4.7 Conclusies

Loon kan vervallen bij het einde van de arbeidsovereenkomst, maar dat hoeft niet. Voor pensioen is het zelfs verboden. Zoals al eerder genoemd, kan de rechtsverhouding tussen de ex-werkgever en ex-werknemer zowel contractueel zijn (er is een voortdurende overeenkomst) als postcontractueel (de overeenkomst is geëindigd maar nog niet alle daaruit voortvloeiende verbintenissen). Ten aanzien van pensioen in het bijzonder stelde de Hoge Raad in het ECN-arrest dat wanneer de arbeidsovereenkomst tussen partijen eindigt, de rechtsverhouding ‘met gewijzigde hoedanigheid van partijen’ wordt voortgezet in de pensioenovereenkomst. Die stelling valt te veralgemeniseren: een postcontractuele arbeidsvoorwaarde die voortduurt na het einde van de arbeidsovereenkomst wordt hetzij via een overeenkomst (dus in die zin niet geheel ‘postcontractueel’), hetzij via een verbintenis, per definitie voortgezet met gewijzigde hoedanigheid van partijen. Hoelang die rechtsverhouding voor zorg- en beloningsverbintenissen nog voortduurt verschilt sterk. Het kan gaan om enkele maanden of jaren (bijvoorbeeld variabele beloning), een decennium (ERD-schap) of zelfs decennia (pensioen).

Ook de mate van contractsvrijheid voor de postcontractuele fase verschilt sterk. Neem bijvoorbeeld WW-suppleties, die door de wetgever zelfs zó materieel worden gezien dat zij onder omstandigheden kunnen kwalificeren als alternatief voor de transitievergoeding. Deze suppleties zijn nauwelijks aan regels onderhevig en afspraken tussen werkgevers en werknemers omtrent reparatie van versoberingen van de sociale zekerheid worden algemeen verbindend verklaard. Heel anders is dat als de ex-werkgever ERD is. Hier worden de ex-werkgever en ex-werknemer in een zeer gecompliceerde rol gedwongen met een scala aan wettelijke rechten en verplichtingen over en weer. Dat de ex-werkgever de hoedanigheid van ex-werkgever heeft, is ineens niet meer relevant. In plaats daarvan is hij plaatsvervanger van het UWV en voor de WGA zelfs bestuursorgaan. Daarbij lijkt de wetgever er niet goed bij te hebben stilgestaan dat de ex-werkgever zijn hoedanigheid als ex-werkgever desondanks niet zomaar verliest.