2.4.5 Het Wegnahmerecht van de (eigen)bezitter (§997 BGB)

Volgens §997 BGB heeft de bezitter eveneens een afscheidingsrecht als hij zijn eigen zaak zo met een andere zaak heeft verbonden dat deze door laatstgenoemde zaak is nagetrokken.1 Dit recht ontstaat op basis van zijn bezit. Niet van belang is of de bezitter te goeder of te kwader trouw is.2 De bezitter hoeft niet feitelijk de verbinding tussen de zaken te hebben verricht, van belang is dat de verbinding aan hem is toe te rekenen. Dit geldt niet alleen voor het wegneemrecht van de bezitter, maar voor alle afscheidingsrechten.3

Anders dan de overige wegneemrechten is §997 BGB niet van toepassing op Einrichtungen, maar op wezenlijke bestanddelen. Anders dan een Einrichtung hoeft dit bestanddeel niet per se het economisch doel van de hoofdzaak te dienen. In de literatuur wordt aangenomen dat §997 BGB ook analoog van toepassing is indien de toegevoegde zaken onwezenlijke bestanddelen en schijnbestanddelen zijn geworden en deze zaken niet zonder beschadiging van de hoofdzaak kunnen worden afgescheiden.4 Het eerste lid van §997 BGB verwijst naar §258 BGB, hetgeen betekent dat de wegneemgerechtigde de zaak op eigen kosten moet afscheiden en dat het afscheiden zo dient te gebeuren dat de (hoofd)zaak in dezelfde toestand wordt gebracht als vóór de verbinding. Tot slot geldt dat, als de zaak vóór het wegnemen in bezit is gekomen van de eigenaar, deze de afscheiding moet dulden.

Heeft de bezitter altijd een afscheidingsrecht? Nee. In het tweede lid van §997 BGB staan de gevallen waarin geen afscheidingsrecht mogelijk is.5 Een wegneemrecht op grond van §997 BGB is allereerst niet gegeven wanneer de bezitter op grond van de §§994 BGB geen vergoeding bij de eigenaar kan eisen. Dit kan hij bijvoorbeeld niet, als hij “normale kosten” tot behoud van de zaak heeft gemaakt.6 De bezitter verkrijgt slechts een Wegnahmerecht als hij een vermogensoffer heeft gebracht en daarvan is geen sprake als hij Erhaltungskosten heeft gemaakt. Een kleine reparatie aan het dak van een huis roept geen Wegnahmerecht in het leven.7 Daarnaast heeft de bezitter geen Wegnahmerecht als de afscheiding voor hem geen waarde heeft. Hij heeft daar geen baat bij.8 In het verlengde hiervan is een afscheidingsrecht eveneens uitgesloten als de afscheiding meer kost dan de waarde van het af te scheiden bestanddeel.9 Een wegneemrecht is tot slot uitgesloten als de eigenaar van de hoofdzaak het verlies van de bezitter compenseert. Hij dient de waarde te betalen die het bestanddeel heeft als het zou zijn afgescheiden.