6.3.1 Effectieve rechtsbescherming

De Nederlandse rechtsbescherming ten aanzien van de implementatieregels van de Richtlijn ETS voldoet aan het beginsel van een effectieve rechtsbescherming. In Nederland heeft degene die van mening is dat zijn rechten worden geschonden, altijd toegang tot de rechter. Indien er geen beroep openstaat bij de bestuursrechter (bijvoorbeeld vanwege het ontbreken van een rechtstreeks bij het besluit betrokken belang of indien beroep bij de bestuursrechter expliciet is uitgesloten), dan kan hij terecht bij de burgerlijke rechter.1 Zowel de bestuursrechter als de burgerlijke rechter beschikt over voldoende rechtsmiddelen, waaronder de bevoegdheid tot het treffen van een voorlopige voorziening.2 Ook de onafhankelijkheid van de Nederlandse rechter staat vast. Sinds het arrest Kleyn e.a. en de opvolgende Nederlandse wijziging van de Wet op de Raad van State,3 staat vast dat ook de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State voldoet aan de criteria die artikel 6 EVRM stelt aan de onafhankelijkheid.4

Wat betreft rechtsbescherming tegen milieubelastende besluiten speelt ook het Verdrag van Aarhus een belangrijke rol. Zoals uit het arrest Lesoochranárske zoskupenie VLK is op te maken, moet het ‘betrokken publiek’ als bedoeld in artikel 9 lid 2 Verdrag van Aarhus bij een milieubelastende activiteit beroep kunnen instellen bij de bestuursrechter. Het Hof bepaalde daar dat een alternatieve rechtsgang in dat geval niet voldoet aan de eisen die voortvloeien uit artikel 47 Handvest jo artikel 9 leden 2 en 4 Verdrag van Aarhus.5 Daarbij is van belang dat het milieubelastende besluit tevens onder artikel 6 Verdrag van Aarhus valt.6 Dit is het geval voor de vergunningverlening voor activiteiten die zijn genoemd in bijlage I bij het Verdrag van Aarhus, of die anderszins significante gevolgen voor het milieu hebben.7 Het is de vraag of de broeikasgasemissievergunning moet worden gezien als een dergelijk besluit. Deze vraag is niet alleen van belang vanuit het perspectief van de toegang tot de bestuursrechter, maar ook voor wat betreft de inspraakmogelijkheden bij de broeikasgasemissievergunning. Immers, naar Nederlands recht wordt voor die vergunningverlening een reguliere Awbprocedure gevolgd, terwijl artikel 6 Verdrag van Aarhus in dat geval een inspraakmogelijkheid voor het publiek vereist.8 De reguliere Awbprocedure bevat geen inspraakmogelijkheid voor het publiek.

Mijns inziens valt de broeikasgasemissievergunning over het algemeen niet onder artikel 6 Verdrag van Aarhus en bijgevolg niet onder de reikwijdte van artikel 9 lid 2 van dat verdrag. Immers, de vraag of de activiteiten mogen worden verricht is niet afhankelijk van de broeikasgasemissievergunning. Voor zover de uitstoot van broeikasgassen op enige wijze kan worden voorkomen, zijn de activiteiten toegestaan, mits zij de overige benodigde vergunningen hebben.9 Met andere woorden, de broeikasgasemissievergunning ziet op de activiteit in samenhang met de daarbij genoemde broeikasgasuitstoot,10 en niet op de activiteiten als genoemd in bijlage I Verdrag van Aarhus als zodanig.11 De inspraakmogelijkheid ziet dan ook veeleer op de omgevingsvergunning, die immers mede de door de Richtlijn IE voorgeschreven vergunning implementeert en betrekking heeft op milieubelastende activiteiten, ongeacht de vraag of er sprake is van een uitstoot. Daarbij zijn de activiteiten genoemd in bijlage I Aarhusverdrag in ieder geval vergunningplichtig.12

Echter, voor zover een activiteit niet in bijlage I Verdrag van Aarhus is genoemd, geen omgevingsvergunningplicht heeft en wel een broeikasgasemissievergunningplicht heeft, zou de broeikasgasemissievergunning kunnen vallen onder artikel 6 lid 1 onder b Verdrag van Aarhus. Deze bepaling regelt dat iedere verdragsstaat, voor zover relevant:

De broeikasgasuitstoot als gereguleerd door de broeikasgasemissievergunning ziet op significante effecten op het milieu. Daarbij moet worden opgemerkt dat de individuele uitstoot van een bedrijf wellicht niet significant bijdraagt aan de gevolgen voor het klimaat (wat onder milieueffecten kan worden geschaard). Echter de cumulatie van broeikasgassen in de atmosfeer heeft wel significante gevolgen. Doordat de broeikasgasemissievergunning de uitstoot van broeikasgassen toelaat zolang er voldoende emissierechten worden ingeleverd, is hier sprake van een (potentieel) significant effect van de activiteit op het klimaat.13 Derhalve vallen deze activiteiten onder artikel 6 lid 1 aanhef en onder b. Nu er geen inspraakmogelijkheid voor het publiek bestaat bij deze vergunningen handelt Nederland in zoverre in strijd met het het Verdrag van Aarhus,14 dat deel uitmaakt van de EU-rechtsorde.15 Deze strijd kan worden opgelost door een inspraakmogelijkheid voor de betreffende activiteiten in het leven te roepen. Deze inspraak is in beginsel vormvrij, zolang het publiek zijn opmerkingen onder de voorwaarden van artikel 6 maar kenbaar kan maken. Het Hof overweegt daarover: