Rb. Amsterdam, 28-09-2022, nr. 26Marengo

Beslissingen van de rechtbank naar aanleiding van het besprokene op de zitting in

26Marengo van 6 februari 2024 en op de daar gedane verzoeken

Procesverloop

1. Bij beslissing van 27 december 20231.heeft de rechtbank beslist op de onderzoekswensen die bij gelegenheid van de laatst gehouden pro formazitting van 21 december 2023 zijn gedaan. De sluiting van het onderzoek in Marengo is bij die laatste zitting (opnieuw) aangekondigd voor de zitting van 14 februari 2024, het vonnis voor de zitting van 27 februari 2024.

2. Bij e-mailbericht van 17 januari 2024 heeft het Openbaar Ministerie aan de rechtbank en de raadslieden aanvullende stukken gezonden ter voeging in het dossier. Het betreft – kort gezegd – uitvoeringsstukken uit Marokko betreffende een verhoor van [naam 1] op 10 oktober 2018 over het zaaksdossier Ster en ontsleutelde PGP-berichten uit drie PGP-toestellen die door het Openbaar Ministerie aan respectievelijk [naam 1] , verdachte [verdachte 1] en verdachte [verdachte 2] worden toegerekend. Deze stukken zijn inmiddels (op 22 januari 2024) door het Openbaar Ministerie aan de rechtbank en de verdediging doorgenummerd in een negende aanvulling op het dossier verstrekt.

3. De rechtbank heeft bij e-mailbericht van 19 januari 2024 aan procespartijen laten weten dat zij om vertraging in de planning van de sluitingszitting en de vonnisdatum te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken, op korte termijn (de gevolgen van) de recent door het Openbaar Ministerie gevoegde stukken met de procespartijen wenste te bespreken en dat zij daartoe op 6 februari 2024 een extra zitting zou houden. Daarbij is bepaald dat indien raadslieden naar aanleiding van de nieuwe stukken (voorwaardelijke) onderzoekswensen wilden indienen of een (aanvullend) standpunt wilden innemen, zij dit voorafgaand aan de zitting kenbaar dienden te maken en deze (voorwaardelijke) wensen en/of (aanvullende) standpunten uiterlijk op 1 februari 2024 per e-mail aan de rechtbank en het Openbaar Ministerie dienden te doen toekomen. Ook is daarbij medegedeeld dat de zittingsdata van 14 en 27 februari 2024 niet komen te vervallen.

4. Mr. Meijering heeft namens verdachte [verdachte 3] bij e-mailbericht van 20 januari 2024 onderzoekswensen ingediend.

5. Mr. G.N. Weski heeft namens verdachte [verdachte 2] bij e-mailbericht van 25 januari 2024 onderzoekswensen ingediend.

6. Mr. Boersma heeft namens verdachte [verdachte 4] bij e-mailbericht van 30 januari 2024 haar overwegingen met betrekking tot in te dienen onderzoekswensen toegezonden en daarbij een aanvullend standpunt met betrekking tot de aanvullende stukken ingenomen.

7. Mrs. Dunsbergen en Van ‘t Land hebben namens verdachte [verdachte 5] op 1 februari 2024 onderzoekswensen ingediend.

8. Het Openbaar Ministerie heeft bij e-mailbericht van 2 februari 2024 gereageerd op de onderzoekswensen.

9. Namens verdachten [verdachte 2] , [verdachte 6] , [verdachte 7] , [verdachte 8] en [verdachte 9] is (op voorhand) schriftelijk dan wel ter zitting van 6 februari 2024 voorwaardelijk, namelijk in het geval de rechtbank tot uitstel van de vonnisdatum komt, een verzoek gedaan met betrekking tot de voorlopige hechtenis. Die verzoeken variëren: het betreft voorwaardelijke verzoeken tot opheffing dan wel schorsing van de voorlopige hechtenis maar ook voorwaardelijke verzoeken om de verdediging nog in de gelegenheid te stellen om een (gemotiveerd) verzoek met betrekking tot de voorlopige hechtenis te doen.

10. Ter zitting van 6 februari 2024 zijn de onderzoekswensen nog nader toegelicht en heeft het Openbaar Ministerie daarop gereageerd. De rechtbank heeft vervolgens op de gedane verzoeken tot het horen van de kroongetuige beslist – samengevat – dat het verzoek van mr. Meijering daartoe wordt afgewezen en dat het verzoek van mrs. Dunsbergen en Van ‘t Land daartoe gedeeltelijk wordt toegewezen en voor het overige wordt afgewezen. Het aansluitverzoek van mr. Boersma is afgewezen.

11. Vervolgens is de kroongetuige ter zitting als getuige gehoord in de zaak van verdachte [verdachte 5] . Na afloop van het verhoor hebben mrs. Dunsbergen en Van ‘t Land verzocht om hen gelegenheid te bieden zich nog uit te kunnen laten over de aanvullende stukken en het verhoor van de kroongetuige.

12. De rechtbank heeft vervolgens medegedeeld dat zo spoedig mogelijk schriftelijk zal worden beslist over de overige onderzoekswensen. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank. Voor de volledigheid zal de rechtbank hieronder eveneens de mondeling ter zitting van 6 februari 2024 gegeven beslissingen op de verzoeken tot het horen van de kroongetuige opnemen.

Beslissingen

In de zaken van alle verdachten

Inleiding

13. De rechtbank heeft in haar e-mailbericht aan procespartijen van 19 januari 2024 laten weten dat een van de scenario’s waar de rechtbank aan denkt het scenario is waarbij de nieuwe stukken – gelet op het late moment van voeging – in de eerste aanleg niet meer worden toegelaten als potentieel bewijsmiddel. In dat scenario zijn deze stukken alleen te gebruiken als hieruit ontlastende informatie kan worden gehaald of anderszins ter onderbouwing van een van de standpunten van de verdediging.

14. Het Openbaar Ministerie heeft bij e-mailbericht van 20 januari 2024 laten weten dat het zich in dit geschetste scenario kan vinden.

15. Dit scenario is ter zitting van 6 februari 2024 besproken met procespartijen. Enkele raadslieden hebben over dit scenario vragen gesteld, waaronder de vragen of de aanvullende stukken gevoegd zijn bij de processtukken, hoe de rechtbank de aanvullende stukken weegt voor het bewijs en of de rechtbank op voorhand kan laten weten welke stukken zij als belastend en welke zij als ontlastend beoordeelt.

Oordeel van de rechtbank

16. De rechtbank stelt vast dat de aanvullende stukken door het Openbaar Ministerie ter voeging aan de rechtbank zijn gestuurd. De aanvullende stukken zijn relevant en daarom aan te merken als processtukken. Dat betekent dat de rechtbank deze stukken voegt bij de processtukken. Echter, nu de voeging zo kort voor de geplande vonnisdatum plaatsvindt, zal de rechtbank deze nieuwe stukken in eerste aanleg niet gebruiken als bewijsmiddel. In reactie op vragen van de verdediging geldt dat dit (dus) betekent dat de rechtbank de aanvullende stukken niet in belastende zin gebruikt. De rechtbank weegt de aanvullende stukken uitsluitend – ambtshalve dan wel op aangeven van de verdediging of het Openbaar Ministerie – in ontlastende zin mee. Als de verdediging de rechtbank wijst op onderdelen in de aanvullende stukken die haar standpunten kunnen ondersteunen, dan zal de rechtbank dat ook meewegen. De rechtbank zal niet op voorhand laten weten of, en zo ja, welke (delen uit die) stukken zij als ontlastend ziet maar daarover pas bij vonnis oordelen als zij daaraan toekomt. De door enkele raadslieden ingenomen stellingen dat deze werkwijze in strijd is met artikel 6 EVRM en/of dat verdachte hierdoor ‘een instantie’ mist om onderzoek te verzoeken en te laten uitvoeren naar potentiële bewijsmiddelen, volgt de rechtbank niet. Door de stukken in eerste aanleg alleen in ontlastende zin te gebruiken worden verdachten niet in hun verdedigingsrechten geschaad.

In de zaak van verdachte [verdachte 2]

Verzoek van de verdediging

17. De verdediging heeft verzocht om de uitvoeringsstukken uit Marokko opnieuw te laten vertalen. Daartoe is aangevoerd dat getwijfeld wordt aan de algehele betrouwbaarheid ervan vanwege de vele tekstuele onjuistheden, terwijl het gaat om een belastende verklaring van een medeverdachte. Gewezen wordt op de vermelding “de heer” in plaats van “mevrouw”, op “de Nederlandse RHV”, “voor zaak betreffende deelname aan een criminele organisatie”, “pardon en monitoring van misdrijven”, “originele rechtshulpverzoek”, “proces-verbalen van de uitvoering”, “de Nederlandse rechtshulpverzoek”, “nemen wij contact met de directeuren ervan” en “Over-Fert”.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

18. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat het verzoek moet worden afgewezen. Het verhoor is in het Marokkaans genoteerd en daarna vertaald. Dat er taalfouten in voorkomen heeft te maken met de fonetische wijze waarop instanties, juridische termen, namen van personen en plaatsen in het Marokkaans door de Marokkaanse griffier zijn genoteerd. Dat heeft dus niet te maken met de vertaling van die aantekeningen. Er is geen reden om te twijfelen aan de kwaliteit van de vertaling.

Oordeel van de rechtbank

19. De rechtbank constateert dat de door de raadsman genoemde tekstuele onjuistheden overwegend ( kleine ) taalfouten betreffen. Voor het overige gaat het om een (kennelijk) fonetisch opgenomen Nederlandse plaatsnaam (“Over Fert”), die vanuit het Marokkaans weer naar het Nederlands is vertaald. Duidelijk is wat daarmee wordt bedoeld. Niet gezegd kan worden dat hierdoor de vertaling niet betrouwbaar kan worden geacht. Het verzoek wordt afgewezen omdat er geen noodzaak is de vertaling opnieuw te laten doen.

Verzoek van de verdediging

20. De verdediging heeft verzocht om het horen als getuige van [naam 1] , verdachte [verdachte 10] , verdachte [verdachte 8] , [verdachte 11] (de rechtbank begrijpt: verdachte [verdachte 11] ), [naam 2] (de rechtbank begrijpt: [naam 2] ), verdachte [verdachte 12] , [naam 3] en ‘ [naam 4] ’.

21. Ten aanzien van [naam 1] heeft de verdediging aangevoerd dat zij hem wenst te confronteren met zijn verklaringen. [naam 1] heeft het namelijk in zijn oktober verklaring over een zekere ‘ [verdachte 2] ’ die net als hij in [woonplaats] zou wonen, maar aan de andere kant dat hij zijn volledige naam niet kent, maar hem ook kent als [bijnaam 1] . Deze namen en omschrijvingen passen niet bij verdachte [verdachte 2] en indien [naam 1] dit ten overstaan van de rechter-commissaris bevestigt, kan dat dus als ontlastend worden beschouwd. Daarnaast wenst de verdediging [naam 1] te confronteren met de berichten uit zijn telefoon waaruit volgt dat hij als enige betrokken was bij het volgen van de [naam 5] ’s en verdachte [verdachte 2] geen rol heeft gespeeld bij de liquidatie van [slachtoffer] . Het is een evident belang om hem hierover te bevragen nu die resultaten zeer mogelijk als ontlastend kunnen worden beschouwd. De verdediging wijst erop dat de rechter-commissaris in oktober 2022 heeft laten weten dat het horen van [naam 1] binnen 9 tot 12 maanden zou kunnen plaatsvinden, maar dat de rechtbank daar niets mee heeft gedaan. Dit is zonde omdat hij inmiddels wel had kunnen worden gehoord.

22. Ten aanzien van de overige getuigen heeft de verdediging aangevoerd dat deze personen voorkomen in de berichten die verkregen zijn uit de telefoons van [naam 1] en vermeend verdachte [verdachte 2] en de verdediging hen wenst te bevragen over wie de ‘ [naam 6] ’ betreft waarmee ze contact hebben gehad. Als zij zeggen dat ‘ [naam 6] ’ niet verdachte [verdachte 2] betreft, dan kan dit op vele vlakken als ontlastend worden beschouwd. In het rechtshulpverzoek dat ten behoeve van het horen van [naam 1] uit zal gaan kan het verzoek met betrekking tot de eveneens in Marokko gedetineerde [naam 3] worden meegenomen. Ten aanzien van de identiteit van ‘ [naam 4] ’ heeft de verdediging gesteld dat het zeer onwaarschijnlijk is dat het Openbaar Ministerie niet weet wie deze persoon is. Door dit bewust te verzwijgen, ontneemt het Openbaar Ministerie de verdediging de mogelijkheid hem te ondervragen, wat in strijd is met artikel 6 EVRM.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

23. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de verzoeken tot het horen van de getuigen moet worden afgewezen. Ten aanzien van het horen van [naam 1] als getuige heeft het gewezen op de afwijzende beslissing van de rechtbank van 15 december 2022, waarin is overwogen dat een verhoor pas zinvol is als [naam 1] in Nederland zou zijn. Uit recente navraag bij het LIRC is het Openbaar Ministerie gebleken dat deze situatie nog niet veranderd is. Ten aanzien van het horen van de overige getuigen over de vraag of ‘ [naam 6] ’ verdachte [verdachte 2] is, geldt dat dit niet nieuw is. Het Openbaar Ministerie heeft dit in het requisitoir al betoogd en niet eerder is gevraagd om een verhoor van medeverdachten hierover.

Oordeel van de rechtbank

24. De rechtbank heeft in de beslissingen van 15 december 20222.naar aanleiding van de op de regiezitting van 6 december 2022 gedane verzoeken om [naam 1] als getuige te horen overwogen dat op dat moment niet te verwachten was dat de raadslieden zelf bij het verhoor in Marokko aanwezig konden zijn en mondeling vragen konden stellen, zoals zij wensten. De rechtbank had begrip voor die wens. Verder volgde uit het bericht van de raadsman van [naam 1] dat deze pas bereid was te verklaren nadat hij naar Nederland is overgebracht, en dat hij in Marokko niet, of niet naar waarheid, zou verklaren. Gelet op deze omstandigheden zag de rechtbank toen geen aanleiding om voort te gaan met het rechtshulpverzoek aan Marokko. Gelet op de reactie van het Openbaar Ministerie is de situatie thans onveranderd. De rechtbank ziet dan ook geen aanleiding om anders te beslissen dan op 15 december 2022 en verwijst naar die beslissing.

25. Het onderwerp waarover de overige verzochte getuigen gehoord zouden moeten worden ziet op de identificatie van ‘ [naam 6] ’. De rechtbank stelt in dit verband voorop dat het dossier al zeer geruime tijd chats bevat uit een PGP-toestel dat aan [naam 1] wordt toegeschreven en waar ‘ [naam 6] ’ in voorkomt. In dat PGP-toestel stonden ook chats van accounts die aan verdachte [verdachte 10] , [naam 3] , [naam 1] , verdachte [verdachte 8] , verdachte [verdachte 11] en ‘ [naam 4] ’ worden toegeschreven. In de contactenlijst van dat PGP-toestel stond ook het account ‘ [account] ’, dat de politie aan verdachte [verdachte 12] toeschrijft.3.De verdediging heeft niet eerder verzocht om het horen van getuigen over de identificatie van ‘ [naam 6] ’, ook niet nadat het Openbaar Ministerie bij het requisitoir in juni 2022 het standpunt heeft ingenomen dat ‘ [naam 6] ’ verdachte [verdachte 2] is. De verdediging heeft hierover bij pleidooi in september 2022 wel verweer gevoerd,4.maar zij heeft hieraan geen uitdrukkelijk verzoek, ook niet in voorwaardelijke zin, gekoppeld om hierover getuigen te horen. Nadien hebben er nog meerdere pro forma- en regiezittingen plaatsgevonden en ook daar zijn geen verzoeken gedaan in verband met de identificatie van ‘ [naam 6] ’. Onder deze omstandigheden bestaat geen noodzaak tot het horen van de verzochte getuigen over dit onderwerp. Het verzoek tot het horen van de overige verzochte getuigen wordt daarom afgewezen.

Verzoek van de verdediging

26. De verdediging verzoekt een rapport op te laten maken door het NFI of door het University Centre for Linguistics in Leiden (LUCL) om de schrijfstijl van de gebruiker van het account ‘ [naam 6] ’ te vergelijken met die van vermeend verdachte [verdachte 2] in zaaksdossier Ster. De schrijfstijl van ‘ [naam 6] ’ verschilt wezenlijk van die van vermeend verdachte [verdachte 2] in dat zaaksdossier. Bovendien geeft ‘ [naam 6] ’ aan dat zijn vriendin in [woonplaats] woont, wat pertinent niet klopt met de situatie van verdachte [verdachte 2] .

Standpunt van het Openbaar Ministerie

27. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat het verzoek moet worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

28. De rechtbank stelt vast dat zich al een aantal chats van ‘ [naam 6] ’ in het dossier bevond. De verdediging heeft daarin toen geen aanleiding gezien om daarover om dergelijk onderzoek te vragen. De rechtbank ziet geen noodzaak om het gevraagde onderzoek te laten verrichten. Het verzoek wordt dan ook afgewezen.

In de zaken van verdachten [verdachte 3] , [verdachte 5] en [verdachte 4]

Verzoeken van de verdediging

29. Namens verdachten [verdachte 3] en [verdachte 5] is naar aanleiding van de aanvullende stukken verzocht om het horen van de kroongetuige. De verdediging van verdachte [verdachte 4] heeft voorwaardelijk, namelijk – samengevat – als een verzoek tot onderzoek naar aanleiding van de resultaten van de telefoon van de kroongetuige wordt toegewezen, verzocht de gelegenheid te krijgen daarbij aan te sluiten.

Beslissingen van de rechtbank ter zitting van 6 februari 2024

30. De rechtbank heeft ter zitting van 6 februari 2024 de navolgende beslissingen op deze verzoeken genomen.

In de zaak van verdachte [verdachte 3]

31. Omdat het gaat om nieuwe stukken, waar de verdediging dus niet eerder onderzoekswensen over heeft kunnen indienen, zal de rechtbank het verzoek (materieel) toetsen aan het verdedigingsbelang-criterium. De kroongetuige heeft belastend verklaard over verdachte [verdachte 3] . In beginsel wordt het verdedigingsbelang dan ook voorondersteld.

32. De verdediging heeft de kroongetuige echter al verschillende malen ondervraagd, ook over het bestaan van de PGP-telefoon van de kroongetuige waarop de nieuwe stukken (voor zover hier van belang) zien. Onder die omstandigheid mag van de verdediging een concrete onderbouwing worden verwacht van haar belang bij het nogmaals ondervragen van de kroongetuige. De enkele wens om de geloofwaardigheid van de kroongetuige te toetsen is te algemeen om als concrete onderbouwing te gelden, zeker in het licht van de al uitgevoerde onderzoekswensen (waaronder eerdere verhoren van de kroongetuige over dat onderwerp) en het uitgebreide pleidooi van de verdediging over de betrouwbaarheid van de kroongetuige (p. 111-493 van de pleitnota). Dat de verdediging de vermeende betrokkenheid van verdachte [verdachte 3] bij ten laste gelegde liquidaties wil weerleggen, is op zich duidelijk. Daarmee is echter nog niet onderbouwd waarom de kroongetuige in de zaak van verdachte [verdachte 3] over de nieuwe stukken ondervraagd zou moeten worden. De rechtbank is dat ook niet duidelijk. De rechtbank merkt op dat in eerdere verhoren al aan de orde is gekomen dat verdachte [verdachte 5] boos zou zijn geweest omdat verdachte [verdachte 3] ‘ [bijnaam 2] ’ zou hebben geholpen om ‘ [bijnaam 3] ’ op te sporen buiten verdachte [verdachte 5] om. Het nader duiden van de persoon van de kroongetuige, zoals de verdediging wil, houdt op zichzelf onvoldoende verband met de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv om een verdedigingsbelang aan te nemen. Voor zover de duiding van de persoon van de kroongetuige betrekking heeft op diens betrouwbaarheid en daarmee op de bruikbaarheid voor het bewijs van zijn verklaringen, geldt wat hierboven is overwogen op dat punt. De rechtbank concludeert dat het verdedigingsbelang bij het gevraagde verhoor van de kroongetuige onvoldoende is onderbouwd. Het verzoek wordt dan ook afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 5] .

33. Omdat het gaat om nieuwe stukken, waar de verdediging dus niet eerder onderzoekswensen over heeft kunnen indienen, zal de rechtbank het verzoek (materieel) toetsen aan het verdedigingsbelang-criterium, voor zover het op de nieuwe stukken betrekking heeft. De verdediging wil de kroongetuige vragen stellen over de inhoud van de berichten, waaronder de vraag of hij de gebruiker [gebruiker] is en of de berichten gaan over de zaak Roos/Doorn, zoals de verdediging vermoedt. Voor het geval de berichten gaan over de zaak Roos/Doorn heeft de verdediging zaaksgerichte vragen geformuleerd. De rechtbank ziet het verdedigingsbelang en de kroongetuige kan over de inhoud van deze berichten worden ondervraagd. In dat kader kan dan ook aan de orde komen of dit wat de kroongetuige betreft alle berichten zijn dan wel of er nog meer berichten zijn geweest.

