12.2.5 Verhouding tussen lex causae, lex fori en het Haags Forumkeuzeverdrag

Voor de verhouding tussen lex causae, lex fori en het Haags Forumkeuzeverdrag komen dezelfde onderwerpen als in de vorige paragraaf aan de orde:

De toelaatbaarheid, vorm en gevolgen zijn op dezelfde wijze als door art. 23 EEX-V°/ 17 Verdrag exclusief onderworpen aan de bepalingen van het Haags Forumkeuzeverdrag. De lex fori noch de lex causae hebben hierop invloed. Voor de rechtsgeldigheid is dat echter anders, omdat het Haags Forumkeuzeverdrag niet uitgaat van een autonome benadering van de rechtsgeldigheid, maar expliciete voorschriften bevat.1Art. 5 lid 1 en 6 sub a Haags Forumkeuzeverdrag bepalen dat een forumkeuze niet leidt tot bevoegdheid van de aangewezen rechter, indien de overeenkomst nietig of vernietigbaar is op grond van het recht van de staat van het aangewezen gerecht (` ...unless the agreement is null and void under the law of that State...'). In lijn met het Haags Forumkeuzeverdrag 1965 is dus gekozen voor beoordeling van de rechtsgeldigheid op grond van de lex fori prorogati. Het belang van toetsing op grond van het recht van de aangewezen rechter is groot, omdat het de enige algemene uitzondering is op de verplichting voor de aangewezen rechter om de zaak te berechten (art. 5 lid 1 Haags Forumkeuzeverdrag). Daarnaast is het de eerste reden voor de gederogeerde rechter om een forumkeuze te negeren (art. 6 sub a Haags Forumkeuzeverdrag).

Daarom is het belangrijk om te weten wat de wetgever verstaat onder law of the State': alleen het materiële recht of ook het conflictenrecht? Uit de toelichting lijkt dat law of the State' zowel het internationaal privaatrecht (conflictenrecht) als het materiële recht omvat.2 Op grond van het conflictenrecht van de aangewezen rechter dient derhalve eerst het toepasselijke recht op de forumkeuze te worden vastgesteld. Vervolgens moet op grond van de lex causae — die aldus is gevonden — worden bepaald of de overeenkomst nietig of vernietigbaar is. Zijn partijen bijv. de bevoegdheid van de Nederlandse rechter overeengekomen voor een overeenkomst tussen een Franse verkoper en een Nederlandse koper zonder dat een rechtskeuze is gemaakt, dan zal op grond van art. 4 EVO (als onderdeel van het Nederlandse conflictenrecht) aan de hand van het Franse recht de rechtsgeldigheid van de forumkeuze moeten worden beoordeeld (ervan uitgaande dat art. 4 EVO leidt tot toepasselijkheid van Frans recht). De art. 5 lid 1 en 6 sub a Haags Forumkeuzeverdrag hebben met name betrekking op de mogelijkheid dat de forumkeuze wordt getroffen door een wilsgebrek, zoals bedrog, misbruik van omstandigheden, dwang en dwaling.3

Opvallend is dat het toelichtende ontwerp Rapport op art. 5 lid 1 Haags Forum-keuzeverdrag ook handelingsonbekwaamheid noemt als reden om de forumkeuze niet rechtsgeldig te achten op grond van deze bepaling. Is de aangezochte rechter tevens de gekozen rechter, dan zal deze rechter op grond van zijn eigen recht met inbegrip van het internationaal privaatrecht over het beroep op handelingsonbekwaamheid moeten oordelen.4 Deze regel is opmerkelijk, omdat art. 6 sub b Haags Forumkeuze-verdrag voor handelingsonbekwaamheid een aparte bepaling bevat, indien de vordering aanhangig is gemaakt bij de gederogeerde rechter. Art. 6 sub b Haags Forumkeuzeverdrag verwijst voor het toepasselijk recht op handelingsonbekwaamheid naar het recht van de aangezochte rechter die op grond van zijn eigen internationaal privaatrecht onderzoekt welk recht van toepassing is op de handelingsbekwaamheid. Handelingsonbekwaamheid mag derhalve aan de hand van één van beide bepalingen worden vastgesteld, indien de eiser de vordering heeft aanhangig gemaakt bij de gederogeerde rechter. In deze situatie kan de nietigheid of vernietigbaarheid wegens handelingsonbekwaamheid zowel volgen uit art. 5 lid 1 Haags forumkeuzeverdrag (`pull and void' waaronder handelingsbekwaamheid is begrepen) als art. 6 sub b Haags Forumkeuzeverdrag (`lack of capacity').5