1.5 Probleemstelling

Gebruik van het internet kan zowel tot civiele als tot strafrechtelijke aansprakelijkheid leiden. In het Nederlandse recht geldt het uitgangspunt dat een ieder zijn eigen schade dient te dragen. Degene die schade heeft geleden, kan de schade slechts verhalen op een ander indien er tussen hem en de ander een verbintenis bestaat die inhoudt dat de ander verplicht is hem deze schade te vergoeden. Verbintenissen ontstaan indien dit uit de wet voortvloeit (art. 6:1 BW). Van de bronnen van verbintenissen zijn met betrekking tot de aansprakelijkheid van tussenpersonen die optreden als ISP met name de overeenkomst (art. 6:213 BW) en de onrechtmatige daad (art. 6:162 BW) van belang. Daarbij kunnen privacywetgeving, opsporingswetgeving, auteursrecht, consumentenrecht, etcetera een rol spelen.

Bij het sluiten van overeenkomsten maken ISP's gebruik van algemene voorwaarden om de praktische, juridische en financiële aspecten van de relatie tussen ISP en klant te regelen. Onderwerpen in de algemene voorwaarden zijn de totstandkoming van de overeenkomst, de verplichtingen en rechten van partijen, de beëindiging van de overeenkomst, en in het bijzonder de uitsluiting of beperking van aansprakelijkheid. Een exoneratiebeding is een clausule in een overeenkomst waardoor de ene partij haar verplichting tot schadevergoeding uit hoofde van wanprestatie of onrechtmatige daad jegens de andere partij uitsluit of beperkt. Steeds vaker moeten algemene voorwaarden worden aanvaard (aangeklikt) waarin ISP's zich in vergaande mate exonereren voor aansprakelijkheid.1 Het gebruik van exoneratiebedingen in algemene voorwaarden brengt nogal wat vragen mee. Zo rijst de vraag of ze aan het geldend recht voldoen? En in hoeverre kan de ISP zijn aansprakelijkheid in algemene voorwaarden uitsluiten?

In dit boek staat het consumentenrecht centraal. Het consumentengebruik van het internet is in korte tijd gemeengoed geworden. Consumentenbeschermende wetgeving is in ontwikkeling en speelt ook in een internetomgeving een rol.2 Boek 7 BW en de wettelijke regeling van de algemene voorwaarden (art. 6:231 BW e.v.) bieden de consument bescherming wanneer hij elektronische overeenkomsten op afstand sluit. De kennis van deze wettelijke consumentenrechten ontbreekt echter nog bij veel consumenten. Voorlichting aan de consument kunnen aan een betere handhaving van de wettelijke rechten bijdragen. Daarnaast heeft ook het consumentenrecht te maken met afbakenings- en uitlegproblemen van de wettelijke regelingen.

Onderwerp van onderzoek is de werking van 5P-overeenkomsten in de verhouding ISP — consument. De gehele 5P-overeenkomst is onderzocht waartoe een analyse van de inhoud van algemene voorwaarden van verschillende ISP's is gemaakt. Zo laat de elektronische totstandkoming van de overeenkomst op afstand via een website bijzondere aspecten zien. Hoe dient de ISP daarbij te voldoen aan zijn informatieplichten? Qua inhoud is de ISP-overeenkomst een bijzondere vorm van contract. Wat regelen ISP's in hun algemene voorwaarden, wat zijn de kernbedingen van de overeenkomst en hoe kan de ISP-overeenkomst worden gekwalificeerd? Ook de beëindiging van ISP-overeenkomsten brengt specifieke vragen mee. Hoe kan de overeenkomst worden beëindigd en is het voor een consument eenvoudig om over te stappen naar een andere ISP? In het bijzonder is de waarde die aan exoneratiebedingen in de verhouding ISP — consument toekomt naar geldend recht interessant. Bij het beantwoorden van de vraag in hoeverre een ISP zijn aansprakelijkheid contractueel kan uitsluiten, zal de rol van de provider steeds zorgvuldig moeten worden geanalyseerd. Kunnen de exoneratiebedingen in de algemene voorwaarden van ISP's die gelden tegenover consumenten toetsing aan diverse wetten, richtlijnen, verdragen en jurisprudentie doorstaan?

Het onderzoek richt zich op Nederlandse ISP's en consumenten en geschiedt daarom aan de hand van het Nederlandse recht. Internationale en Europese initiatieven om het internet te reguleren ten aanzien van consumenten worden bij dit onderzoek uiteraard meegenomen in de beschouwing. Daar waar dit toegevoegde waarde heeft zal ik refereren aan buitenlandse literatuur, jurisprudentie en regelgeving.