34. In het e-mailbericht stond nog het verzoek om de kroongetuige te horen over aan wie hij de telefoon heeft meegegeven. Dit onderwerp is al eerder aan de orde is geweest. Het noodzaakscriterium geldt daarvoor. Niet onderbouwd is waarom er daarover nog een nieuw verhoor moet plaatsvinden. Hierover mag de verdediging de kroongetuige dus niet horen.

In de zaak van verdachte [verdachte 4]

35. De rechtbank vindt het aansluitingsverzoek van mr. Boersma onvoldoende onderbouwd en wijst dat dan ook af.

In de zaken van verdachten [verdachte 3] en [verdachte 5]

Verzoek van de verdediging

36. Mr. Meijering heeft het Openbaar Ministerie verzocht – samengevat – om uitleg te geven waarom het ontsleutelen nu wel is gelukt, de achterliggende bevindingenrapportage van het NFI beschikbaar te laten komen en de vragen te beantwoorden of dit de enige berichten op deze PGP-telefoon zijn, of de PGP-telefoon niet eerder of later is gebruikt en of het NFI verder gaat met onderzoek naar de inhoud van de PGP-telefoon.

37. Mrs. Dunsbergen en Van ’t Land hebben verzocht om het horen van een betrokken verbalisant dan wel om nadere informatie te verkrijgen van het Openbaar Ministerie met betrekking tot de vraag hoe het proces van ontsleuteling van de PGP-berichten is verlopen. De vragen waar de verdediging antwoord op wenst zijn: Waarom was dit eerder in 2019 (nog) niet mogelijk? Sinds wanneer is dit wel mogelijk geworden? Welke pogingen zijn er tussentijds ondernomen? Welke (technieken) zijn hiervoor gebruikt? Betreffen dit alle berichten uit de telefoon? Zijn er nog meer berichten? Wordt er nog steeds nader onderzoek verricht c.q. pogingen gedaan meer berichten te ontsleutelen en/of veilig te stellen? Wanneer zijn deze berichten zichtbaar geworden? Is er nog nader onderzoek gedaan naar de inhoud van deze berichten? Is de kroongetuige hiermee geconfronteerd? Zo ja welk onderzoek is verricht en wat is hieruit gekomen? Zo nee waarom niet?

Standpunt van het Openbaar Ministerie

38. Het Openbaar Ministerie heeft uiteengezet dat de PGP-toestellen zijn veiliggesteld door het NFI, zoals blijkt uit de processen-verbaal die nu zijn gevoegd. Door de opsporing wordt continue gekeken hoe inbeslaggenomen PGP-toestellen kunnen worden geopend en hoe ontsleutelde berichten leesbaar kunnen worden gemaakt. Daarvoor zijn naast het wachtwoord op het toestel, ook bepaalde wachtwoorden nodig die toegang geven tot de private key, waarmee de berichten zelf kunnen worden ontsleuteld. Onlangs heeft de opsporing de benodigde wachtwoorden van deze PGP-toestellen kunnen kraken en is men in staat gebleken berichten die eerder niet ontsleuteld konden worden toch te lezen. Op 2 januari 2024 heeft het Openbaar Ministerie vernomen dat het gelukt was berichten te ontsleutelen. Vervolgens moest er een veiligheidscheck worden gedaan en een proces-verbaal worden opgesteld. De berichten zijn na ontvangst door het Openbaar Ministerie zo spoedig mogelijk met procespartijen gedeeld. Er is geen reden om aan de juistheid van de berichten te twijfelen. In dit kader wordt verwezen naar paragraaf 5.2.4 van het requisitoir waarin uiteen is gezet dat alleen de juiste sleutel een leesbaar bericht oplevert. Het voortschrijden van de techniek en de verbetering van de kennis bij de opsporing levert steeds weer nieuwe resultaten op. Om die reden kan niet uitgesloten worden dat versleutelde berichten in de toekomst alsnog ontsleuteld zullen worden.

Oordeel van de rechtbank

39. De verzoeken lenen zich voor gezamenlijke bespreking. De rechtbank stelt vast dat het Openbaar Ministerie inhoudelijk op vragen van de verdediging heeft gereageerd en heeft toegelicht dat de berichten op de (door het NFI veiliggestelde) PGP-toestellen door de opsporing zijn ontsleuteld. In de kern komen de verzoeken erop neer dat de verdediging wil kunnen controleren of de weergave van de thans ontsleutelde berichten juist en betrouwbaar is. Hierover bevat het dossier echter al voldoende informatie. De rechtbank is de noodzaak voor nader onderzoek of nadere beantwoording van vragen hierover dan ook niet gebleken. Voor zover de verzoeken van de verdediging aan de rechtbank zijn gericht, worden deze daarom afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 3]

40. Mr. Meijering heeft ter zitting van 6 februari 2024 verzocht – zo begrijpt de rechtbank – om de gelegenheid te krijgen zich nader uit te laten over de aanvullende stukken. Hoewel de verdediging daartoe reeds de gelegenheid heeft gehad, namelijk tot 1 februari 2024 ten behoeve van de zitting van 6 februari 2024 en op de zitting van 6 februari 2024, zal de rechtbank de verdediging alsnog de gelegenheid geven om zich, desgewenst, nader uit te laten over deze stukken bij gelegenheid van de (sluitings)zitting op 14 februari 2024. Gelet op de stand van de procedure dient deze nadere uitlating op voorhand op schrift uiterlijk op dinsdag 13 februari 2024 om 12:00 uur aan de rechtbank en het Openbaar Ministerie te worden verzonden. Als de verdediging van deze gelegenheid gebruik maakt, zal de gelegenheid voor de verdachten om het laatste woord te voeren later op die zitting aanvangen.

In de zaak van verdachte [verdachte 5]

Verzoek om zich nader uit te mogen laten over de nieuwe stukken en het verhoor van de kroongetuige daarover

41. Mrs. Dunsbergen en Van ’t Land hebben ter zitting van 6 februari 2024 verzocht de gelegenheid te krijgen zich nader uit te laten over de aanvullende stukken en het verhoor van de kroongetuige daarover. De rechtbank stelt de verdediging daartoe in de gelegenheid op de (sluitings)zitting van 14 februari 2024. Gelet op de stand van de procedure dient deze nadere uitlating op voorhand op schrift uiterlijk op dinsdag 13 februari 2024 om 12:00 uur aan de rechtbank en het Openbaar Ministerie te worden verzonden. Als de verdediging van deze gelegenheid gebruik maakt, zal de gelegenheid voor de verdachten om het laatste woord te voeren later op die zitting aanvangen.

In de zaken van alle verdachten

42. Gelet op de hiervoor weergegeven beslissingen ziet de rechtbank geen aanleiding de vonnisdatum van 27 februari 2024 uit te stellen.

43. Met betrekking tot de gedane voorwaardelijke verzoeken over de voorlopige hechtenis overweegt de rechtbank als volgt. De voorwaarde waaronder deze verzoeken zijn gedaan – te weten: als de rechtbank tot uitstel van de vonnisdatum komt – is niet vervuld. Deze verzoeken behoeven daarom geen bespreking.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken van verdachten [naam verdachte 1] , [naam verdachte 2] , [naam verdachte 3] , [naam verdachte 4] , [naam verdachte 5] en [naam verdachte 6] , besproken op de pro formazitting van 21 december 2023

Procesverloop

1. Bij e-mailbericht van 14 december 2023 heeft mr. Ruperti mede namens mrs. Van der Biezen en Van Berge Henegouwen namens verdachte [naam verdachte 6] een aantal onderzoekswensen ingediend. Op 18 december 2023 hebben zij de rechtbank per e-mailbericht laten weten dat zij in overleg met verdachte [naam verdachte 6] hebben besloten de verdediging in de zaak Marengo per direct neer te leggen. Zij hebben daarbij een brief van verdachte [naam verdachte 6] gevoegd waarin dit door hem wordt bevestigd. De raadslieden hebben daarbij geschreven dat de op 14 december 2023 ingediende onderzoekswensen op verzoek van verdachte [naam verdachte 6] worden gehandhaafd en dat verdachte [naam verdachte 6] graag te zijner tijd de beslissing daarop verneemt. In dat verband is namens verdachte [naam verdachte 6] het verzoek gedaan eventuele beslissingen of berichten aan hem te doen toekomen via mr. Ruperti, die bereid is als aanspreekpunt voor de griffie te fungeren. Afsluitend is bericht dat verdachte [naam verdachte 6] laat weten dat hij tijdens het verdere verloop van het Marengo proces in eerste aanleg geen andere advocaten zal aanzoeken en een eventuele toe te wijzen advocaat niet zal accepteren. Het Openbaar Ministerie heeft op 19 december 2023 schriftelijk op de onderzoekswensen gereageerd en daarbij laten weten dat deze reactie aan mr. Ruperti zal worden verstrekt ten behoeve van de doorgeleiding ervan naar verdachte [naam verdachte 6] .

2. Mr. Heuvelmans heeft bij e-mailberichten van 14 en 20 december 2023 namens verdachte [naam verdachte 1] een verzoek ten aanzien van de voorlopige hechtenis gedaan en dit ter zitting van 21 december 2023 toegelicht.

3. Mr. Van ’t Land heeft namens verdachte [naam verdachte 5] eerdere afgewezen onderzoekswensen herhaald ter zitting van 21 december 2023.

4. Mrs. Meijering en Flokstra hebben, mede namens mr. De Vries, ter zitting van 21 december 2023 namens verdachten [naam verdachte 2] , [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4] een onderzoekswens ingediend.

5. Ter terechtzitting van 21 december 2023 heeft het Openbaar Ministerie gereageerd op de ter zitting gedane en toegelichte verzoeken. Daarna is voor zover nodig gebruik gemaakt van de geboden gelegenheid voor re- en dupliek. De rechtbank heeft vervolgens medegedeeld dat zo spoedig mogelijk zal worden beslist. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank.

