over alle stukken waarom hij in het exhibitie-incident heeft gevraagd, omdat een deel van zijn vordering in het tussenvonnis is afgewezen.

Voor zover de vordering van [eiser] betrekking heeft op stukken waarover al in het tussenvonnis is geoordeeld, wordt deze vordering afgewezen. [eiser] heeft geen feiten of omstandigheden aangevoerd die maken dat de rechtbank in deze hoofdzaak anders oordeelt over die stukken dan zij in het tussenvonnis heeft gedaan. Voor het overige is de vordering van [eiser] te vaag om te worden toegewezen. Het is niet duidelijk op welke stukken [eiser] doelt. Daardoor zou een eventueel toewijzend vonnis onvermijdelijk leiden tot problemen bij de uitvoering ervan.

Een en ander neemt niet weg dat de rechtbank ervan uitgaat dat de Staat [eiser] uit eigen initiatief zal voorzien van verdere informatie, wanneer hij op stukken stuit die voor [eiser] relevant kunnen zijn. De rechtbank sluit zich in dit verband graag aan bij de volgende aanbeveling van de COIA:

“De vastgestelde misstanden zijn niet terug te draaien, maar de commissie verwacht van de overheid dat ze zich maximaal inspant om de gevolgen van de misstanden zo goed mogelijk te verzachten.”38.

Vergoeding van de proceskosten

De Staat zal – zoals [eiser] heeft gevorderd – als de in het ongelijk gestelde partij in de proceskosten van zowel de hoofdzaak als het incident worden veroordeeld. De kosten aan de zijde van [eiser] worden begroot op:

- dagvaarding € 99,01

- griffierecht € 81,00

- salaris advocaat € 2.074,50 (4,5 punten x tarief € 461,00)

Totaal € 2.254,51

De Staat heeft de door [eiser] gevorderde wettelijke rente over de proceskosten niet bestreden. Deze rente zal daarom worden toegewezen.

De rechtbank

verklaart voor recht dat de Staat onrechtmatig heeft gehandeld jegens [eiser] door na te laten om naar aanleiding van de resultaten van het BBA-onderzoek maatregelen te treffen ter bescherming van het recht van [eiser] om zijn afkomst te kunnen kennen,

veroordeelt de Staat tot vergoeding van de schade die [eiser] daardoor heeft geleden en lijdt, nader op te maken bij staat,

veroordeelt de Staat in de proceskosten in de hoofdzaak en in het incident, aan de zijde van [eiser] tot op heden begroot op € 2.254,51, te vermeerderen met de wettelijke rente over dit bedrag met ingang van veertien dagen na dit vonnis tot de dag van volledige betaling,

verklaart dit vonnis wat betreft de onder 6.2 en 6.3 genoemde beslissingen uitvoerbaar bij voorraad,

wijst het meer of anders gevorderde af.

Dit vonnis is gewezen door mr. M.C. Ritsema van Eck-van Drempt, mr. J. Brandt en mr. M.L. Harmsen en in het openbaar uitgesproken op 24 november 2021.

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis bepaald in het incident.

Mrs. Komp en Bitter hebben bij brieven van 18 en 19 mei 2021 gereageerd op het proces-verbaal van de mondelinge behandeling in het incident.

De rechtbank gaat uit van de volgende, tussen partijen vaststaande, feiten.

De illegale adoptie van [eiser] 2.2. [eiser] is op [geboortedag 1] 1980 in Brazilië geboren. Hij heeft verbleven in een weeshuis, [naam weeshuis], te [plaats 1] en is kort na zijn geboorte opgehaald door een Nederlands echtpaar, [A] en [B] (hierna: de juridische ouders). [eiser] is zowel in Brazilië als in Nederland valselijk opgegeven als biologische zoon van zijn juridische ouders. Vaststaat dat sprake is geweest van verduistering van staat (hierna, in navolging van partijen, ook aangeduid als illegale adoptie).

Op 21 februari 1980 hebben de juridische ouders in [plaats 2] aangifte gedaan van de geboorte van [eiser] . Blijkens de Braziliaanse geboorteakte van [eiser] (niet in een Nederlandse vertaling in het geding gebracht) hebben zij daarbij aangegeven dat [eiser] hun eigen biologische kind is en hebben zij [geboortedag 2] 1980 als zijn geboortedatum opgegeven. Ook hebben zij aangegeven dat zij woonachtig zijn op het adres [adres] en dat [eiser] daar is geboren. Volgens de Braziliaanse geboorteakte was onder meer de partner van de heer [C] (over wie hierna meer in 2.8), [D] , getuige van de aangifte van de geboorte.

De penningmeester van [naam weeshuis], [E] geheten, heeft op 25 februari 1980 in de Nederlandse taal een brief geschreven aan de juridische ouders:

“Langs deze weg willen wij U, namens de 49 kinderen van het weeshuis [naam weeshuis] van [K], hartelijk dankzeggen voor Uw financiele steun die wij mochten ontvangen.

De 4.700 cruzeiros en de 600 gulden zijn gedeponeerd op de rekening van het [naam weeshuis] e zullen worden gebruikt voor de normale huishoudelijke behoefte.”

De Braziliaanse autoriteiten hebben op 26 februari 1980 een Braziliaans paspoort afgegeven op naam van [eiser] en met vermelding van de juridische ouders achter het kopje “Filiação Noms des parents Father’s and mother’s name”. In het paspoort zijn op een visumpagina door de Braziliaanse autoriteiten stempels geplaatst met een uitreisvisum met nummer [nr] dat ook gedateerd is op 26 februari 1980 en geldig is tot 26 augustus 1980 en met de tekst: “Apresenteu os documentos exieidos por lei.___” en “Viaja em companhia dos pais”.

De juridische ouders zijn, met [eiser] , naar Nederland gereisd en op 8 maart 1980 op Schiphol aangekomen. In het Braziliaanse paspoort van [eiser] staat een inreisstempel te Schiphol van de Koninklijke Marechaussee Nederland met die inreisdatum.

Op 27 april 1983 hebben de juridische ouders - volgens de letterlijke tekst van productie 80 van [eiser] - de aangifte van de geboorte van [eiser] in Brazilië doen inschrijven in het register van de burgerlijke stand te Den Haag.

Adjunct-emigratie attaché in Brazilië

Toen [eiser] illegaal geadopteerd werd, was de heer [C] (hierna: [C] ) als adjunct-emigratie attaché in dienst van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Hij was gestationeerd op het Nederlandse consulaat in [plaats 2] , Brazilië.

Uit hoofde van zijn functie deed [C] tweemaandelijks verslag van zijn werkzaamheden, waarbij hij onder meer vermeldde wie hij had bezocht en met wie hij contact had gehad en over welke onderwerpen. Daarbij noemde hij de namen en functies van die personen.

[C] heeft op 20 februari 1980 een brief aan de juridische grootvader van [eiser] geschreven met de volgende tekst:

“Beste [F] ,

Hierbij een briefje van je dochter en een kattebelletje van mij. Hartelijk dank voor de informatie over pensioen inkoop e.d. die ik in goede orde ontving. [B] en [A] zijn hier goed aangekomen, zij het met enige vertraging op het laatste stuk t.w. Rio – [plaats 2] . Ik was in de gelegenheid voor hun een huisje te huren, geheel gemeubileerd enz., bij ons in de buurt van een kennis, die juist op de dag dat je kinderen dus aan kwamen voor een maand naar U.S.A. ging. Hun zoontje [eiser] is een “wolk” van een jongen. Dat zullen jullie inmiddels wel gehoord hebben. Nu vandaag carnaval voorbij is kunnen we morgen beginnen met de papieren in orde te maken. [B] en [A] hebben dus wat het weer betreft al heel wat meegemaakt. De dag van aankomst dus ’s middag noodweer. […] De volgende dag opnieuw en sloeg de bliksem in hun huisje. […] Enfin verder gaat alles goed. Met hartelijke groeten [C] ”

[C] is inmiddels overleden.

Illegale adoptie door echtpaar uit Emmen en betrokkenheid Consul te [plaats 3]

In 1971 is een Nederlands echtpaar uit Emmen naar Brazilië gereisd en heeft met medewerking van en mogelijks zelfs op instigatie van de Consul der Nederlanden te [plaats 3] (Brazilië) een kind als ware het uit hun huwelijk geboren kind aangegeven bij de Burgerlijke Stand in Brazilië en naar Nederland meegenomen. Na een melding zijn de Nederlandse autoriteiten hiervan op de hoogte geraakt en het Openbaar Ministerie (hierna: OM) is in september 1972 een onderzoek gestart. Na interdepartementale correspondentie heeft de staatssecretaris van Justitie aan het OM op 11 juli 1973 bericht dat hij zich verenigt met het standpunt van de Ambassadeur in Brasilia dat geen aanleiding bestaat het voorgevallenen te zwaar aan te rekenen aan de Consul in [plaats 3] aangezien hij te goeder trouw heeft gehandeld, en dat voor strafvervolging onvoldoende aanleiding bestaat.

Vraag Nederlandse Consul-Generaal te [plaats 2] en reactie minister van Buitenlandse Zaken

Bij brief van 24 april 1978 schrijft de Nederlandse Consul-Generaal te [plaats 2] (hierna: de Consul-Generaal) aan de Nederlandse ambassadeur in Brazilië (hierna: de Ambassadeur):

“De laatste maanden heeft een aantal Nederlandse vrouwen dit Consulaat Generaal geboorte-actes voorgelegd, veelal vergezeld van desbetreffende verklaringen van artsen of vroedvrouwen, met betrekking tot kinderen, die zij tijdens een meest kortstondig verblijf als toerist in Brazilië ter wereld zouden hebben gebracht. De personen in kwestie wilden met deze kinderen, voorzien van een Braziliaans paspoort, naar Nederland terugreizen en hadden om vrijstelling te verkrijgen van het uitreis-deposito, ad Cr.22.000,00, een consulaire verklaring nodig dat genoemde kinderen voor onbepaalde tijd in Nederland worden toegelaten.

Deze verklaringen werden dezerzijds niet geweigerd op grond van het gestelde in de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken van 22 februari 1968, kenmerk [kenmerk nr 1] , t.w.: “dat het niet op de weg van de Nederlandse administratie ligt te onderzoeken of in het onderhavige geval wellicht verduistering van staat wordt gepleegd”. Er werd dan ook dezerzijds geen nader onderzoek ingesteld naar de juistheid van het gestelde in bedoelde Braziliaanse documenten, hoewel in een aantal gevallen als praktisch zeker moest worden aangenomen dat het betrof h.t.l. geadopteerde kinderen en niet kinderen geboren uit Nederlandse ouders, hier al of niet als toerist verblijvende.

Adopties zijn h.t.l. zeer eenvoudig te bewerkstelligen en het is een publiek geheim dat het niet alleen in het binnenland, maar ook in grote steden als [plaats 2] , zeer gemakkelijk is niet met de ware feiten strekkende officiële geboortenacten enz. te verkrijgen. In dit verband moge ik mij verwijzing veroorloven naar het gestelde op pagina 2 van de aan Uw ambtsvoorganger gerichte brief van de Minister van Buitenlandse Zaken dd. 20 november 1972, kenmerk [kenmerk nr 2] .

De indruk bestaat dat de laatste tijd het aantal van voorgewende geboorten van kinderen van hier als toerist of althans meer tijdelijk verblijvende Nederlandse vrouwen toenemende is, waarbij de aandacht trok dat het in meerdere gevallen betreft echtgenotes van K.L.M.-employees, die in Brazilië kwamen “bevallen”. In enkele gevallen betrof het vrouwen die enkele dagen voor de beweerde geboorte, zelfs van tweelingen, generlei waarneembaar teken vertoonden dat zij in een vergevorderde staat van zwangerschap verkeren.

Een onderzoek naar de feitelijke toedracht van zaken is in dergelijke gevallen niet mogelijk, zonder de juistheid in twijfel te trekken van officiële Braziliaanse oorkonden met alle mogelijke gevolgen van dien.

[rechtbank: ontbrekend tekstblok]

Het oordeel over de mogelijkheid en opportuniteit terzake enigerlei maatregel te nemen laat ik uiteraard over aan de bevoegde Nederlandse autoriteiten.“

De Ambassadeur heeft deze brief doorgestuurd aan de minister van Buitenlandse Zaken met de vraag om zijn zienswijze.

In een brief van 2 juni 1978 schrijft de minister van Buitenlandse Zaken in reactie daarop aan de Ambassadeur: “In overleg met mijn ambtgenoot van justitie en de Permanente Commissie van advies voor de Burgerlijke Stand en nationaliteitsaangelegenheden, deel ik u mede dat het niet op de weg ligt van de administratie als opsporingsambtenaar op te treden.

Het is de Nederlandse autoriteiten vanzelfsprekend bekend dat te Uwent geboorteakten worden afgegeven die in strijd met de waarheid zijn opgemaakt. Het is echter onmogelijk in deze gevallen de ware afkomst van het kind te achterhalen zonder de Braziliaanse autoriteiten te benaderen. Hoewel de gang van zaken wordt betreurd, staan de Nederlandse autoriteiten weinig mogelijkheden ter beschikking aan de bedoelde, verkapte adoptie een einde te maken.

In de zaak [rechtbank: de naam is weggelakt] (vide onder andere [kenmerk nr 3] dd. 20 november 1972) was de Hoofdofficier van Justitie te Assen zelfs geneigd “de zaak maar te laten zoals die was”. In dat geval hadden de ouders evenwel toegegeven dat het kind niet het biologische kind van de Nederlandse moeder was en is het kind later hier te lande naar Nederlands recht geadopteerd.

Zoals u bekend is kan in het geval van verduistering van staat de wijziging van de geboorteakte alleen plaatsvinden na een bevel van de rechter, nadat verduistering van staat bij gerechtelijke uitspraak is vastgesteld.

In gevallen als de onderhavige zal het Openbaar Ministerie niet over wettig en overtuigend bewijs beschikken om te Uwent opgemaakte medische verklaring en/of geboorteakte met succes aan te tasten.

Hoewel begrip bestaat voor de verontwaardiging van de consul-generaal te [plaats 2] , zou het tegen de beginselen van de Nederlandse rechtsstaat ingaan indien, in het geval van geboorte van kinderen in Brazilië, niet – zoals bij geboorte hier te lande en in alle landen ter wereld – bewijskracht wordt toegekend aan de geboorteakte.

De administratie zal het aan het Openbaar Ministerie moeten overlaten of dat geneigd is (op aangifte van b.v. de buren, die meenden de vrouw in kwestie vóór haar vertrek naar het land Uwer vestiging, geen tekenen van zwangerschap vertoonde,) bepaalde stappen te ondernemen.

[rechtbank: ontbrekend tekstblok]

Zeer veel autoriteiten in het buitenland verbazen zich evenwel over de unieke Nederlandse praktijk, waarbij de vader, die een kind erkent, niet de biologische vader behoeft te zijn. Vele buitenlandse kinderen worden erkend door Nederlandse “vaders” en vervolgens gewettigd door opgevolgd huwelijk van de ouders, terwijl vaststaat dat de man niet de verwekker is en soms zelfs niet meer dan tien jaar ouder is dan het kind.

Zolang adoptie naar Nederlands recht nog zo moeilijk is en zolang adoptie die in het buitenland heeft plaatsgevonden, zo moeilijk wordt aanvaard, zullen zich eigenaardige situaties voordoen.”

Landelijk politieonderzoek betreffende illegale adoptiepraktijken

In 1981 is in Nederland een politieonderzoek ingesteld onder de naam Brazil Baby Affair (hierna: BBA). Dit onderzoek heeft in september 1983 geresulteerd in een rapport. Blijkens het onderzoeksrapport, opgesteld door afdeling jeugdzaken rijkspolitie Amsterdam, is een landelijk onderzoek ingesteld naar a) de mogelijke verduistering van staat van naar Nederland overgebrachte en in Brazilië uit Braziliaanse vrouwen geboren baby’s, b) in hoeverre daarbij sprake is geweest van coördinatie/bemiddeling, al dan niet tegen financiële vergoeding, c) op welke schaal adoptie van buitenlandse kinderen op illegale wijze plaats vindt. Er zijn 71 kinderen (70 in Brazilië en 1 in Colombia geboren) opgespoord, die in 65 Nederlandse gezinnen verbleven. Alle 65 Nederlandse echtparen, behoudens één echtpaar wegens vestiging in het buitenland, met een in Brazilië geboren kind dat is opgenomen in Nederland in de periode gelegen tussen 1976 en december 1981, zijn verhoord in het kader van het onderzoek. Dit gold ook voor de juridische ouders van [eiser] .

In een schematisch overzicht, bijlage C bij het rapport, staan de resultaten van het onderzoek vermeld. Het overzicht vermeldt de namen, geboortedata en geboorteplaatsen van de kinderen die het betreft en of sprake is geweest van verduistering van staat, illegale interlandelijke adoptie, beginseltoestemming, er een afstandsverklaring is en of hun geboorte(akte) is ingeschreven in het register van de Burgerlijke Stand van de gemeente Den Haag.

In het onderzoeksrapport is verder onder meer vermeld:

“Vrijwel alle echtparen welke verduistering van staat hebben gepleegd, ontkennen gebruik te hebben gemaakt van bemiddeling tegen financiële vergoeding. Verschillende echtparen geven wel toe dat zij door derden geattendeerd zijn op de mogelijkheid om op reeds eerder omschreven wijze een baby uit Brazilië te krijgen en/of geholpen zijn bij het realiseren daarvan. Vrijwel geen van de echtparen wenst echter de namen te noemen van personen met wie zij in Nederland en/of Brazilië in contact zijn geweest.

