3.4.4.1 Alternatieve wegen

Uit de voornoemde arresten kan een aantal lessen worden getrokken. Ten eerste heeft de burger keuzevrijheid. Onjuiste of onvolledige informatieverstrekking kan zowel aan de orde worden gesteld in het kader van een beroep op het vertrouwensbeginsel bij de bestuursrechter als in het kader van een schadevergoedingsvordering ex artikel 6:162 BW. Hiermee staan twee alternatieve rechtsgangen open: het bestuursrechtelijke vernietigingsberoep en de dagvaardingsprocedure bij de burgerlijke rechter dan wel de verzoekschriftprocedure bij de bestuursrechter (zie paragraaf 3.3.1). De Hoge Raad wijst er in het arrest Staat/Bolsius terecht op dat de beide wegen tot een verschillend resultaat leiden. Een geslaagd beroep op het vertrouwensbeginsel kan leiden tot een vernietiging van het bestreden besluit. Indien een beroep op het vertrouwensbeginsel slaagt en het bestreden besluit wordt vernietigd, dient het bestuursorgaan veelal opnieuw te besluiten (als de bestuursrechter niet zelf in de zaak voorziet op de voet van artikel 8:72 Awb). Een positieve of toewijzende beslissing in de verlengde besluitvorming leidt er enerzijds toe dat het beoogde resultaat – het realiseren van de materieelrechtelijke aanspraak – langs bestuursrechtelijke weg wordt bereikt. Anderzijds zijn de onrechtmatigheid en de toerekening van het vernietigde besluit gegeven met de vernietiging van het bestreden besluit (paragraaf 3.4.5.1).1 De schade die in causaal verband staat tot het besluit kan langs die weg voor vergoeding in aanmerking komen. De burger die een schadevergoedingsvordering uit onjuiste of onvolledige informatieverstrekking aanhangig maakt zonder eerst (succesvol) beroep te hebben ingesteld tegen een schadeveroorzakend besluit, heeft dit voordeel niet. Enkel voor zover het verstrekken van onjuiste inlichtingen in strijd was met de wet of de maatschappelijke zorgvuldigheid, hetgeen de burgerlijke rechter in beginsel zelfstandig beoordeelt, komt de schade voor vergoeding in aanmerking die in causaal verband staat tot het verstrekken van die inlichtingen.

De burger die – gebruikmakend van zijn keuzevrijheid – is opgekomen tegen het besluit en in dat kader een beroep heeft gedaan op vertrouwen dat is opgewekt door informatieverstrekking, kan niet in alle gevallen worden tegengeworpen dat hij geen vernietiging heeft bewerkstelligd wanneer hij daarna een vordering uit onrechtmatige daad instelt. Volgens de Hoge Raad belet het falen van een beroep op vertrouwen dat is opgewekt door onjuiste of onvolledige inlichtingen de burgerlijke rechter niet zonder meer te oordelen dat het geven van die inlichtingen onzorgvuldig was en verplicht tot vergoeden van de daardoor veroorzaakte schade.2 De vordering moet dan wel zijn gebaseerd op de onrechtmatigheid van het verstrekken van onjuiste of onvolledige inlichtingen, en niet (mede) op de onrechtmatigheid van het besluit. In dit verband kan worden gewezen op de opvatting van Scheltema, die in zijn NJ-noot bij het arrest Staat/Bolsius opmerkt dat deze zaak zich daardoor kenmerkt dat de inlichtingen ook los van de latere beschikking betekenis hadden, en daarom zelfstandig als onrechtmatig handelen konden worden beschouwd.3 Hij wijst daarbij op artikel 6:3 Awb, op grond waarvan een beslissing inzake de procedure ter voorbereiding van een besluit niet vatbaar is voor bezwaar of beroep. Dergelijke beslissingen moeten aan de bestuursrechter worden voorgelegd in het kader van het beroep tegen het ‘eindbesluit’, tenzij deze beslissing de belanghebbende los van het voor te bereiden besluit rechtstreeks in zijn belang treft.