Beslissingen

In de zaak van verdachte [naam verdachte 6]

Verzoeken met betrekking tot het ontstaan van het letsel van verdachte [naam verdachte 6] en zijn overbrenging naar Nederland naar aanleiding van de op 4 december 2023 verspreide uitvoeringsstukken uit de Verenigde Arabische Emiraten (hierna: VAE)

Inleiding

6. Op een eerste rechtshulpverzoek aan de autoriteiten van de VAE van 11 december 2020 is door hen op 31 mei 2021 geantwoord. Naar aanleiding van deze beantwoording heeft de rechtbank bij beslissing van 8 november 20211.een aantal vervolgvragen met betrekking tot verdachte [naam verdachte 6] gesteld ten behoeve van het in te dienen aanvullende rechtshulpverzoek aan de autoriteiten van de VAE. Deze (vervolg)vragen zijn vervolgens opgenomen in het op 10 december 2021 aan de VAE gezonden rechtshulpverzoek. Op 2 oktober 2023 hebben de autoriteiten van de VAE met vermelding van de (vertaalde) vraagstelling hun antwoord daarop gegeven. Een en ander luidt in de vraag- en antwoordvorm als volgt:

“1. In uw antwoord verstuurd op 31 mei 2021 [op de vraag] of de verdachte [naam verdachte 6] documenten ondertekend heeft en of het mogelijk is die te bekomen, was uw antwoord dat hij maar één document ondertekend heeft, te weten “geen bezwaar” tegen zijn uitlevering aan de Nederlandse autoriteiten. De verdediging heeft laten weten dat de verdachte te maken heeft gehad met meerdere niet ondertekende documenten. Als dat zo is, is het mogelijk (kopieën van) deze documenten te krijgen? Als het niet toegestaan is ons deze documenten te doen toekomen, kunt u dan de inhoud van die documenten omschrijven?

Antwoord: De persoon in kwestie heeft twee documenten ondertekend, ten eerste het document van verklaring, en ten tweede het document van geen bezwaar tegen zijn uitlevering aan de Nederlandse autoriteiten ingevolge de internationale Red Notice omdat hij door hen gezocht werd, conform de wettelijke procedures.

2. Is de verdachte [naam verdachte 6] ondervraagd door de politie van Dubai over bepaalde feiten waarvan hij in Nederland beschuldigd wordt en waarvoor hij is aangehouden? Zo ja, werd de politie van Dubai bij die ondervraging bijgestaan door Nederlandse rechercheurs? Als de verdachte [naam verdachte 6] door de politie van Dubai verhoord is over bepaalde feiten waarvan hij in Nederland beschuldigd wordt en van dit verhoor op papier verslag is opgemaakt, is het mogelijk (kopieën van) deze documenten te krijgen? Als het niet toegestaan is, kunt u dan de inhoud van die verhoren omschrijven?

Antwoord: Ten eerste is de politie van Dubai door geen enkele buitenlandse instantie bijgestaan bij de ondervraging van de verdachte. De verdachte werd ondervraagd over de inhoud van de Red Notice, en de omschrijving van de inhoud is als volgt, dat hij ervan op de hoogte werd gesteld dat hij gezocht wordt door de Nederlandse autoriteiten. De verdachte werd ondervraagd over de details zoals genoemd in de Red Notice en hij verklaarde dat hij die misdrijven niet heeft begaan. Dat is wat zich heeft voorgedaan bij de ondervragingsprocedure, conform de wettelijke procedures.

3. In uw antwoord verzonden op 31 mei 2021 op de vraag of er informatie (foto’s, fotografisch materiaal en kopieën van ondertekende documenten) was die naar ons verzonden kan worden betreffende de aanhouding van de verdachte en zijn voorlopige hechtenis en de behandeling van [naam verdachte 6] , hebt u laten weten dat de hechtenis van de verdachte niet gedocumenteerd was door foto’s of video-opnamen. Voor de rechtbank is het niet duidelijk of dat ook geldt voor de aanhouding en de overbrenging naar het politiebureau, en de uitlevering aan de Nederlandse autoriteiten op het vliegveld, of niet. Zijn er foto’s genomen of filmpjes gemaakt gedurende de aanhouding van de verdachte [naam verdachte 6] in het huis, zijn vervoer naar het politiebureau en zijn uitlevering aan de Nederlandse autoriteiten op het vliegveld? Als dat zo is, is het mogelijk ons een exemplaar daarvan te doen toekomen?

Antwoord: Al eerder werd op deze vraag geantwoord dat de feitelijke arrestatie-operatie niet is gedocumenteerd met foto’s of wetenschappelijk2.materiaal, omdat de verdachte gezocht werd door een ander land. De operatie van aanhouding en gevangenneming is verricht in overeenstemming met onze wettelijke procedures en de verdachte werd humaan behandeld. Na afronding van alle procedures is hij uitgeleverd aan de Nederlandse delegatie.

4. Tijdens de reis van de verdachte [naam verdachte 6] van Dubai naar Nederland constateerde een arts dat zijn neus gezwollen was en dat de kleur van de oogkas anders was. Bij verder onderzoek op 19 december 2019 door een andere arts in Nederland is gebleken dat zijn neus gebroken was. Daarnaast concludeerde deze arts dat de kleur van de huid van het voorhoofd en de slaap anders was in een gebied ter grootte van ongeveer 10 x 7 centimeter. Dit gebied strekt zich uit van de rechterwenkbrauw tot de grens van het hoofdhaar met het voorhoofd, en aan de zijkant ook onder en buiten de rechterooghoek. Ook bevindt zich op het bovenlichaam beschadigde huid (op de schouder en de rechterkant van het achterwerk – de rechterbil), die qua oppervlak en omvang past bij het gebruik van een verdovingspistool. Het blijkt dat er een

kleurverandering in de huid van het achterwerk is op het onderste deel binnen. Er is een huidbeschadiging aan de achterkant van het onderste deel van beide benen. Weet u hoe en wanneer dit gebeurd is bij de verdachte [naam verdachte 6] ? Als het antwoord ja is, kunt u daarvan een schriftelijk verslag naar Nederland sturen om bij de rechtbank in te dienen?

Antwoord: bij de uitlevering van de verzochte persoon had hij geen enkele wond, gezien het feit dat er een arts bij het Veiligheidsgezantschap aanwezig was. En ook al zou hij verwondingen hebben, dan zouden wij toentertijd door de arts en het Veiligheidsgezantschap op de hoogte gesteld zijn, maar wij zijn daarvan niet op de hoogte gesteld.”

Verzoek van de verdediging

7. De verdediging verzoekt om de door de voormalig raadsvrouw van verdachte [naam verdachte 6] in haar pleitnota’s van 14 januari 2021 en 21 september 2021 en op 13 oktober 2021 gedane onderzoekswensen inzake de aanhouding, bejegening gedurende de operatie (en het daarbij toegebrachte letsel) en de overbrenging van verdachte [naam verdachte 6] naar Nederland toe te wijzen.

Ook verzoekt de verdediging, onder verwijzing naar de pleitnotities van 13 december 2022 van de voormalig raadsvrouw van verdachte [naam verdachte 6] , om het verhoor van alle betrokkenen aan de kant van de Nederlandse autoriteiten bij de verkapte uitlevering/uitzetting van verdachte [naam verdachte 6] . De verdediging stelt daartoe – kort samengevat – dat de recent ontvangen beantwoording van vragen in het aanvullende rechtshulpverzoek van 10 december 2021 daar aanleiding toe geeft. Volgens de VAE zijn zijzelf niet verantwoordelijk voor het toegebrachte letsel bij verdachte [naam verdachte 6] . Daarom rijst de vraag wie verantwoordelijk is voor het aan verdachte [naam verdachte 6] toegebrachte letsel en waar en wanneer dit letsel is toegebracht.

Ook spreken de autoriteiten van de VAE in hun beantwoording herhaaldelijk van een uitlevering. Dit terwijl het Openbaar Ministerie blijft beweren dat er sprake is van een uitzetting.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

8. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de verzoeken moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

Ten aanzien van het letsel van verdachte [naam verdachte 6]

9. De rechtbank stelt vast dat verdachte [naam verdachte 6] zelf uitvoerig heeft verklaard over het ontstaan van het bij hem geconstateerde letsel, namelijk dat dit is ontstaan tijdens zijn arrestatie en detentie in Dubai. Ook zijn over de aard van het letsel van verdachte [naam verdachte 6] rapporten opgemaakt door een forensisch arts. De forensisch arts heeft over het ontstaan van het letsel in die rapporten verslag gedaan. Deze verklaringen en rapporten maken deel uit van het (persoons)dossier van verdachte [naam verdachte 6] . Voorts bevat het (persoons)dossier onder andere ook een verhoor bij de rechters-commissarissen van de trauma-arts die aanwezig was gedurende de vlucht van [naam verdachte 6] naar Eindhoven en (aansluitend) Vught. In het licht van de informatie die zich reeds in het (persoons)dossier bevindt, ziet de rechtbank in de beantwoording door de autoriteiten van de VAE geen verdedigingsbelang bij toewijzing van de destijds door de toenmalig raadvrouw van verdachte [naam verdachte 6] gedane verzoeken. Het verzoek om deze onderzoekswensen alsnog toe te wijzen, wordt daarom afgewezen.

Ten aanzien van het horen van getuigen over de ‘(verkapte) uitlevering’

10. De rechtbank stelt vast dat het dossier stukken en meerdere processen-verbaal van personen bevat die betrokken zijn geweest bij de opsporing en (uiteindelijke) overdracht van verdachte [naam verdachte 6] aan Nederland. Ook hebben verhoren van de liaison officer bij de rechters-commissarissen plaatsgevonden. In de omstandigheid dat in de recente beantwoording door de autoriteiten van de VAE door hen meerdere keren het woord ‘uitlevering’ wordt gebruikt, ziet de rechtbank geen verdedigingsbelang bij het (nader) horen van de verzochte getuigen. Daarbij betrekt de rechtbank dat in de stukken het woord ‘uitlevering’ al voorkwam, het gebruik van die term door de autoriteiten van de VAE in zoverre dus niet nieuw is en de processen-verbaal inzicht geven in hoe de Nederlandse autoriteiten destijds hebben geacteerd op de informatie die na de aanhouding van verdachte [naam verdachte 6] aan hen is verstrekt. De toenmalige raadsvrouw van verdachte [naam verdachte 6] heeft mede op basis van al deze dossierinformatie uitvoerig bepleit dat er sprake is geweest van een ‘verkapte uitlevering’ en de rechtbank zal daarop in haar vonnis ingaan. Het verzoek tot het horen van de verzochte getuigen wordt afgewezen.

In de zaken van verdachten [naam verdachte 2] , [naam verdachte 3] en [naam verdachte 4]

Inleiding

11. Bij de reeds aangehaalde beslissing van 8 november 2021 heeft de rechtbank over de antwoorden van de autoriteiten van de VAE over de Dubai-observatie op het eerdere rechtshulpverzoek van 11 december 2020 al geoordeeld dat deze antwoorden erg summier zijn en geen inzicht geven in wat er zich heeft afgespeeld in Dubai tijdens de observatie van mrs. Meijering en Van Kleef. De rechtbank heeft zich toen voorgesteld dat in het op te stellen aanvullende rechtshulpverzoek een aantal nieuwe zo concreet mogelijke vragen worden gesteld, te weten:

Deze vragen zijn vervolgens nagenoeg gelijkluidend in het aanvullende rechtshulpverzoek van 10 december 2021 aan de autoriteiten van de VAE gesteld.