Is uit de afzonderlijke verklaringen van de echtparen niet direct bemiddeling c.q. strafbare medeplichtigheid op grotere schaal af te leiden, uit de bescheiden die door de echtparen ter inzage werden afgegeven blijkt dat er wel paralellen bestaan tussen de verschillende gevallen, gezien de overeenkomende namen van personen die in Brazilië als ambtenaar van de Burgerlijke Stand, kinderrechter, notaris, getuige, tolk of vertaalster zijn opgetreden. Opvallend is dat het merendeel van deze personen een nederlandse familienaam voert. Voor een overzicht van deze personen zij verwezen naar bijlage D.”

Ook wordt in het onderzoeksrapport melding gemaakt van een televisie-uitzending van “Achter het Nieuws” waarin op 22 februari 1982 aandacht werd besteed aan het onderzoek en in Brazilië een Nederlands sprekende Braziliaanse juriste werd geïnterviewd. Volgens het rapport is de naam van deze juriste in het onderzoek meerdere malen naar voren gekomen als tolk, getuige en vertaalster. Blijkens het rapport is zij op verdenking van medeplichtigheid aan het plegen van verduistering van staat aangehouden en in voorarrest geplaatst en heeft zij bekend tegen financiële vergoeding behulpzaam te zijn geweest bij het plegen van verduistering van staat ten opzichte van dertien pasgeboren Braziliaanse baby’s. Zes van deze baby’s zijn door Nederlandse echtparen overgebracht naar Nederland, de overige baby’s werden door buitenlandse echtparen overgebracht naar West-Duitsland, Zweden en de Verenigde Staten van Amerika. Volgens het rapport bleken vrijwel alle baby’s afkomstig te zijn uit een Braziliaanse kliniek en een Braziliaans tehuis van het Leger des Heils. De informatie die verkregen is van de juriste is via Interpol Nederland doorgegeven aan de Interpolafdelingen van West-Duitsland, Zweden en de Verenigde Staten van Amerika.

In 1984 heeft het OM besloten dat geen verdere strafrechtelijke stappen ondernomen worden in de gevallen waarin sprake was van adoptie in strijd met de geldende regelgeving. De omstandigheid dat in geen van de gevallen aanwijzingen van criminele bedoelingen zijn gevonden en overwegingen van humanitaire aard zijn daarvoor redengevend geweest. Ook de strafvervolging van de juridische ouders van [eiser] is geseponeerd.

Zoektocht biologische ouders

[eiser] heeft lange tijd in de veronderstelling verkeerd dat hij op [geboortedag 2] 1980 in [plaats 1] is geboren en op reguliere en legale wijze is geadopteerd. Hij heeft de behoefte gekregen om zijn biologische ouders te kennen. Na een lange zoektocht heeft [eiser] in 2011 de identiteit van zijn moeder kunnen achterhalen. Zij bleek in 1985 te zijn overleden. Verzoeken om bijstand aan ministeries

Bij email van 21 april 2011 heeft [eiser] aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken, Directie Consulaire Zaken en Migratiebeleid om consulaire bijstand gevraagd in zijn zoektocht naar zijn daadwerkelijke afkomst. In een interne email van het consulaat-generaal te [plaats 2] aan die directie, Afdeling reisdocumenten, legalisaties en fraudebestrijding (hierna: DCM/RL), is naar aanleiding van dit verzoek onder meer het volgende vermeld (email 28 april 2011):

“[ [C] ] was emigratie ambtenaar, vermoedelijk gedetacheerd vanuit Sociale Zaken. Hij was vanuit dien hoofde betrokken bij het wel en wee van Nederlanders die naar Brazilië zijn geëmigreerd, maar ik betwijfel zeer of hij een mandaat had om te bemiddelen bij adoptiezaken. Het lijkt me derhalve onwaarschijnlijk dat hij daarvan een dossier aanlegde en dan nog zeer de vraag of dat dossier 30 jaar na dato kan worden achterhaald”. In een andere interne email (12 mei 2011) van het consulaat-generaal te [plaats 2] aan DCM/RL is vermeld : “Nogmaals: FORMEEL weet het CG niet dat hij zijn familie al gevonden heeft, en het is dus zaak dat DCM in het antwoord aan hem hier ook niets over laat doorschemeren. Dus slechts doorverwijzen naar de relevante instanties, en aangeven dat noch Den Haag noch CG meer voor hem kan doen dan dat.”

Bij email van 23 mei 2011 heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken, DCM/RL, [eiser] bericht dat zij zorgvuldig heeft onderzocht of dit ministerie in het verleden betrokken is geweest bij zijn adoptieprocedure en dat is nagegaan of zij hem in deze zoektocht zou kunnen ondersteunen en zo niet, welke alternatieven zij dan kan bieden. De reactie vermeldt onder meer: “Uit uw mailbericht blijkt niet direct dat dit ministerie destijds betrokken is geweest bij uw adoptieprocedure. Bovendien bieden Nederlandse posten in het buitenland, tevens in de periode rond 1980, ook onderdak aan andere ministeries. Met de gegevens die u mij in uw email heeft gegeven was het voor mij niet mogelijk om te achterhalen bij welk ministerie de heer [C] in dienst zou zijn geweest. Ik ben wel nagegaan of in de archieven van het Ministerie van Buitenlandse Zaken misschien toch correspondentie over uw adoptie was opgeslagen. Maar ik kon helaas geen gegevens over u vinden. Wij nemen beschuldigingen van mogelijke betrokkenheid van ambtenaren bij illegale adopties zeer serieus, dus als u mij meer informatie zou kunnen geven rondom de personalia van deze persoon kan een nader onderzoek plaatsvinden. Ik kan niet ingaan op uw verzoek medewerking te gelasten van mevrouw N. [H] en evenmin om Interpol te vragen onderzoeksgegevens te delen. Dit valt niet binnen de bevoegdheid van dit ministerie en hiervoor moet ik u doorverwijzen naar het Ministerie van Veiligheid en Justitie. Het spijt mij dat ook dat ik u moet mededelen dat ik, hoewel ik begrip heb voor uw zoektocht, thans geen aanknopingspunten zie voor betrokkenheid van het Ministerie van Buitenlandse Zaken hierbij. (…)” Het ministerie heeft [eiser] verwezen naar een aantal andere instanties die hem behulpzaam zouden kunnen zijn.

[eiser] heeft zich in 2013 tot de minister van Buitenlandse Zaken gewend met het verzoek om nader onderzoek naar de betrokkenheid van [C] bij illegale adopties. Nadien, in 2014, heeft hij zich met dit verzoek via zijn advocaat gewend tot de ministeries van Buitenlandse Zaken, Justitie en Veiligheid en SZW. Op deze brieven is, met uitzondering van die uit 2013, gereageerd door de betrokken ministeries. Bij brief van 9 maart 2015 heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken de advocaat van [eiser] bericht dat het dossier over adoptie in Brazilië, periode 1971-1982, vernietigd is en dat het ministerie hiertoe op 25 mei 2009 toestemming heeft verleend.

Gerechtelijke procedure tegen juridische ouders

[eiser] heeft zijn juridische ouders aansprakelijk gesteld voor de gevolgen van zijn illegale adoptie en voor het verstrekken van onjuiste en selectieve informatie. In 2016 is hij een gerechtelijke procedure tegen hen begonnen. De rechtbank heeft de vorderingen van [eiser] bij vonnis van 5 juli 20171.afgewezen. [eiser] is in hoger beroep gekomen van het vonnis, voor zover het ging om de beslissing van de rechtbank ten aanzien van de vordering tot het verstrekken van informatie. Het gerechtshof Den Haag heeft bij arrest van 14 november 20182.het vonnis op dit onderdeel vernietigd en heeft voor recht verklaard dat de juridische ouders onrechtmatig jegens [eiser] hebben gehandeld vanwege een handelen of nalaten in strijd met de op hen rustende informatieverplichting. Het hof heeft de juridische ouders veroordeeld tot betaling van een bedrag van € 13.200 wegens immateriële schade en een bedrag van € 200 wegens materiële schade.

Wob-verzoeken

[eiser] heeft bij brieven van 2 augustus 2017 met een beroep op onder meer de Wet openbaarheid bestuur (hierna: Wob) bij verschillende ministeries verzoeken om openbaarmaking van informatie ingediend. De ministers van SZW en Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben de verzoeken van [eiser] afgewezen. De minister van Buitenlandse Zaken heeft in reactie op het verzoek van [eiser] een aantal emails openbaar gemaakt, die verband hielden met het verzoek om consulaire bijstand van [eiser] in 2011. Hij heeft ook gespecificeerd dat er een dossier heeft bestaan onder de naam “334.33 Brazilië/adoptie van braziliaanse kinderen door nederlanders” met periodeaanduiding 1978-1982, dat in 2009 is vernietigd. De minister voor Rechtsbescherming is bij besluit van 20 november 2017 deels aan het verzoek van [eiser] tegemoet gekomen en heeft de informatie waarom [eiser] verzocht gedeeltelijk openbaar gemaakt. [eiser] heeft bezwaar gemaakt. Naar aanleiding van de in bezwaar genoemde aanknopingspunten heeft een nieuwe zoekslag plaatsgevonden en is alsnog een groot aantal documenten aangetroffen die onder de reikwijdte van het verzoek van [eiser] vallen. In bezwaar heeft de minister voor Rechtsbescherming twee deelbeslissingen genomen, gedateerd 6 september 2018 en 6 december 2018. Het bezwaar van [eiser] is gegrond verklaard, het besluit van 20 november 2017 is herroepen en er is alsnog overgegaan tot (gedeeltelijke) openbaarmaking van bepaalde documenten.

Commissie onderzoek interlandelijke adoptie

Naar aanleiding van het Wob-verzoek van [eiser] treft het Ministerie van Justitie en Veiligheid archiefstukken aan die aanwijzingen bevatten dat één of meerdere aan de Nederlandse overheid verbonden personen betrokken waren bij illegale adopties uit Brazilië uit de jaren zeventig en tachtig. De vraag van [eiser] staat niet op zichzelf. In de periode 2017-2018 ontvangt het Ministerie van Justitie en Veiligheid veertien Wob-verzoeken die betrekking hebben op adoptiemisstanden. Ook verschijnen er in de media regelmatig berichten over misstanden die in het verleden hebben plaatsgevonden. Het gegeven dat de Nederlandse overheid mogelijk bekend was met en betrokken was bij de misstanden is voor de minister voor Rechtsbescherming reden om op 18 april 2019 een onafhankelijke commissie in te stellen (hierna ook: de COIA). De commissie heeft de opdracht gekregen onderzoek te doen naar mogelijke misstanden die in het verleden bij interlandelijke adopties hebben plaatsgevonden en hierbij na te gaan wat de rol van de Nederlandse overheid was. De onderzoeksopdracht richt zich naast Brazilië op vier andere landen: Bangladesh, Colombia, Indonesië en Sri Lanka. Ook over deze landen ontving het Ministerie van Justitie en Veiligheid signalen van geadopteerden over mogelijke adoptiemisstanden.

Het rapport van de COIA is op 8 februari 2021 verschenen. Het algemene beeld dat uit dit onderzoek naar voren komt, is dat er in de onderzochte periode sprake was van ernstige misstanden en dat de overheid en de bemiddelaars daar niet effectief tegen hebben opgetreden. Zij hebben de belangen van adoptieouders laten prevaleren en zijn daardoor tekortgeschoten in het behartigen van de belangen van zowel geadopteerden als hun geboorteouders. De COIA constateert ernstige tekortkomingen in de wijze waarop de Nederlandse overheid en bemiddelaars zijn omgegaan met adoptiemisstanden. Het vertrouwen van veel geadopteerden en andere betrokkenen in de Nederlandse overheid en bemiddelaars is hierdoor geschonden. De vastgestelde misstanden zijn, aldus de COIA, niet terug te draaien. De COIA wil daarom vooral bewerkstelligen dat de gevolgen van de misstanden voldoende aandacht krijgen en dat misstanden in de toekomst worden voorkomen. Zij doet daartoe een aantal aanbevelingen.

in de hoofdzaak

[eiser] vordert, samengevat, dat de rechtbank bij vonnis:I. voor recht verklaart dat de Staat onrechtmatig heeft gehandeld jegens [eiser] , door:

II. de Staat veroordeelt de schade die [eiser] als gevolg van het onrechtmatig handelen heeft geleden te vergoeden, en ten dien behoeve partijen door te wijzen naar de schadestaatprocedure,

III. de Staat veroordeelt alsnog alle informatie aan [eiser] te verstrekken die de Staat bekend is over, of die verband houdt met:

IV. de Staat veroordeelt in de proceskosten, vermeerderd met de wettelijke rente.

[eiser] grondt zijn vorderingen op de aansprakelijkheid van de Staat als werkgever (artikel 1403 van het Burgerlijk Wetboek (BW) oud) en op onrechtmatige daad (artikel 1401 BW (oud)) en schending van fundamentele rechten die [eiser] heeft op grond van internationale verdagen (artikelen 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM) en 7, 8 en 9 van het Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind (IVRK)). Hij verwijt de Staat, in essentie, dat de Staat:

[eiser] stelt als gevolg van het onrechtmatig handelen van de Staat immateriële schade te hebben geleden, bestaande uit onder meer aantasting in zijn eer en goede naam door de manier waarop zijn adoptie heeft plaatsgevonden, en materiële schade gedurende zijn zoektocht naar zijn biologische ouders en het door hem verrichte onderzoek naar de betrokkenheid van Nederlandse ambtenaren en de rol van de Staat.

De Staat voert verweer. De Staat heeft zich aanvankelijk beroepen op verjaring van de schadevergoedingsvordering van [eiser] . Dit beroep heeft hij ingetrokken na het verschijnen van het rapport van de COIA. Hij voert, voor zover nu nog van belang, en in essentie, aan dat (i) [eiser] niet heeft aangetoond dat de Staat enige bemoeienis heeft gehad met [eiser] komst naar Nederland, (ii) wat verder zij van de bemoeienis van [C] als adjunct-emigratie attaché in dienst van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Staat als werkgever van [C] niet aansprakelijk kan worden gehouden voor diens eventuele bemoeienis met het handelen van [eiser] juridische ouders, (iii) de Staat zijn ambtenaren niet heeft geïnstrueerd mee te werken aan illegaal handelen in Brazilië, en (iv) in ieder geval niet blijkt van een causaal verband tussen eventueel handelen van ambtenaren en [eiser] adoptie, althans dat [eiser] adoptie niet aan (de opstelling van) de Staat (in andere zaken) kan worden toegeschreven, en (v) het in 1981 ingestelde onderzoek heeft beantwoord aan het doel van dit onderzoek en op de Staat geen juridische verplichting rustte meer of ander onderzoek te doen. De Staat stelt zich verder op het standpunt dat hij voldoende adequaat heeft gereageerd op (Wob)verzoeken van [eiser] om nadere informatie. Ook bestrijdt de Staat dat [eiser] schade heeft geleden door het gestelde onrechtmatig handelen van de Staat, mede in het licht van de veroordeling tot vergoeding van schade die zijn juridische ouders in een eerdere procedure is opgelegd.

in het incident

[eiser] vordert, samengevat en zoals de rechtbank het petitum van de incidentele conclusie leest gezien hoofdstuk 4 van die conclusie, bij uitvoerbaar bij voorraad te verklaren vonnis:

i. Primair de Staat te bevelen [eiser] binnen veertien dagen na het wijzen van het vonnis een – voor zover nodig opgeschoond – afschrift van de volgende bescheiden te doen toekomen:

a. de volgende twee brieven zonder dat daarin passages onleesbaar zijn gemaakt:

documenten die in het kader van het door [eiser] ingestelde Wob-verzoek zijn aangetroffen en die verband houden met het BBA-onderzoek, in het bijzonder:

( i) de ambtsberichten opgesteld over het BBA-onderzoek, daartoe behoren:

- document 26: 07.12.81 ambtsbericht OvJ-PG Amsterdam

- document 33: 05.04.82 ambtsbericht OvJ-PG Amsterdam

- document 42: 03.01.83 ambtsbericht OvJ-PG Amsterdam

( ii) de notulen van de vergaderingen van het College van Procureurs-Generaal en in dat kader opgestelde nota’s voor zover deze verband houden met het BBA-onderzoek, zonder dat daarin passages onleesbaar zijn gemaakt, in het bijzonder:

- document 28: 09.12.81 Notulen PG-vergadering

- document 29: 09.12.81 Weergave PG-vergadering

- document 30: 10.12.81 Nota aan SG n.a.v. PG-vergadering

- document 31: 13.01.82 Notulen PG-vergadering

- document 32: 27.01.82 Notulen PG-vergadering

- document 39: 12.05.81 Notulen PG-vergadering

- document 46: 16.01.84 Nota aan SG voor PG-vergadering

- document 49: 10.02.84 Nota aan SG n.a.v. PG-vergadering

- document 50: Gedeelte notulen PG-vergadering

- document 51: 15.02.84 Notulen PG-vergadering

bijlage C bij het BBA-rapport zonder de geboortedata- en plaatsen van de desbetreffende kinderen weg te lakken (zie productie 23 met weglakkingen).

bijlage D bij het BBA-rapport zonder de namen van de betrokken personen onleesbaar te maken (zie productie 65 voor de onleesbare versie).

het strafdossier dat is aangelegd over [G] in het kader van het BBA-onderzoek.

documenten waarmee [eiser] Nederland kon inreizen.

