5.5.5 De aard van de vordering die aan het beslag ten grondslag ligt

De spreiding over de diverse categorieën inzake de aard van geschillen die aan beslag ten grondslag liggen (de hoofdzaak) is groot. Desondanks tonen de gegevens uit beslagrekesten een duidelijke indicatie van de belangrijkste soorten van vorderingen.

Onbetaalde facturen vormden in 2006 in de zaken waarin geen opheffingskortgeding op het beslag volgde (de grote meerderheid van de zaken derhalve) koploper bij het soort vorderingen die aan het beslag ten grondslag werden gelegd.1 Ook voor de belangrijkste categorie binnen de partijconstellaties, een zakelijke partij jegens een zakelijke partij, is dit het geval, en zelfs in nog sterkere mate dan gemiddeld.2 Onderliggende geschillen voortkomend uit een geldlening c.q. kredietrelatie, die in 2006 een tweede plaats innamen op de schaal van meest voorkomende onderliggende geschillen algemeen,3 zijn binnen de partijconstellatie zakelijk-zakelijk lager dan gemiddeld.4 Ook wanneer zowel verzoeker als beslagene een natuurlijke persoon zijn, komen geschillen inzake een geldlening/kredietrelatie voor: in iets meer gevallen dan het gemiddelde binnen alle partijconstellaties.5 Ditzelfde geldt voor een zakelijke partij welke beslag legt ten laste van een natuurlijke persoon.6 In de categorie natuurlijke persoon jegens zakelijke partij speelde de geldlening/kredietrelatie vrijwel geen rol.

In een situatie van een geschil in verband met een geldlening/kredietrelatie en in het geval van onbetaalde facturen blijkt dat relatief beperkt gebruik werd gemaakt van de mogelijkheid om een opheffingskortgeding in te stellen.

De koop dan wel verkoop van een onroerende zaak, leidde ook regelmatig tot een procedure waarin tevens conservatoir beslag wordt gelegd. Relatief vaak volgde dan een opheffingskortgeding op het beslag.7 Voorbeelden zijn: verborgen gebreken aan een woning, het inroepen van een boeteclausule en een geschil in verband met de levering van een onroerende zaak. Ook kan het zijn dat partijen opereren in de commerciële onroerend goed markt in het kader van de uitoefening van beroep of bedrijf. De bij dit soort procedures betrokken partijen waren (aflopend in omvang): natuurlijke persoon versus natuurlijke persoon,8 natuurlijke persoon versus zakelijke partij,9 en zakelijke partijen onderling.10

Een categorie vordering die voorkwam bij natuurlijke personen onderling, en (logischerwijze) niet binnen andere constellaties, is die van verdelingskwesties na ontbinding van huwelijk of samenleving.11 Dit type onderliggend geschil vormde bijna 20% van de zaken binnen deze groep. Een tweede soort van vordering, die naar zijn aard bij een specifieke partijconstellatie hoort, is die van belastingen. Binnen de partijconstellatie zakelijke partij12 versus natuurlijke persoon omvatte deze 8% van de vorderingen in de hoofdzaak.

Niet kenmerkend voor een enkele partijconstellatie, maar wel veruit het meest omvangrijk bij de vorderingen die worden ingesteld door een natuurlijke persoon versus een zakelijke partij was een geschil dat voortkwam uit een arbeidsrelatie. Binnen deze partijconstellatie in 28% van alle hoofdzaken.

Recente gegevens van rechtbank Amsterdam laten zien dat het aandeel hoofdzaken in verband met onbetaalde facturen een lichte stijging toont. Evenals in 2006 is er voor het overige sprake van een ruime spreiding over de diverse categorieën. Verschuivingen zijn zichtbaar bij het aantal geschillen in verband met de koop/verkoop van een onroerende zaak en aandeelhoudersgeschillen: deze komen in de meting van 2012 niet (meer) voor. Het aantal hoofdzaken in verband met een geldlening/kredietrelatie stijgt daarentegen (zie grijze arceringen in tabel 16).

Het zijn verschuivingen die passen bij een verslechterende economische situatie: een daling van het aantal transacties in de onroerend goed sector,13 een afname van het aantal bedrijfsovernames en een stijging van problemen bij het nakomen van financiële verplichtingen.

In paragraaf 5.5.1 kwam naar voren dat de bij een beslag betrokken partijen in de meeste gevallen zakelijk versus zakelijk zijn, met een groeiende tendens. Binnen deze categorie vormen in Amsterdam in 2006, 2011 en 2012 onbetaalde facturen onveranderd de belangrijkste categorie hoofdzaken in verband waarmee conservatoir beslag wordt gelegd.14 Door de grote spreiding over de categorieën van vorderingen en de dalende aantallen beslagrekesten is het niet zinvol om ontwikkelingen op het gebied van aard van de vordering in hoofdzaak binnen de andere partijconstellaties, welke aanzienlijk in omvang zijn gedaald, weer te geven.