12. Op 2 oktober 2023, aan de rechtbank en verdediging op 4 december 2023 verstrekt, hebben de autoriteiten van de VAE deze vragen als volgt beantwoord:

“De vragen 1 tot 10: Er is geen bepaald persoon geobserveerd. Conform het gestelde in het Wetboek Strafvordering zijn functionarissen van de gerechtelijke handhaving, waaronder politieagenten, elk op het gebied van de eigen bevoegdheid gemachtigd om naspeuringen te verrichten en onderzoek te doen naar aangeklaagden en verdachten om hen te vervolgen teneinde het misdrijf en de daders daarvan aan het licht te brengen. Onder de procedures van de politie vallen het zoeken en naspeuring doen naar een internationaal gezocht persoon, en er is geen bepaald persoon geobserveerd. De aard van het werk van de handhavingsfunctionarissen is dat zij de gewoonlijke procedures volgen bij de observatie van gezochte personen en personen die in relatie staan tot gezochte personen, totdat de hoofdverdachte gelokaliseerd is en opgepakt.”

Standpunt van de verdediging

13. De verdediging verzoekt – samengevat – het Openbaar Ministerie op te dragen bij voorkeur direct via de minister van Justitie en Veiligheid, die immers internationale betrekkingen met Marokko en Dubai belangrijk vindt en die landen ook bezoekt, de tien vragen opnieuw te laten stellen en er daarbij op te laten wijzen welk antwoord er is gekomen en welke informatie over de observatie al in het dossier zit. Uit die informatie blijkt al dat er een observatie op mrs. Meijering en Van Kleef is geweest. De beantwoording door de autoriteiten van de VAE is daarom – ruw gezegd – een leugen en ‘een dikke vinger’ naar Nederland. De verdediging stelt in dit verband dat zij, anders dan het Openbaar Ministerie, in die beantwoording niet leest dat ‘bepaalde persoon’ ook op verdachte [naam verdachte 6] zou kunnen slaan. Aangezien er inmiddels een verdrag met de VAE is gesloten, is er temeer reden om deze vragen opnieuw te laten stellen. De verdediging heeft daarbij de wens om zich aan de hand van de beslissing op haar verzoek te beraden. De verdediging heeft immers mede op grond van de Dubai-observatie bepleit dat het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk dient te worden verklaard. Het eventuele ontbreken van vervolgstappen van het Openbaar Ministerie of (ambtshalve) onderzoek door de rechtbank wenst zij daarbij dan misschien te betrekken.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

14. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat het verzoek moet worden afgewezen. De antwoorden vanuit Dubai zijn heel kort en er is niet uitgebreid ingegaan op de vragen die de rechtbank heeft gesteld. Het antwoord kan overigens op verschillende manieren worden geduid. Het hoeft niet zo te zijn dat de rechtbank wordt bedrogen, zoals de raadslieden stellen, omdat het antwoord niet uitsluit dat er een observatie heeft plaatsgevonden. Anders gezegd: de observatie van mrs. Meijering en Van Kleef was juridisch niet op hen gericht maar gericht op een gewenste situatie, namelijk de aanhouding van verdachte [naam verdachte 6] . En verdachte [naam verdachte 6] (die bepaalde persoon) is daarbij niet gezien. Wat daar ook van zij: met dit antwoord zullen we het moeten doen en de rechtbank moet hieraan de conclusies verbinden die zij geraden acht. Van een niet-ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie kan geen sprake zijn omdat van Nederlandse zijde uitgebreid verslag is gedaan van en verantwoording is afgelegd over de gang van zaken. Voor zover het antwoord van de VAE als misleiding zou worden beschouwd, kan dat het Openbaar Ministerie niet worden toegerekend in de vorm van een niet-ontvankelijkheid.

Oordeel van de rechtbank

15. De rechtbank stelt vast dat haar vragen, die uitgebreid en gedetailleerd waren, erg kort zijn beantwoord. De rechtbank acht dit onbevredigend maar ziet hierin geen aanleiding om het verzoek van de verdediging toe te wijzen. Allereerst merkt de rechtbank op dat zij het Openbaar Ministerie niet kan opdragen een rechtshulpverzoek rechtstreeks via de minister van Justitie en Veiligheid onder de aandacht van de autoriteiten van de VAE te laten brengen. Voor het indienen van een nieuw (aanvullend) rechtshulpverzoek zouden de gebruikelijke wegen, via AIRS, bewandeld moeten worden. Maar los daarvan geldt dat de rechtbank – vanwege dit recent ontvangen korte antwoord – niet verwacht dat het herhaald stellen van dezelfde vragen thans wel tot uitgebreider beantwoording zal leiden, ook niet als daarbij wordt gewezen op de overige beschikbare informatie die bekend is over de observatie van de raadslieden. Ook weegt daarbij mee dat beantwoording niet op aanvaardbare termijn valt te verwachten. Het heeft immers bijna twee jaar geduurd voordat dit antwoord kwam. De omstandigheid dat inmiddels een verdrag is gesloten met de VAE maakt dit niet wezenlijk anders. Het verzoek wordt daarom afgewezen. De rechtbank zal bij vonnis op basis van hetgeen zich thans aan informatie over de Dubai-observatie in het dossier bevindt en hetgeen daarover is bepleit en aangevoerd, beslissen op de in dit verband gevoerde verweren.

In de zaak van verdachte [naam verdachte 5]

Verzoek van de verdediging

16. De verdediging heeft opnieuw verzocht om – kort gezegd – een aanvullend verhoor van de kroongetuige en het stellen van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad over de toepassing van de kroongetuigenregeling. Daarbij heeft de verdediging benadrukt dat met terugwerkende kracht moet worden vastgesteld dat criteria als proceseconomie en voortgang van de zaak toewijzing van die verzoeken niet in de weg hadden hoeven zitten. Een aanvullend verhoor van de kroongetuige had allang vormgegeven kunnen worden en ook had er al een antwoord van de Hoge Raad, die volgens de verdediging snakt naar prejudiciële vragen, kunnen zijn. Ook is opnieuw verzocht om de verkrijging van het psychologisch rapport over de kroongetuige en het (laten) beantwoorden van de door de verdediging gestelde vragen over de met de kroongetuige gemaakte financiële afspraken. Ondanks de eerdere afwijzingen van de rechtbank wordt verzocht de gedane verzoeken (alsnog) toe te wijzen en uit te laten voeren.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

17. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de (herhaalde) verzoeken moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

18. De rechtbank stelt vast dat de verdediging opnieuw haar eerdere verzoeken heeft herhaald zonder daaraan nieuwe feiten of omstandigheden ten grondslag te leggen. De rechtbank wijst deze verzoeken om die reden opnieuw af onder verwijzing naar haar eerdere beslissingen. Daarbij merkt de rechtbank op dat de verzoeken – anders dan de verdediging stelt – niet zijn afgewezen op proceseconomische gronden.

In de zaak van verdachte [naam verdachte 1]

Standpunt van de verdediging

19. Namens verdachte [naam verdachte 1] is aandacht gevraagd voor de door de rechtbank bij beslissing van 13 september 2021 toegevoegde grond vluchtgevaar als grond voor de voorlopige hechtenis. Door deze beslissing is zijn zogeheten GVM-status wezenlijk negatief beïnvloed. De verdediging verzoekt deze grond te laten vervallen omdat deze ten onrechte is toegevoegd. De overweging van de rechtbank in die beslissing dat ‘De enkele omstandigheid dat verdachte, als hij op vrije voeten is, mogelijk de beschikking heeft (of krijgt) over valse (reis)papieren, rechtvaardigt reeds de grond vluchtgevaar. Het gegeven dat hij naast de vervolging in Nederland mogelijk ook nog in Marokko zal worden vervolgd voor betrokkenheid bij een levensdelict, maakt het risico dat verdachte zich – anders dan door hem voorgespiegeld – onvindbaar zal willen maken voor politie en justitie, alleen maar groter’ is zeer algemeen. Deze motivering geldt eigenlijk voor elke verdachte die mogelijke connecties heeft met het buitenland of een zware straf te duchten heeft. Bovendien wijst de verdediging erop dat een medeverdachte ook over valse papieren beschikte maar zelfs is geschorst. Ook wijst de verdediging erop dat verdachte [naam verdachte 1] , ondanks dat hij wist van een Marokkaans uitleveringsverzoek voor verdachte [naam verdachte 7] waarin stond dat Marokko ook de uitlevering van hemzelf zou hebben verzocht en ondanks dat hij door de aanhouding van zijn broer wist dat hij voor de zaak Marengo zou worden aangehouden en zijn vrouw bovendien op het punt stond te bevallen, niet is gevlucht. Het voorgaande moet leiden tot het laten vervallen van de grond vluchtgevaar.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

20. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat het verzoek moet worden afgewezen. Verdachte [naam verdachte 1] heeft juist vanwege de detentie van zijn broer [naam verdachte 8] niet kunnen vluchten omdat zowel het valse paspoort als het valse rijbewijs op naam stond van zijn broer. Verdachte [naam verdachte 1] wist bovendien dat hij zelf aangehouden zou worden, dus vluchten op zijn eigen papieren was ook niet mogelijk. Het Openbaar Ministerie wijst er nog op dat de grond vluchtgevaar niet één op één gelijk is aan de grond ‘ontvluchtingsgevaar/bevrijding van buitenaf’ uit de GVM-circulaire. Door de Dienst Justitiële Inrichtingen wordt zelfstandig getoetst of er feiten en omstandigheden zijn waaruit blijkt dat een gedetineerde zal ontsnappen of zal worden bevrijd uit de gevangenis. Daarbij kan meewegen dat de rechtbank de grond vluchtgevaar heeft aangenomen, maar bepalend is het daarvoor niet. In detentie had [naam verdachte 1] al sinds 2019 – dus ruim voordat de grond vluchtgevaar door de rechtbank werd toegevoegd – de GVM-status, onder meer gebaseerd op zijn geslaagde ontsnapping uit de penitentiaire inrichting [naam PI] in 2009.