Subsidiair de Staat te bevelen [eiser] inzage te verlenen in en/of uittreksel te verstrekken van die bescheiden genoemd onder a) tot en met f),

een en ander op straffe van een dwangsom en met veroordeling van de Staat in de kosten van het incident.

De Staat voert verweer. Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover relevant, nader ingegaan.

In geschil is of de vordering van [eiser] voldoet aan de voorwaarden van artikel 834a Rv. Dit artikel ziet op een bijzondere exhibitieplicht in en buiten rechte, die ertoe dient om bepaalde bewijsstukken in de procedure als bewijsmiddel ter beschikking te doen komen. In Nederland bestaat géén algemene exhibitieplicht voor procespartijen in die zin dat zij als hoofdregel verplicht kunnen worden tot het elkaar verschaffen van alle denkbare informatie en documenten. Gegeven dat feit en ter voorkoming van zogenaamde ‘fishing expeditions’ is de toewijsbaarheid van een op artikel 843a Rv gebaseerde vordering in dat wetsartikel aan meerdere beperkende voorwaarden gebonden. Ten eerste dient de eiser tot exhibitie een rechtmatig belang te stellen en te hebben. Ten tweede moet de vordering “bepaalde bescheiden” betreffen waarover, ten derde, de verweerder daadwerkelijk de beschikking heeft of kan krijgen. Ten vierde dient de eiser tot exhibitie partij te zijn bij de rechtsbetrekking waarop de gevorderde specifieke bescheiden zien. Hieronder valt ook de rechtsbetrekking uit onrechtmatige daad. Indien aan al deze voorwaarden is voldaan, bestaat desondanks géén gehoudenheid tot overlegging indien, ten vijfde, daarvoor gewichtige redenen zijn of indien, ten zesde, redelijkerwijs kan worden aangenomen dat een behoorlijke rechtsbedeling ook zonder die gegevensverschaffing is gewaarborgd.

Hierna beoordeelt de rechtbank per onderdeel van de vordering van [eiser] zoals hiervoor in 3.4 weergegeven, of de gevorderde afgifte van afschriften, respectievelijk inzage van de achter a) tot en met f) genoemde bescheiden vatbaar is voor toewijzing. De rechtbank komt tot een gedeeltelijke toewijzing van de vordering en verbindt aan de afgifte van een afschrift van de bescheiden die de Staat aan [eiser] in het kader van dit geding dient te verstrekken de beperkende voorwaarden dat [eiser] die stukken niet aan derden mag verschaffen en daarover aan derden ook geen mededeling mag doen.

De bescheiden achter a)

Het gaat hier om twee brieven van de Consul-Generaal aan de Ambassadeur en van de minister van Buitenlandse Zaken aan de Ambassadeur, waarvan de inhoud hiervoor in 2.14 en 2.14 is geciteerd en waarin bepaalde passages zijn weggelakt. Het is correspondentie uit 1978, waarin de Consul-Generaal aan de Ambassadeur de vraag stelt of maatregelen mogelijk en opportuun zijn naar aanleiding van verzoeken van Nederlandse vrouwen om een consulaire verklaring in verband met de uitreis van kinderen, voorzien van een Braziliaans paspoort, naar Nederland, en, na doorgeleiding door de Ambassadeur, de reactie daarop van de minister van Buitenlandse Zaken aan de Ambassadeur. De Consul-Generaal heeft de indruk dat het aantal voorgewende geboorten van kinderen van hier (de rechtbank leest: in Brazilië) als toerist of meer tijdelijk verblijvende vrouwen toeneemt.

[eiser] verwijt de Staat in de eerste plaats dat de Staat zijn illegale adoptie tot stand heeft gebracht, althans dat hij die illegale adoptie niet heeft voorkomen. Hij betrekt in dit verband onder meer de stelling dat de Staat destijds wist dat Nederlandse stellen illegaal kinderen uit Brazilië adopteerden en heeft nagelaten in te grijpen. Anders dan de Staat heeft betoogd, heeft [eiser] gelet op deze verwijten en stellingen een voldoende direct en concreet, en daarmee rechtmatig, belang bij kennisname van de integrale inhoud van deze brieven ten bewijze van de juistheid van zijn stellingen in de hoofdzaak. De rechtbank moet in de hoofdzaak de feitelijke juistheid van de stellingen van [eiser] beoordelen en als die zou komen vast te staan, vervolgens beoordelen of daaruit rechtens volgt, zoals [eiser] betoogt, dat de Staat met zijn doen of nalaten onrechtmatig tegenover hem heeft gehandeld en ook overigens is voldaan aan de vereisten voor aansprakelijkheid van de Staat tegenover hem. De enkele omstandigheid dat de brieven in algemene termen zijn verwoord en niet specifiek zien op [eiser] , acht de rechtbank onvoldoende voor de conclusie dat [eiser] geen voldoende direct en concreet belang heeft. Vaststaat dat [eiser] illegaal is geadopteerd. Wat en hoeveel kennis ambtenaren/werknemers van de Staat destijds hadden over de praktijk van illegale adopties uit Brazilië in algemene zin, kan, in aanmerking genomen dat vaststaat dat [eiser] illegaal is geadopteerd, bijdragen aan de eventuele aansprakelijkheid van de Staat tegenover [eiser] . De rechtbank verwerpt het verweer van de Staat dat de brieven niet relevant zijn voor haar beoordeling omdat de brieven dateren van twee jaar voor de geboorte van [eiser] . De Staat heeft geen bescheiden in het geding gebracht die erop (kunnen) duiden dat de situatie in 1980 anders was dan in 1978. De rechtbank verwerpt ook het verweer van de Staat dat vaststaat dat de illegale adoptie van [eiser] zonder bemoeienis van de Staat heeft plaatsgevonden en dat de brieven daarom irrelevant zijn voor de beoordeling van de aansprakelijkheid van de Staat. In de hoofdzaak moet nog beoordeeld worden of en in hoeverre de Staat bemoeienis heeft gehad bij de illegale adoptie van [eiser] .

Het beroep van de Staat op gewichtige redenen die volgens hem in de weg staan aan kennisname van de integrale inhoud van de brieven faalt. Evenmin kan op voorhand, zonder beoordeling van de hoofdzaak, met voldoende zekerheid worden gezegd dat redelijkerwijs kan worden aangenomen dat een behoorlijke rechtsbedeling ook zonder de gevorderde gegevensverschaffing is gewaarborgd. De rechtbank neemt bij haar beoordeling tot uitgangspunt dat de rechtmatigheid van de inhoud en de totstandkoming van de beslissingen op bezwaar van de minister voor Rechtsbescherming van 6 september en 6 december 2018 vaststaat (zie hiervoor in 2.25). Niet is immers in geschil dat [eiser] bestuursrechtelijk niet is opgekomen tegen die beslissingen, waarmee die beslissingen formele rechtskracht hebben verkregen. Vaststaat daarom dat er op grond van de Wob geen gronden waren voor openbaarmaking van de weggelakte passages in deze brieven. Blijkens de beslissingen op bezwaar zijn die passages weggelakt omdat die passages zien op persoonlijke beleidsopvattingen ten behoeve van intern beraad, die op grond van artikel 11 van de Wob niet openbaar worden gemaakt. Dit maakt echter niet dat zonder meer sprake is van gewichtige redenen in de zin van artikel 843a Rv die in de weg staan aan de kennisname van de inhoud van die passages door [eiser] in deze procedure. De openbaarmaking van informatie voor het publiek, waartoe de Wob strekt, is immers een ander doel dan de toegang van een partij in een procedure tot voor in die procedure relevante informatie, waartoe de exhibitieverplichting op grond van artikel 843a Rv strekt. Zonder afbreuk te doen aan het op zichzelf beschouwd zwaarwegende belang van een ongestoorde gedachtewisseling van ambtenaren en andere bij intern beraad betrokkenen, is de rechtbank van oordeel dat het belang van [eiser] bij kennisname van ook die passages in dit geval zwaarder weegt dan dit door de Staat gestelde belang van een ongestoorde gedachtenwisseling. Redengevend daarvoor acht de rechtbank het lange tijdsverloop sinds 1978 en het mogelijke belang van juist de weggelakte passages voor de beoordeling van de vordering van [eiser] in de hoofdzaak gelet op in het bijzonder zijn verwijt dat de Staat zijn illegale adoptie tot stand heeft gebracht, althans niet heeft voorkomen.

In het door de Staat genoemde zwaarwegende belang van een ongestoorde gedachtewisseling ziet de rechtbank wel aanleiding om op grond van artikel 29 Rv aan de verstrekking van afschriften van deze brieven beperkende voorwaarden te verbinden, zoals de Staat heeft verzocht. Het gaat hier om de voorwaarden dat [eiser] de stukken waarvan hij een afschrift verkrijgt niet aan derden mag verschaffen en daarover aan derden ook geen mededelingen mag doen. Blijkens de stukken en mededelingen van partijen ter zitting is [eiser] ook bereid zich aan deze voorwaarden te houden. Dit geldt, zo overweegt de rechtbank ten overvloede, ook voor zijn advocaat.

Voor zover de Staat zich beroept op bescherming van de privacy van de betrokkenen in de zaak die, met weglakking, geduid is in de brief van 2 juni 1978, acht de rechtbank dat beroep gerechtvaardigd. [eiser] heeft niet geconcretiseerd wat maakt dat die inbreuk noodzakelijk is in verband met de onderbouwing en het bewijs van zijn stellingen. De desbetreffende passage kan derhalve bij de verstrekking van een afschrift van deze brief weggelakt blijven.

De bescheiden achter b)

De rechtbank stelt voorop, gelet op het verweer van de Staat op dit punt, dat zij de vordering van [eiser] ten aanzien van deze bescheiden voldoende bepaald acht voor zover de vordering ziet op de dertien achter b) onder (i) en (ii) specifiek genoemde bescheiden. Voor zover [eiser] meent dat de vordering op dit onderdeel ruimer moet worden opgevat, is de vordering onvoldoende geconcretiseerd. Het gaat om dertien bescheiden in verband met en naar aanleiding van het BBA-onderzoek (zie hiervoor in 2.15), bestaande uit enerzijds ambtsberichten van de officier van justitie aan de betrokken procureur-generaal (i) en anderzijds notulen van de vergadering van het College van procureurs-generaal en nota’s naar aanleiding van die vergaderingen aan de secretaris-generaal van het (destijds geheten) Ministerie van Justitie (ii). De bescheiden dateren uit de periode 1981-1984.

[eiser] verwijt de Staat dat hij opdracht heeft gegeven de betrokkenheid van Nederlandse ambtenaren bij illegale adopties uit Brazilië buiten het BBA-onderzoek te houden, althans dat hij in strijd met de op hem rustende verplichting onvoldoende onderzoek heeft gedaan naar illegale adopties uit Brazilië, waaronder die van [eiser] . Hij betrekt in dat verband onder meer de stelling dat de overheid een doofpot heeft gecreëerd en in stand heeft gehouden. De Staat heeft volgens hem identiteitsbepalende informatie, waaronder informatie over de omstandigheden waaronder hij is geadopteerd, voor hem achtergehouden. Voor zover de Staat betoogt dat een rechtmatig belang van [eiser] bij de bescheiden achter b) ontbreekt omdat het BBA-onderzoek niet tot doel had bij te dragen aan het opsporen van de biologische ouders van illegaal geadopteerden, waaronder die van [eiser] , faalt dit betoog. De gevorderde bescheiden in verband met het BBA-onderzoek zijn blijkens de stellingen van [eiser] niet enkel van belang in verband met de (ook door hem betrokken) stelling dat hij belemmerd is in zijn (latere) zoektocht naar zijn biologische ouders en om zijn afstamming te kunnen kennen. Het is [eiser] er in verband met het BBA-onderzoek om te doen dat de Staat volgens hem gehouden is om informatie te vergaren over zijn illegale adoptie, waaronder de betrokkenheid van Nederlandse ambtenaren daarbij, en hem die informatie te verstrekken. Hij stelt zich op het standpunt dat de Staat door dit na te laten, voor zover hier relevant wat betreft het BBA-onderzoek, inbreuk heeft gemaakt op zijn recht op identiteit en afstammingskennis. Gelet op deze verwijten en stellingen heeft hij naar het oordeel van de rechtbank een rechtmatig, want een voldoende direct en concreet belang bij integrale kennisname van de genoemde dertien bescheiden voor zover de inhoud ervan betrekking heeft op het BBA-onderzoek en/of illegale adoptie. De rechtbank acht mede van belang dat vaststaat dat alle echtparen zijn gehoord in het kader van het BBA-onderzoek (minus één in het buitenland gevestigd echtpaar), waaronder ook de juridische ouders van [eiser] , en dat blijkens de beslissing op bezwaar van de minister voor Rechtsbescherming van 6 december 2018 uit de documenten die bij dit besluit zijn gevoegd, blijkt dat er aanwijzingen zijn van mogelijke betrokkenheid van één of meerdere aan de overheid verbonden personen bij illegale adopties uit Brazilië, waaronder de illegale adoptie van [eiser] , en dat ook uit de stukken blijkt dat er mogelijk een verzoek is gedaan om deze betrokkenheid niet te betrekken bij het onderzoek door de Rijkspolitie. Welke aanwijzingen er zijn en wie er mogelijk betrokken zijn geweest, de relevantie van die feiten voor de illegale adoptie van [eiser] en de juridische beoordeling of er, mede in het licht van die feiten, sprake is van een door de Staat geschonden (positieve) verplichting van de Staat tegenover [eiser] , zoals [eiser] stelt, zijn vervolgvragen, die in de hoofdzaak moeten worden beoordeeld.

Voor zover de bescheiden achter b) mede gaan over onderwerpen die geen enkele relatie kunnen hebben met deze twee onderwerpen (BBA-onderzoek en/of illegale adoptie), heeft [eiser] geen rechtmatig belang bij kennisname van de inhoud van passages over die onderwerpen. [eiser] heeft onvoldoende feiten naar voren gebracht die erop kunnen duiden dat de Staat in strijd met de op hem rustende waarheidsplicht verweer voert. Voor zover aan de orde, kunnen in de genoemde dertien bescheiden passages over andere onderwerpen derhalve weggelakt blijven.

Naar aanleiding van het verweer van de Staat dat de weigeringsgronden van artikel 843a Rv zich tegen verstrekking van de integrale inhoud van de gevorderde dertien bescheiden verzetten, overweegt de rechtbank als volgt. De rechtbank verwijst allereerst naar hetgeen zij hiervoor in 4.5 heeft overwogen. Onverkort geldt het uitgangspunt van rechtmatigheid van de beslissingen op bezwaar van de minister voor Rechtsbescherming naar aanleiding van de Wob-verzoeken van [eiser] .

De drie ambtsberichten (de bescheiden achter (i)) bevatten blijkens de beslissing van 6 december 2018 informatie die ziet op het informatie- en instemmingsproces met betrekking tot (onderzoek) naar individuele strafzaken. Anders dan de Staat, is de rechtbank van oordeel dat er onvoldoende gronden zijn om [eiser] op grond van artikel 843a Rv te weigeren kennis te nemen van deze ambtsberichten. Ook hier acht de rechtbank het tijdsverloop, in dit geval sinds 1981, in samenhang bezien met de verwijten en stellingen van [eiser] in deze procedure en de feiten die tussen partijen vaststaan doorslaggevend. De rechtbank merkt op dat zij niet treedt in de beoordeling of destijds op juridisch juiste gronden besloten is tot het sepot van strafzaken tegen verdachten van verduistering van staat of andere strafbare feiten. Dit geldt ook voor het sepot van de strafzaak tegen de juridische ouders van [eiser] . Evenmin treedt zij in de beoordeling of destijds tot opsporing en vervolging van aan de overheid gelieerde personen had moeten worden overgegaan. Dat is het domein van de strafrechter. Iets anders is dat de inhoud van de drie ambtsberichten kan bijdragen aan de feitelijke onderbouwing en het bewijs van de stellingen van [eiser] in deze procedure, juist omdat de gevraagde informatie volgens de minister voor Rechtsbescherming inzicht biedt in het besluitvormingsproces dat geleid heeft tot totstandkoming, het verloop en de afwikkeling van het onderzoek van de Rijkspolitie, dat mede is uitgevoerd door de officier van justitie. De strafrechtelijke legitimiteit van de destijds genomen beslissingen en het gerechtvaardigde belang van een vrije gedachtewisseling tussen de betrokken officier van justitie en procureur-generaal over de afwegingen die in dat verband zijn gemaakt, laat onverlet dat het belang van [eiser] om met het oog op de gestelde civielrechtelijke aansprakelijkheid van de Staat nu, zoveel jaren later, kennis te nemen van die ambtsberichten zwaarder weegt. Het belang van waarheidsvinding prevaleert hier.

