8.6 De fiscale behandeling van de dode bij opgerichte stichting in Duitsland

Uit het bovenstaande blijkt dat in Nederland de heffing van erfbelasting van een bij dode opgerichte stichting lang niet zo eenvoudig is als op voorhand wellicht zou worden verwacht. De problematiek is voor een belangrijk deel te verklaren uit enerzijds de wens een algemeen nut beogende instelling fiscaal zo weinig mogelijk in de weg te leggen maar anderzijds zwevend vermogen te voorkomen dat onbelast blijft terwijl kans bestaat dat degene die het vermogen heeft afgezonderd of zijn erfgenamen nog steeds van het afgezonderde vermogen kunnen profiteren. Deze problematiek speelt ook in Duitsland zodat het interessant is te onderzoeken hoe hier in Duitsland mee wordt omgegaan.

In Duitsland moet onderscheid worden gemaakt tussen de heffing bij de oprichting van de stichting en de heffing gedurende het bestaan daarvan. Ik beperk mij hier tot de heffingen over het vermogen vanwege de erfrechtelijke verkrijging bij uiterste wilsbeschikking van de erflater.

Een bij dode opgerichte stichting is in beginsel Erbschaftsteuer, erfbelasting, verschuldigd op grond van het Erbschaftsteuer- und Schenkungsteuergesetz.1 In Duitsland is het immers ondenkbaar dat een bij dode opgerichte stichting geen vermogen uit de nalatenschap ontvangt, zo bleek in 2.3.2.5. Hierbij valt op dat ten aanzien van de belastingheffing, de fictie van § 84 BGB (de Städel-Paragraph) niet wordt gevolgd. Voor de erfbelasting verkrijgt de stichting pas bij de Anerkennung. Dit weerhoudt het Bundesfinanzhof er niet van de opbrengsten tussen het overlijden en de verkrijging van rechtspersoonlijkheid van de stichting in de erfbelasting te betrekken. Verzelfstandiging van het stichtingsvermogen vindt namelijk al plaats voor de Anerkennung, en wel op het moment van het overlijden van de erflater.2 Dubbele belasting is hiermee niet uitgesloten omdat de stichting in beginsel vennootschapsbelasting is verschuldigd over de opbrengsten van het vermogen vanaf de datum van de verzelfstandiging van het stichtingsvermogen (§ 1 Abs. 1 onder 4 Körperschaftssteuergesetz).

Het gebruik van de woorden ‘in beginsel’ doet terecht vermoeden dat op bovenstaande algemene belastingplicht belangrijke uitzonderingen bestaan. De belangrijkste uitzondering voor de stichting is de vrijstelling van erfbelasting als de stichting een algemeen nuttig, milddadig of kerkelijk doel nastreeft.3 Voor dergelijke stichtingen geldt een subjectieve vrijstelling van de vennootschapsbelasting.4

Omdat uitkeringen aan Destinatäre binnen het doel van de stichting niet worden gezien als belaste schenkingen (zie 5.5.4), wordt geen schenkbelasting geheven over uitkeringen.5

Uit het vorenstaande blijkt dat belastingheffing in de praktijk vooral aan de orde is bij zogenaamde ‘familiestichtingen’, stichtingen waarin de erflater vermogen onderbrengt ten behoeve van zijn nabestaanden.6 Familiestichtingen kunnen niet gebruikmaken van de subjectieve vrijstelling voor de vennootschapsbelasting en ook niet van de objectieve vrijstelling voor de erfbelasting die wel gelden voor stichtingen met een algemeen nuttig, milddadig of kerkelijk doel. Wel geldt voor dergelijke familiestichtingen een tariefsmatiging.7

Naast de Erbschaftsteuer mag voor de familiestichting de Erbersatzsteuer niet ongenoemd blijven.8 Deze belasting betrekt het vermogen van de niet subjectief vrijgestelde stichting voor de erfbelasting elke dertig jaar in de heffing van erfbelasting. Dit komt feitelijk neer op heffing binnen elke generatie.9 Het blijvend buiten de erfbelasting houden van familievermogen is daardoor onmogelijk. Bezwaren tegen vermogen in de dode hand zullen daardoor ook niet snel opkomen.