Oordeel van de rechtbank

21. De rechtbank is van oordeel dat de grond vluchtgevaar nog altijd aanwezig is. De verdediging mag de eerdere overweging van de rechtbank (te) algemeen vinden, maar deze geldt onverkort, met de kanttekening dat de rechtbank bij beslissing van 22 juni 2022 heeft vastgesteld dat Marokko niet om de uitlevering van verdachte [naam verdachte 1] heeft gevraagd. De rechtbank heeft in de beslissing van 13 september 2021 wel nog gewezen op het feit dat verdachte al eens – in 2009 – ontsnapt is uit een penitentiaire inrichting. Dat is, zoals de rechtbank toen overwoog, weliswaar langer geleden maar geeft wel een indicatie dat verdachte bereid is te vluchten voor justitie. Ook dit geldt nog onverkort. De rechtbank is ten slotte niet anders gaan kijken naar de aanwezigheid van het vluchtgevaar door de stellingen dat verdachte wist van zijn ophanden zijnde aanhouding en de informatie over hem in het uitleveringsverzoek van verdachte [naam verdachte 7] en dat zijn vrouw hoogzwanger was en hij desalniettemin niet is gevlucht. In dit verband onderschrijft de rechtbank de stelling van het Openbaar Ministerie in zoverre dat verdachte op dat moment ook moeilijk kón vluchten. Niet op zijn eigen documenten omdat hij gezocht werd en ook niet op de valse documenten op naam van zijn broer omdat die toen vastzat. De vergelijking met een geschorste medeverdachte die (ook) over valse documenten zou hebben beschikt, kan daaraan niet afdoen, ook al niet omdat van gelijke gevallen geen sprake is. Al met al ziet de rechtbank geen aanleiding om de grond vluchtgevaar te laten vervallen. Het verzoek wordt daarom afgewezen.

Standpunt van de verdediging

45. De verdediging heeft verzocht de voorlopige hechtenis op te heffen, subsidiair deze te schorsen en, meer subsidiair, om toepassing te geven aan artikel 78 lid 4 Sv en te bepalen dat de voorlopige hechtenis van verdachte [verdachte] in een andere penitentiaire inrichting ten uitvoer wordt gelegd dan (in afdeling E1) in de EBI in Vught. Daartoe is het volgende aangevoerd.

Voor verdachte is een aparte éénpersoonsafdeling op de EBI gemaakt, de afdeling E1. Het betreft een éénpersoons-cel die via een gang van anderhalve meter verbonden is met een zeer kleine recreatieruimte. Bij het overbrengen van de ene ruimte naar de andere ruimte wordt verdachte geboeid. Ook wordt hij geboeid bij alle overige bewegingen buiten zijn cel. Het telefonisch contact met zijn minderjarige kinderen wordt al jaren tegengehouden. Het bezoek van zijn zus vindt plaats in aanwezigheid van een tolk en een bewaarder en het bezoek kan elk moment worden onderbroken. Al deze gesprekken worden opgenomen en uitgewerkt. Het bezoek vindt plaats achter glas, evenals het bezoek van zijn advocaten. Verdachte mag al bijna vier jaar lang geen enkel contact hebben met medegedetineerden. De facto is volgens de verdediging sprake van een zeer verregaande vorm van ‘isolatiefolter’. Deze detentieomstandigheden leveren een onmenselijke en vernederende behandeling op die inmiddels een structureel en permanent karakter heeft gekregen. De verdediging wijst daarbij op paragraaf 126 en 129 van het rapport van het CPT van 23 juni 2023 waarin specifiek wordt ingegaan op de situatie van verdachte [verdachte] :

“126. The tenth person in the EBI unit was held under even greater restrictions and security measures in conditions akin to de facto solitary confinement with insufficient meaningful human contact since December 2019 (namely, two and a half years). At the time of the visit, he had been held in a separate wing on his own for more than eight months.

(…)

129. (…) Further, special efforts should be made to enhance the regime and provide sufficient meaningful human contact for those segregated from other persons to avoid that they are kept in conditions akin to de facto solitary confinement.”

Op grond van deze detentiesituatie is sprake van bijzondere persoonlijke omstandigheden van verdachte. Gelet op de verplichtingen die de Staat heeft op grond van het VN-antifolterverdrag, dient de rechtbank op grond van deze persoonlijke omstandigheden het verzoek tot opheffing, subsidiair schorsing van de voorlopige hechtenis dan wel het verzoek hem uit (de afdeling E1 van) de EBI te plaatsen naar elders, toe te wijzen.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

46. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat de verzoeken moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

47. De rechtbank is van oordeel dat de ernstige bezwaren en gronden die aan de voorlopige hechtenis ten grondslag liggen nog onverkort aanwezig zijn. Het verzoek tot opheffing van de voorlopige hechtenis wordt daarom afgewezen. De gronden van de voorlopige hechtenis, waaronder de geschokte rechtsorde, verzetten zich voorts tegen de verzochte schorsing. De persoonlijke belangen van verdachte wegen niet op tegen deze belangen van strafvordering. Het subsidiaire gedane schorsingsverzoek wordt daarom afgewezen.

48. Ten aanzien van het meer subsidiaire verzoek tot toepassing van artikel 78 lid 4 Sv overweegt de rechtbank als volgt. Artikel 78 lid 4 Sv bepaalt dat het bevel tot voorlopige hechtenis of tot verlenging van de geldigheidsduur daarvan in verband met bijzondere persoonlijke omstandigheden van de verdachte de plaats kan vermelden waarin de voorlopige hechtenis wordt ondergaan. Daargelaten de vraag of de rechtbank de bevoegdheid toekomt om op grond van dit artikellid te oordelen over de plaatsing van verdachte in (afdeling E1 van) de EBI, ziet de rechtbank hiertoe ook geen aanleiding. Daartoe is redengevend dat de rechtbank niet beschikt over alle redengevende informatie en (veiligheids)afwegingen op basis waarvan hij in de EBI is geplaatst en op basis waarvan aan hem eventuele (aanvullende) maatregelen en/of beperkingen zijn opgelegd. De rechtbank kan die afwegingen en de daarbij betrokken informatie dan ook niet afwegen tegen de gestelde persoonlijke belangen. Bovendien stelt de rechtbank vast dat verdachte [verdachte] tegen de beslissingen van de minister voor Rechtsbescherming om hem in de EBI te plaatsen en deze plaatsing te verlengen beroep kan instellen bij een rechterlijke instantie, de RSJ. Verdachte [verdachte] heeft tegen het laatste besluit tot verlenging van de plaatsing in de EBI voor de duur van 12 maanden ook gebruik gemaakt van die mogelijkheid. De RSJ heeft dit beroep op 23 juni 2023 ongegrond verklaard. Ook tegen eventuele aanvullende maatregelen en/of beperkingen die ten aanzien van verdachte [verdachte] in de EBI worden opgelegd staat beklag en beroep bij de beroepscommissie van de RSJ open. Op grond van het voorgaande wijst de rechtbank ook het meer subsidiaire verzoek af.

Slotsom

49. De slotsom is dat de verzoeken worden afgewezen.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] in 26Marengo, besproken op de regiezitting van 6 oktober 2023

Procesverloop

1. Voorafgaand aan de pro forma- en regiezitting van 6 oktober 2023 heeft mr. S. Boersma namens verdachte [verdachte 2] bij e-mailbericht van 26 september 2023 onderzoekswensen ingediend. Het Openbaar Ministerie heeft op 2 oktober 2023 schriftelijk op deze wensen gereageerd.

2. Mrs. R. van ’t Land en H.M. Dunsbergen hebben bij e-mailbericht van 4 oktober 2023 namens verdachte [verdachte 1] onderzoekswensen ingediend.

3. Ter zitting van 6 oktober 2023 heeft mr. Boersma nog een aanvullend verzoek gedaan. Namens verdachte [verdachte 3] heeft mr. L.E. Versluis, waarnemend voor mrs. G.N. Weski en F.M.H. van Mullekom, zich aangesloten bij de verzoeken die mr. Boersma heeft gedaan.

4. Ter zitting van 6 oktober 2023 heeft het Openbaar Ministerie gereageerd op de namens verdachte [verdachte 1] gedane verzoeken. Vervolgens is voor zover nodig gebruikt gemaakt van de geboden gelegenheid voor re- en dupliek over de onderzoekswensen. De rechtbank heeft vervolgens medegedeeld dat zo spoedig mogelijk zal worden beslist. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank.

Beslissingen

In de zaken van verdachten [verdachte 2] en [verdachte 3]

Verzoek van de verdediging

5. De verdediging heeft, onder verwijzing naar het interview met commando [naam commando] . in Het Parool van 26 augustus 2023, verzocht om het horen als getuige van commando [naam commando] . en (in ieder geval) de twee personen die kennelijk bij de bespreking met de officieren van justitie aanwezig waren en die [naam commando] . over (een deel van) de inhoud en aanwezigen bij die bijeenkomst hebben geïnformeerd. Daartoe is aangevoerd, samengevat, dat inmiddels concrete aanwijzingen bestaan dat er ten aanzien van medeverdachte [medeverdachte] opdrachten zijn uitgezet om de mogelijkheid te onderzoeken hem te ontvoeren of uit te schakelen (vermoorden). Volgens de verdediging zijn er overeenkomsten tussen de wijze waarop verdachten [verdachte 2] en [verdachte 3] en medeverdachte [medeverdachte] zijn ‘verkregen’ (de rechtbank begrijpt: naar Nederland zijn overgebracht), waarbij het doel kennelijk was – zo begrijpt de rechtbank – een met waarborgen omkleedde (uitleverings-)procedure te voorkomen. De verdediging acht daarom noodzakelijk te onderzoeken of dergelijke plannen rondom het ontvoeren en uitschakelen eveneens ter sprake zijn gekomen met betrekking tot verdachten [verdachte 2] en [verdachte 3] door het horen van de verzochte getuigen. De verdediging voegt daar nog aan toe dat uit het artikel blijkt dat [naam commando] . zeer actief was in Suriname en daar goede contacten had. De verdediging wenst hem dan ook te vragen of, en zo ja hoe, die contacten zijn ingezet in het kader van de aanhouding van verdachten [verdachte 2] en [verdachte 3] in Suriname. De bijeenkomst vond volgens [naam commando] . bovendien 9 tot 10 maanden voorafgaand aan de aanhouding van medeverdachte [medeverdachte] in december 2019 plaats en dus ook voor de aanhouding van verdachten [verdachte 2] en [verdachte 3] (in mei 2019). Het horen van de getuigen is ook van belang voor de beoordeling van de ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie en/of de strafmaat, ook waar het de zaak van medeverdachten betreft. Immers, als de beweringen van [naam commando] . juist zouden zijn, is vergaand gehandeld in strijd met de beginselen van een goede procesorde en is geen sprake van een de wet respecterend en betrouwbaar Openbaar Ministerie. In dit verband wijst de verdediging erop dat het Openbaar Ministerie heeft ontkend dat een dergelijke bijeenkomst überhaupt heeft plaatsgevonden.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

6. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat de verzoeken moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

7. De rechtbank stelt vast dat de verdediging al eerder verzoeken heeft gedaan in het kader van het door haar gewenste onderzoek naar het bestaan van een ‘moordcommando’, waaronder het horen van [naam commando] . Deze verzoeken heeft de rechtbank afgewezen bij beslissing van 7 juni 2023.1.De rechtbank heeft daarin overwogen dat de verdediging op geen enkele wijze heeft onderbouwd dat met betrekking tot verdachten [verdachte 2] en/of [verdachte 3] mogelijk plannen hebben bestaan hen te ontvoeren dan wel te vermoorden. Waar aan het huidige verzoek dezelfde stelling ten grondslag is gelegd, geldt dat ook nu op geen enkele wijze is onderbouwd dat dergelijke plannen ten aanzien van verdachten [verdachte 2] en/of [verdachte 3] hebben bestaan. Het is gebleven bij het schetsen van scenario’s die zich in de ogen van de verdediging misschien wel hebben voorgedaan, maar waarvoor geen concrete onderbouwing is gegeven. De stellingen dat [naam commando] . goede contacten zou hebben gehad in Suriname en dat de bijeenkomst waarover hij in het interview spreekt zou hebben plaatsgevonden vóór de aanhouding van verdachten [verdachte 2] en [verdachte 3] , zijn daartoe volstrekt onvoldoende. Het horen van de verzochte getuigen zou neerkomen op een zogenoemde ‘fishing expedition’. Hierin ziet de rechtbank dan ook niet het (materiële) verdedigingsbelang tot het horen van de verzochte getuigen.