Het voorgaande geldt ook voor de notulen en nota’s (de bescheiden achter (ii)). Voor zover de Staat betoogt dat deze bescheiden persoonlijke beleidsopvattingen voor intern beraad bevatten, prevaleert het belang van [eiser] bij waarheidsvinding. De Staat heeft daarnaast aangevoerd dat een aantal van deze bescheiden bijzondere, althans strafrechtelijke persoonsgegevens bevat (voor zover relevant voor de vordering, de documenten met de nummers 28, 31 en 36). Met de Staat deelt de rechtbank dat gelet hierop op z’n minst terughoudendheid is geboden bij toewijzing van een vordering op grond van artikel 843a Rv omdat het hier gaat om gegevens van derden die niet in deze procedure zijn betrokken. Hier staat tegenover dat gelet op de inhoud van het rapport van het BBA-onderzoek en de opmerkingen van de minister voor Rechtsbescherming in de beslissing op bezwaar over de inhoud van deze bescheiden juist die persoonsgegevens mede van belang kunnen zijn voor de beoordeling van de gegrondheid van de verwijten van [eiser] aan het adres van de Staat met betrekking tot de omstandigheden waaronder zijn illegale adoptie heeft plaatsgevonden. Dit geldt in het bijzonder voor zover het gaat om gegevens die betrekking hebben op de juridische ouders van [eiser] en op [C] , maar ook om andere, al dan niet aan de overheid gelieerde, personen die betrokken kunnen zijn geweest bij zijn illegale adoptie. Zonder integrale kennisname van de genoemde bescheiden, kan dit niet worden beoordeeld. Die omstandigheid rechtvaardigt een inbreuk op de privacy van de desbetreffende derden die met de verstrekking van een afschrift van deze bescheiden aan [eiser] gemoeid is, in aanmerking genomen de daaraan verbonden beperkende voorwaarden zoals hierna in 4.15 vermeld.

Ten slotte verwerpt de rechtbank het verweer van de Staat dat de omstandigheid dat de notulen van de vergadering van het College van procureurs-generaal van 27 januari 1982 (document nummer 32) een passage bevat waarbij de betrekkingen van Nederland met andere staten in het geding is, zich verzet tegen verstrekking van een afschrift van dat document aan [eiser] . De Staat heeft zijn verweer niet verder geconcretiseerd. Dit had, in aanmerking genomen het lange tijdsverloop en de zwaarwegendheid van het belang van [eiser] bij waarheidsvinding, wel op zijn weg gelegen. Hoezeer terughoudendheid van de Staat in algemene zin gerechtvaardigd kan zijn wat betreft de verstrekking van documenten waarbij de betrekking van Nederland met andere staten in het geding is, acht de rechtbank het verweer van de Staat op dit punt niet toereikend in dit specifieke geval van [eiser] , gegeven zijn illegale adoptie, de gestelde betrokkenheid van [C] /de Nederlandse autoriteiten bij die en andere illegale adopties en de gestelde wetenschap van de Nederlandse autoriteiten over de handelwijze van de Braziliaanse autoriteiten in verband met illegale adopties en hetgeen daarover al bekend is op basis van de hem wel verstrekte documenten.

Zowel vanwege het belang van een vrije en vertrouwelijke gedachtewisseling tussen ambtenaren als ter voorkoming van een verdergaande inbreuk op de privacy van derden dan noodzakelijk, ziet de rechtbank ook ten aanzien van deze documenten aanleiding om aan de verstrekking van een afschrift van de bescheiden achter b) de hiervoor in 4.6 genoemde beperkende voorwaarden te verbinden.

Bescheiden achter c) en d)

Het gaat hier om de in 2.16 en 2.17 genoemde bijlagen C en D bij het rapport van het BBA-onderzoek.

Bijlage C heeft naar het oordeel van de rechtbank, anders dan de Staat betoogt, relevantie voor de beoordeling van de door [eiser] gestelde aansprakelijkheid van de Staat. Het overzicht bevat immers onder meer informatie over gevallen waarin sprake is geweest van verduistering van staat of illegale interlandelijke adoptie en ziet op de periode tussen 1976 en 1981, dus ook op het jaar 1980. De vorderingen van [eiser] tegen de Staat zien uitsluitend op hem als individu. Niettemin kan naar het oordeel van de rechtbank de inhoud van bijlage C iets zeggen over de mate waarin deze strafbare feiten ten tijde van de illegale adoptie van [eiser] zijn gepleegd en daarmee, in samenhang met andere feiten, mogelijk over de wetenschap van de Staat van die feiten. De relevantie van bijlage C gaat naar het oordeel van de rechtbank echter niet verder dan voor zover de bijlage informatie bevat over de geboortejaren van de genoemde kinderen. Dit betekent dat de rest van bijlage C weggelakt mag blijven. De Staat dient derhalve een afschrift van Bijlage C te verstrekken met de in het schematisch overzicht genoemde geboortejaren van de betrokken kinderen en onder behoud van het weglakken van de persoonsgegevens die overigens in het overzicht zijn vermeld.

Ook bijlage D doet, anders dan de Staat betoogt, ter zake voor de beoordeling van de door [eiser] gestelde aansprakelijkheid van de Staat. Blijkens het onderzoeksrapport gaat het om namen van personen met een Nederlandse familienaam die in Brazilië als ambtenaar van de Burgerlijke Stand, kinderrechter, notaris, getuige, tolk of vertaalster zijn opgetreden die gemaakt hebben dat er volgens de Rijkspolitie parellellen konden worden getrokken tussen de verschillende gevallen. [eiser] heeft verslagen in het geding gebracht, geschreven door [C] in zijn hoedanigheid als adjunct-emigratie attaché, waaruit blijkt wie hij bezocht had en met wie hij contact had. Hierin worden onder meer mevrouw [H] en de heer [E] , directrice en penningmeester van [naam weeshuis], en [G] , de in het BBA-rapport genoemde tolk, genoemd en de heren [I] en [J] , die hij “over problemen adoptie Braziliaanse kinderen”, respectievelijk “inzake adoptie” heeft ontmoet. Gezien in ieder geval de verwijten van [eiser] dat de Staat zijn illegale adoptie tot stand heeft gebracht, althans dat hij deze niet heeft voorkomen en dat de Staat de omstandigheden waaronder zijn illegale adoptie heeft plaatsgevonden voor hem verborgen heeft gehouden, althans dat hij onvoldoende maatregelen heeft getroffen om hem toegang te verschaffen tot identiteitsbepalende informatie, in samenhang bezien met de resultaten van het BBA-onderzoek, heeft [eiser] naar het oordeel van de rechtbank een rechtmatig belang, want een voldoende direct en concreet belang, bij kennisname van deze bijlage. Anders dan de Staat is de rechtbank van oordeel dat de namen van de in de bijlage D genoemde personen, in combinatie met de verslagen van [C] , en de bescheiden achter b) mogelijk bijdragen aan het bewijs van de juistheid van de stelling van [eiser] dat [C] in zijn functie op het Nederlandse consulaat activiteiten ontplooide in verband met illegale adoptie. Van een zogenoemde “fishing expedition” is, anders dan de Staat betoogt, geen sprake.

Verder wegen de privacybelangen van de betrokken derden, hoewel zwaarwegend, niet op tegen het belang van [eiser] bij waarheidsvinding, in aanmerking genomen de ernst van de door hem gestelde feiten. Daarbij weegt de rechtbank mee dat [eiser] zijn aanbod tot het leveren van bewijs in de hoofdzaak moet concretiseren. In de gegeven situatie wordt hij zonder te weten wie de desbetreffende personen zijn, daarin onevenredig in zijn procespositie ten opzichte van de Staat benadeeld. Dit temeer nu [C] is overleden.

De privacybelangen van de betrokken derden brengen wel mee dat de rechtbank het ook op dit onderdeel gerechtvaardigd acht om aan de verstrekking van een afschrift van bijlage D aan [eiser] de eerder genoemde beperkende voorwaarden te verbinden (zie 4.6).

Bescheiden achter e)

Het gaat hier om het strafdossier van [G] , in 1980 tolk/vertaler in Brazilië en aangehouden in 1983 in Nederland. Haar strafzaak is geseponeerd, evenals die van de als verdachten aangemerkte echtparen die gehoord zijn in het kader van het BBA-onderzoek.

De Staat heeft aangevoerd dat de vordering van [eiser] op dit onderdeel onvoldoende bepaald is, dat hij niet meer beschikt over het strafdossier van [G] gezien de geldende bewaartermijnen en dat de Wet verstrekking strafvorderlijke en justitiële gegevens (Wvsjg) zich verzet tegen de verstrekking van dit dossier. De rechtbank volgt hier het standpunt van de Staat. In algemene zin geldt dat de Staat niet verplicht kan worden om op de voet van artikel 843a Rv gegevens te verstrekken die hij (het College van procureurs-generaal) op grond van de Wvsjg niet mag verstrekken. De Wvsjg geldt in zoverre als een bijzondere wet ten opzichte van artikel 843a Rv. [eiser] heeft geen daartoe strekkend verzoek op grond van de Wvsjg aan het College van procureurs-generaal gedaan en het is niet aan de rechtbank om te beslissen of [eiser] op grond van de Wvsjg gerechtigd is tot dit strafdossier, voor zover het nog beschikbaar zou zijn. Overigens heeft [eiser] onvoldoende geconcretiseerd dat zijn belang bij waarheidsvinding, gegeven de al beschikbare informatie over [G] in het dossier en gezien de bescheiden waarvan hij nog een afschrift verkrijgt blijkens dit vonnis, zwaarder weegt dan het belang van [G] bij bescherming van haar privacy. Ook het lange tijdsverloop rechtvaardigt niet de verstrekking aan [eiser] van een afschrift van het integrale strafdossier zoals hij heeft gevorderd.