8. Dat het horen van de getuigen van belang is voor de beoordeling van de ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie en/of de strafmaat in de zaak van (mede)verdachten [verdachte 2] en [verdachte 3] , acht de rechtbank evenmin voldoende onderbouwd. De verdediging heeft haar stelling in dit verband, dat uit de verklaringen van [naam commando] . zou zijn gebleken dat op verzoek van het Openbaar Ministerie een plan om verdachte [medeverdachte] te vermoorden zou zijn besproken, niet onderbouwd. De verdediging heeft nog gewezen op het verhoor van [getuige] als meegebrachte getuige op de zitting van 19 april 2023 in de zaak van medeverdachte [medeverdachte] . Uit de verklaring van [getuige] valt echter hoogstens af te leiden dat informeel zou zijn gesproken met [naam commando] . en hem om advies zou zijn gevraagd of het eventueel mogelijk zou zijn om medeverdachte [medeverdachte] uit Iran of Dubai weg te halen of hem te ‘neutraliseren’. Er zijn geen aanwijzingen dat daadwerkelijk sprake is geweest van een plan om medeverdachte [medeverdachte] te ontvoeren of om het leven te brengen en/of dat daartoe uitvoeringshandelingen zijn verricht op instigatie van het Openbaar Ministerie. Uit de verklaring van [getuige] blijkt zelfs niet dat het informele ‘adviesgesprek’ met [naam commando] . zou hebben plaatsgevonden op verzoek of met medeweten van het Openbaar Ministerie. Dit staat evenmin in het interview in het Parool met [naam commando] ., waarin hij nog opmerkt dat het mogelijk ook brain farts kunnen zijn. De rechtbank leidt daar uit af dat [naam commando] . kennelijk ook niet weet of er een concreet plan was. Onder deze omstandigheden bestaat geen aanleiding de verzochte getuigen te horen nu niet is onderbouwd dat dit onderzoek van belang is voor de beantwoording van de vragen van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering. Het verzoek wordt daarom afgewezen.

Verzoek van de verdediging

9. De verdediging heeft verzocht om de gelegenheid te krijgen aanvullend te pleiten naar aanleiding van het arrest van het gerechtshof ’s-Hertogenbosch over geheimhouders van 2 mei 20232.(hierna: het Box-arrest), het arrest van de Hoge Raad van 13 juni 20233.waarin de Hoge Raad prejudiciële vragen over Encrochat en SkyECC heeft beantwoord en het arrest van het EHRM van 26 september 2023 in de zaak [naam zaak] tegen Turkije.4.De verdediging heeft er geen bezwaar tegen dat deze aanvulling schriftelijk wordt gedaan zoals het Openbaar Ministerie voorstelt, maar verzoekt een ruimere termijn dan de voorgestelde twee weken omdat dat voor haar niet haalbaar is. Na deze schriftelijke ronde zal dan misschien nog een kort debat op de zitting van 21 december 2023 of die van 14 februari 2024 nodig zijn.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

10. Het Openbaar Ministerie heeft er op gewezen dat de verdediging al eerder heeft aangekondigd te willen ‘napleiten’, dat zij daartoe ook is uitgenodigd door de rechtbank maar dat zij daar geen gebruik van heeft gemaakt. Wat het Openbaar Ministerie betreft is het niet aangewezen dat een (extra) zitting wordt gepland voor een aanvulling op het pleidooi, maar krijgt de verdediging een schriftelijke ronde – waarbij gedacht wordt aan een termijn van twee weken – om deze jurisprudentie onder de aandacht te brengen. Daarna kan het Openbaar Ministerie zo nodig nog schriftelijk reageren.

Oordeel van de rechtbank

11. De rechtbank heeft in de reeds aangehaalde beslissing van 7 juni 2023 het verzoek van de verdediging om een zitting te plannen voor een aanvulling op het pleidooi in verband met het Box-arrest en het (toen nog) te verwachten arrest van de Hoge Raad over de prejudiciële vragen met betrekking tot Encrochat en SkyECC, afgewezen. De rechtbank heeft daarbij overwogen dat zij zich voorstelt dat op de regiezitting van 14 juli 2023 aan de orde gesteld kan worden of in hoeverre er een aanvullend debat over het Box-arrest nodig is en zo ja, hoe dat in dat geval vorm te geven. De verdediging is hier voorafgaand aan de zitting van 14 juli 2023 noch op die zitting zelf op teruggekomen. Anders dan de verdediging thans stelt, heeft zij haar verzoeken toen ook niet gehandhaafd. Maar zelfs al zou de verdediging in de onjuiste veronderstelling verkeren dat zij dit wel heeft gedaan, dan zou de mededeling dat ‘het verzoek wordt gehandhaafd’ onvoldoende zijn geweest omdat uiterlijk op die zitting van 14 juli 2023 een toelichting werd verwacht over de vraag of en in hoeverre een aanvullend debat over het Box-arrest en het inmiddels gewezen arrest van de Hoge Raad van 23 juni 2023 nodig was. Die toelichting is er niet gekomen waar dat wel verwacht mocht worden. De rechtbank verwijst in dit verband nog naar haar vaststellingen hierover onder overweging 6 van haar beslissing van 19 juli 2023.5.

12. Zoals in de beslissing van 19 juli 2023 ook is overwogen (onder overweging 13) moet de term ‘regiezitting’ in het licht van de stand van de procedure worden bezien. De rechtbank heeft hierover eerder gezegd dat als zich nieuwe ontwikkelingen voordoen die aanleiding kunnen zijn voor verzoeken om aanvullend te mogen pleiten of om nieuwe onderzoekswensen te doen, dat dergelijke verzoeken op die pro forma- / regiezittingen aan de orde kunnen worden gesteld.

13. In het licht van het voorgaande betekent dit dat de rechtbank geen aanleiding ziet om een aanvulling op het pleidooi met een schriftelijke ronde en/of een zitting toe te staan over het Box-arrest en het arrest van de Hoge Raad van 23 juni 2023 aangezien dat geen nieuwe ontwikkelingen zijn. Het verzoek wordt in zoverre daarom afgewezen. Dit is anders voor het arrest van het EHRM van 26 september 2023. Dit arrest dateert immers van na de laatste pro forma- / regiezitting van 14 juli 2023 zodat de verdediging zich hierover niet eerder heeft kunnen uitlaten. De rechtbank zal de verdediging daarom de gelegenheid bieden om uiterlijk op 2 november 2023 schriftelijk naar voren te brengen wat zij over dit arrest wil bepleiten. Het Openbaar Ministerie kan, indien gewenst, daar vervolgens uiterlijk 23 november 2023 op reageren. De rechtbank zal afhankelijk van de schriftelijke reacties bepalen of daarna nog verder inhoudelijk debat over de gewisselde standpunten nodig is, al dan niet op een (extra) zitting. Alleen in zoverre wordt het verzoek van de verdediging toegewezen. Het meer of anders verzochte wordt afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 1]

Verzoek van de verdediging

14. De verdediging heeft (opnieuw) verzocht het verhoor van de kroongetuige voort te zetten. Daartoe heeft zij gesteld dat de kroongetuige inmiddels weer een raadsman heeft. De kroongetuige kan nu bij een voortzetting van het verhoor in overleg met zijn advocaat bezien of en in hoeverre hij vragen kan beantwoorden. De bezwaren van de verdediging zoals die rezen tijdens het verhoor van de kroongetuige op 14 maart 2023, waar een onwerkbare situatie ontstond, zijn nu dus niet meer aan de orde. Omdat het vonnis nog maanden op zich laat wachten, is er geen tijdsdruk om in de tussentijd het verhoor alsnog af te ronden.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

15. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat het verzoek moet worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

16. Aan het verzoek tot voortzetting van het verhoor van de kroongetuige is ten grondslag gelegd dat de verdediging tijdens het verhoor van de kroongetuige op 14 maart 2023 geconfronteerd is met een in haar ogen onwerkbare situatie waardoor haar verdedigingsrechten ex artikel 6 lid 3 (d) EVRM werden geschonden. De rechtbank stelt vast dat de verdediging deze stelling ook heeft ingenomen ter onderbouwing van een eerder verzoek tot het aanvullend horen van de kroongetuige. Dat verzoek is toen door de rechtbank afgewezen bij beslissing van 7 juni 2023. Daarin heeft de rechtbank overwogen dat de omstandigheid dat de kroongetuige geen raadsman meer had tijdens het aanvullende verhoor van 14 maart 2023 niet maakt dat de verdediging haar ondervragingsrecht niet heeft kunnen uitoefenen. Ook heeft de rechtbank daarin overwogen dat zij de stelling van de verdediging, dat het onwerkbaar was de kroongetuige te ondervragen op de wijze zoals in die beslissing is beschreven, niet onderschrijft. De rechtbank verwijst naar de overwegingen 34 tot en met 36 van die beslissing en ziet in het gestelde geen aanleiding daar nu anders over te oordelen. Nu de rechtbank op dit punt dan ook geen schending van artikel 6 lid 3 (d) EVRM ziet, bestaat ook geen grond om – in de woorden van de verdediging – deze schending te repareren met een voortzetting van het verhoor. Het verzoek wordt afgewezen.