Bescheiden achter f)

[eiser] stelt dat het hier gaat om documenten waarmee hij Nederland kon inreizen. Hij doelt blijkens de spreekaantekeningen ter zitting op het paspoort van zijn juridische ouders, de Nederlandse vertaling van zijn geboorteakte en de verklaring ten behoeve van de vrijstelling van het uitreisdeposito.

De rechtbank stelt voorop dat onderscheid moet worden gemaakt tussen de uitreis van [eiser] uit Brazilië en zijn inreis in Nederland. Wat betreft de uitreis is het, gezien de inhoud van de brief van 24 april 1978 van de Consul-Generaal, mogelijk dat de juridische ouders van [eiser] aan de Braziliaanse autoriteiten een uitreisdeposito moesten betalen en dat zij moesten beschikken over een Nederlandse consulaire verklaring voor langdurig verblijf om hiervan te worden vrijgesteld (zie ook hiervoor in 2.13). De Staat heeft betwist dat hij beschikt over een afschrift van een in het geval van de juridische ouders van [eiser] afgegeven consulaire verklaring. [eiser] heeft in reactie hierop geen feiten gesteld die erop kunnen duiden dat de juridische ouders van [eiser] daadwerkelijk om een dergelijke consulaire verklaring hebben verzocht. De enkele omstandigheid dat met het uitreisdeposito een hoog bedrag was gemoeid, acht de rechtbank in dit verband onvoldoende. Gelet hierop en nu het evenzeer mogelijk is dat de juridische ouders het genoemde deposito hebben voldaan en dus niet om die consulaire verklaring hebben verzocht, strandt de vordering om een afschrift van die verklaring te verstrekken.

Wat betreft de inreis in Nederland, heeft de Staat gemotiveerd uiteengezet dat Brazilianen destijds geen visum nodig hadden om Nederland in te reizen voor kort verblijf en dat een machtiging tot voorlopig verblijf nodig was als een vreemdeling zoals bedoeld in de Vreemdelingenwet Nederland wilde inreizen en vervolgens een verblijfsvergunning wenste met het oog op langdurig verblijf en hij in Nederland daartoe een aanvraag indiende. [eiser] had, aldus de Staat, geen inreisvisum nodig, want hij was, kort gezegd, gezien zijn Braziliaanse geboorteakte als kind van zijn juridische ouders geen vreemdeling in de zin van de Vreemdelingenwet en had de Nederlandse nationaliteit. Verder had hij een Braziliaans paspoort, waarmee hij Nederland kon inreizen en volgens het stempel in zijn paspoort van de Marechaussee ook Nederland is ingereisd. De Staat bestrijdt te beschikken over documenten die zien op de inreis van [eiser] in Nederland. In het licht van het verweer van de Staat op grond van de destijds geldende Nederlandse wet- en regelgeving heeft [eiser] onvoldoende feiten gesteld die aannemelijk maken dat er een document is waaruit blijkt dat ten behoeve van zijn inreis in 1980 een visum of machtiging voorlopig verblijf is afgegeven, althans dat zo’n document zich onder de Staat moet bevinden. Voor zover de vordering van [eiser] op dit onderdeel (mede) hierop ziet, is zij niet vatbaar voor toewijzing.

Voor zover de vordering van [eiser] op dit onderdeel ziet op de verstrekking van een afschrift van de Nederlandse vertaling van de Braziliaanse geboorteakte van [eiser] is zij evenmin vatbaar voor toewijzing. Op zichzelf acht de rechtbank, met [eiser] , moeilijk voorstelbaar dat de juridische ouders bij de Burgerlijke Stand van de gemeente Den Haag de aangifte van de geboorte van [eiser] hebben kunnen laten inschrijven zonder te beschikken over een door de Nederlandse autoriteiten gelegaliseerde vertaling van de Braziliaanse geboorteakte. Voor zover er echter een gelegaliseerde vertaling is, zou die zich bij de gemeente Den Haag moeten bevinden. Gelet hierop en bij gebreke van nadere feitelijke aanknopingspunten aan de zijde van [eiser] in het licht van het verweer van de Staat dat hij niet over een dergelijke gelegaliseerde vertaling beschikt, strandt hierop de vordering van [eiser] op dit punt.

Met betrekking tot de paspoorten van de juridische ouders van [eiser] overweegt de rechtbank als volgt. Onduidelijk is of [eiser] ten tijde van zijn inreis bijgeschreven was in het paspoort van één van zijn juridische ouders. De Staat heeft aangevoerd dat de aantekening waarmee [eiser] is opgenomen in het (collectieve) paspoort van zijn juridische vader op zijn vroegst op 4 maart 1987 kan zijn aangebracht, omdat dit paspoort geldig was tot 4 maart 1992 en destijds (tot januari 2014) een paspoort maximaal vier jaar geldig was. [eiser] heeft met een beroep op de, door hem zo genoemde, Handleiding uiteengezet dat dit niet zo is, althans niet zo hoeft te zijn omdat bij een latere aantekening in het paspoort, de vermelding van een eerdere aantekening moest worden uitgegumd (p. 7). Die uitleg van de Handleiding door [eiser] acht de rechtbank op zichzelf plausibel. Hier staat tegenover dat evenzeer plausibel is dat van een bijschrijving van [eiser] in het paspoort van één van zijn juridische ouders ten tijde van zijn inreis in Nederland geen sprake is geweest, omdat dit voor die inreis niet nodig was, zoals de Staat heeft betoogd. De Staat heeft ter zitting meegedeeld dat hij niet beschikt over de onder f) gevorderde stukken en dat hij niet het strafdossier van de juridische ouders van [eiser] is ingedoken, voor zover dat dossier er nog zou zijn. Bij deze stand van zaken ziet de rechtbank onvoldoende grond voor verstrekking van een afschrift van de paspoorten van de juridische ouders van [eiser] . Daarbij weegt de rechtbank mee dat voor zover een afschrift van die paspoorten zich onder de Staat bevindt, partijen ervan uitgaan dat die stukken onderdeel zijn van het strafdossier van de juridische ouders van [eiser] . In dat kader geldt in het algemeen de Wvsjg als bijzondere wet ten opzichte van artikel 843a Rv en is het in beginsel aan het College van procureurs-generaal om te beoordelen of er gronden bestaan voor verstrekking hiervan, terwijl [eiser] niet een daartoe strekkend verzoek op grond van de Wvsjg heeft gedaan.

Nu het ook hier om informatie met persoonsgegevens van derden gaat, verbindt de rechtbank ook op dit onderdeel meergenoemde beperkende voorwaarden (zie 4.6).

Kosten incident

De rechtbank houdt de beslissing over de proceskosten van het incident aan tot het eindvonnis in de hoofdzaak.

De rechtbank

veroordeelt de Staat om binnen twee weken na heden een afschrift van de navolgende bescheiden te verstrekken:

(1) de brief van de Consul-Generaal van het Nederlandse Consulaat te São Paulo van 24 april 1978;

(2) de brief van de minister van Buitenlandse Zaken aan de Ambassadeur van 2 juni 1978, met behoud van de weggelakte passage achter “de zaak”;

(3) document 26: 07.12.81 ambtsbericht OvJ-PG Amsterdam;

(4) document 33: 05.04.82 ambtsbericht OvJ-PG Amsterdam;

(5) document 42: 03.01.83 ambtsbericht OvJ-PG Amsterdam;

(6) document 28: 09.12.81 Notulen PG-vergadering;

(7) document 29: 09.12.81 Weergave PG-vergadering;

(8) document 30: 10.12.81 Nota aan SG n.a.v. PG-vergadering;(9) document 31: 13.01.82 Notulen PG-vergadering;(10) document 32: 27.01.82 Notulen PG-vergadering;(11) document 39: 12.05.81 Notulen PG-vergadering;(12) document 46: 16.01.84 Nota aan SG voor PG-vergadering;

(13) document 49: 10.02.84 Nota aan SG n.a.v. PG-vergadering;

(14) document 50: Gedeelte notulen PG-vergadering; (15) document 51: 15.02.84 Notulen PG-vergadering, met dien verstande dat in de achter (3) tot en met (15) genoemde documenten passages die geen betrekking kunnen hebben op het BBA onderzoek en/of illegale adoptie weggelakt mogen blijven;

onder de beperkende voorwaarden dat [eiser] de stukken waarvan hij een afschrift verkrijgt niet aan derden mag verschaffen en daarover aan derden ook geen mededelingen mag doen;

verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad;

houdt iedere verdere beslissing aan tot de mondelinge behandeling in de hoofdzaak die eerder (al) bepaald is op 5 juli 2021 om 09.30 uur in de rechtbank Den Haag.

Dit vonnis is gewezen door mr. M.C. Ritsema van Eck-van Drempt, mr. J. Brandt en mr. M.L. Harmsen en in het openbaar uitgesproken op 26 mei 2021.