Verzoek van de verdediging

17. De verdediging heeft aandacht gevraagd voor het feit dat zij meerdere malen gemotiveerd heeft verzocht om – kort gezegd – het stellen van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad over de toepassing van de kroongetuigeregeling, de verkrijging van het psychologisch rapport over de kroongetuige en de verkrijging van onderliggende correspondentie over de uitlevering van verdachte uit Colombia en nadere informatie door de Colombiaanse autoriteiten. Ondanks de eerdere afwijzingen van de rechtbank worden deze verzoeken gehandhaafd ter verzekering van rechten in (een) eventuele vervolgprocedure(s) en wordt verzocht de gedane verzoeken (alsnog) toe te wijzen en uit te laten voeren.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

18. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de (herhaalde) verzoeken moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

19. De rechtbank stelt vast dat de verdediging opnieuw haar eerdere verzoeken heeft herhaald zonder daaraan nieuwe feiten of omstandigheden ten grondslag te leggen. De rechtbank wijst deze verzoeken om die reden opnieuw af onder verwijzing naar haar eerdere beslissingen, laatstelijk die van 19 juli 2023.

Inleiding

66. Diverse raadslieden hebben namens hun cliënten verzoeken gedaan tot opheffing, dan wel schorsing van de voorlopige hechtenis. Daarbij is door alle raadslieden onder andere gesteld dat het tijdsverloop inmiddels zodanig is dat voortduren van de voorlopige hechtenis niet meer aanvaardbaar is. Dit klemt te meer nu de rechtbank heeft laten weten dat de geplande vonnisdatum van 20 oktober 2023 niet haalbaar is gebleken en ter zitting van 14 juli 2023 nog geen indicatie heeft kunnen geven van de termijn waarop het vonnis wel verwacht mag worden.

67. De rechtbank zal hierna ten aanzien van alle verdachten die het aangaat beslissen op de gedane verzoeken. Voorafgaand daaraan hecht de rechtbank er aan om ten aanzien van alle verdachten op te merken, zoals ook al bij de inleiding op 14 juli 2023 is gezegd, dat de rechtbank heeft moeten constateren dat de beslispunten die voorliggen zodanig talrijk en complex zijn, dat de eerder gecommuniceerde vonnisdatum van 20 oktober 2023 te ambitieus is gebleken. Die constatering ziet niet op een specifieke zaak of verdachte, maar op het geheel. De rechtbank is voornemens zo snel mogelijk, maar na de zomer, een nieuwe datum te geven waarop vonnis gewezen zal worden. Vanzelfsprekend geldt dat als de beraadslaging er toe leidt dat de rechtbank vindt dat de voorlopige hechtenis van een verdachte beëindigd of geschorst moet worden, zij daar zo snel mogelijk gevolg aan zal geven.

68. Verschillende raadslieden hebben nog gewezen op de vertraging die te verwachten is doordat verdachte [verdachte 2] drie nieuwe raadslieden heeft die zich moeten inlezen in de zaak, daartoe een verzoek om aanhouding hebben gedaan en mogelijk nog met aanvullende onderzoekswensen zullen komen. Ook is gewezen op het tweede uitstel van de dupliek van verdachte [verdachte 8] , waardoor vertraging zou optreden volgens de raadslieden. De rechtbank ziet dat anders. In de hiervoor onder 62 weergegeven beslissing van heden is het verzoek van de raadslieden van verdachte [verdachte 2] om aanhouding voor de verzochte termijn van negen maanden en het verzoek om een regiezitting te plannen voor het doen van onderzoekswensen afgewezen. De verdediging heeft wel tot uiterlijk 15 september 2023 de tijd gekregen om nog te reageren op de ‘Reactie OM op onderzoekswensen’ van 10 mei 2023. De dupliek van verdachte [verdachte 8] is voor een laatste keer uitgesteld tot uiterlijk 22 september 2023.

69. Het voorgaande betekent dat nu nog geenszins vaststaat dat het uitstel van de datum waarop vonnis kan worden gewezen buitengewoon lang zal zijn. De rechtbank weegt dit mee bij de beoordeling van de verzoeken ten aanzien van de voorlopige hechtenis.

In de zaak van verdachte [verdachte 10]

70. Namens verdachte [verdachte 10] is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis. Verdachte [verdachte 10] zit al vier jaar in voorlopige hechtenis en er is geen enkel zicht op een eindvonnis terwijl hij zijn laatste woord al heeft gevoerd. De grond geschokte rechtsorde is door het tijdsverloop niet meer aan de orde en voor het recidivegevaar geldt dat dit zo nodig met een schorsing onder voorwaarden, zoals elektronisch toezicht en reclasseringscontact, kan worden ingeperkt. Subsidiair is namens verdachte [verdachte 10] verzocht zijn zaak af te splitsen omdat hij nu alleen maar zit te wachten terwijl in zijn zaak vonnis kan worden gewezen. Het Openbaar Ministerie verzet zich tegen de verzochte schorsing.

Oordeel van de rechtbank

71. De rechtbank is van oordeel dat de gronden voor de voorlopige hechtenis, waaronder de geschokte rechtsorde, nog onverkort aanwezig zijn. Dit is niet anders geworden door het tijdsverloop. Afgezet tegen de ernstige bezwaren en gronden is de rechtbank ook nu nog van oordeel dat de belangen van strafvordering zwaarder wegen dan het persoonlijk belang van verdachte. Daarom wordt het schorsingsverzoek afgewezen.

Het subsidiaire verzoek tot het afsplitsen van de zaak van verdachte [verdachte 10] van de zaken van de overige verdachten wordt eveneens afgewezen. Bij de huidige stand van de procedure bestaat daarvoor onvoldoende aanleiding.

In de zaak van verdachte [verdachte 12]

72. Namens verdachte [verdachte 12] is verzocht om opheffing van de voorlopige hechtenis op grond van artikel 67a lid 3 Sv. Subsidiair is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis voor onbepaalde tijd en meer subsidiair tot aan de datum van het vonnis. Verdachte [verdachte 12] zit al 4,5 jaar in voorlopige hechtenis en heeft de zogenoemde ‘GVM status hoog’, wat neerkomt op een ‘EBI light’-regime. Hij heeft zijn dochter alleen in gevangenschap gezien. Zijn echtgenote heeft paniekaanvallen omdat er maar geen duidelijkheid komt over een vonnis. Zij staat ook onder behandeling van een psycholoog. Verdachte heeft de wens om jongeren te gaan begeleiden en heeft afstand genomen van zijn criminele bestaan. In de Eris-zaak zijn verdachten die in eerste aanleg 20 en 18 jaar kregen onder voorwaarden geschorst door het gerechtshof, wat aantoont dat een schorsing mogelijk is. Ten aanzien van de voorbereidingshandelingen geldt dat het maar op een klein deel ziet en voor de deelname aan de criminele organisatie geldt dat verdachte niet tot de organisatie van verdachte [verdachte 2] behoorde, maar zijn eigen ‘clubje’ had. De rechtbank heeft dit tijdens de inhoudelijke behandeling ook zo benoemt. Verdachte is bereid zich aan alle schorsingsvoorwaarden, met uitzondering van een contactverbod met zijn broer, te houden. Niet valt in te zien waarom de reclassering niets met verdachte zou kunnen beginnen, aangezien zij ook een voormalig lid van de Hofstadgroep (in een duo) kunnen begeleiden.

Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat de verzoeken moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

73. De rechtbank is van oordeel dat de situatie van artikel 67a lid 3 Sv zich thans niet voordoet, zodat het verzoek tot opheffing van de voorlopige hechtenis wordt afgewezen. Ten aanzien van het schorsingsverzoek geldt dat de daarin genoemde persoonlijke omstandigheden niet nieuw zijn, behalve dat de rechtbank begrijpt dat deze steeds meer klemmen naarmate een vonnis op zich laat wachten. Afgezet tegen de ernstige bezwaren en gronden is de rechtbank echter ook nu nog van oordeel dat de belangen van strafvordering zwaarder wegen dan het persoonlijk belang van verdachte. Daarom wordt het schorsingsverzoek afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 7]

74. Namens verdachte [verdachte 7] is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis tot het eindvonnis. Daartoe is allereerst gewezen op hetgeen bij pleidooi is aangevoerd. Ook is opnieuw gewezen op de lange duur van het voorarrest, inmiddels (sinds december 2017) vijf jaar en zeven maanden. Het beeld ‘levenslang’ is door het Openbaar Ministerie zelf geschetst en dat is een scheef beeld, zoals de verdediging heeft bepleit. Nu een eindvonnis nog niet in zicht is, is er alle reden de voorlopige hechtenis te schorsen tot aan het eindvonnis, waarbij de verdediging verwacht dat verdachte [verdachte 7] niet weer vast komt te zitten.

Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat het verzoek moet worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

75. De rechtbank is van oordeel dat de situatie zoals die was bij de beoordeling van het bij pleidooi gedane opheffings- en schorsingsverzoek -en waarover op de zitting van 18 januari 2023 nog re- en dupliek heeft plaatsgevonden- nu niet anders is. De rechtbank verwijst dan ook naar haar beslissing van 24 januari 2023 op die verzoeken. Het enkele tijdsverloop maakt op dit moment niet dat de persoonlijke belangen van verdachte zwaarder wegen dan de belangen van strafvordering. Het verzoek wordt afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 11]

76. Namens verdachte [verdachte 11] is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis. De verdediging heeft gewezen op het tijdsverloop, verdachte heeft toegeleefd naar 20 oktober 2023 en zit al jaren, van 10 mei 2017 tot heden, in een zogenoemd HvB-regime. Aangezien er geen zicht is op een eindvonnis en er vertraging zal optreden door mogelijke onderzoekswensen van de nieuwe raadslieden van verdachte [verdachte 2] en onderzoek naar de beschuldigingen aan het adres van de kroongetuige door verdachte [verdachte 3] , kan het niet zo zijn dat verdachte [verdachte 11] blijft vastzitten in dat HvB-regime. Ondanks het bestaan van de grond geschokte rechtsorde kan een schorsing in dit geval toch plaatsvinden, nu die grond met het verstrijken van de tijd is afgekalfd. Het meest chique is om verdachte te schorsen tot de datum van het vonnis. Subsidiair heeft de verdediging verzocht de reclassering onderzoek te laten verrichten naar de mogelijkheden van elektronische controle.

Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat de verzoeken moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

77. De rechtbank is ook nu nog van oordeel dat de belangen van strafvordering zwaarder wegen dan het persoonlijk belang van verdachte. Het enkele tijdsverloop maakt dit nu niet anders. Daarom wordt het schorsingsverzoek afgewezen. De rechtbank heeft geen aanleiding om de reclassering op te dragen de mogelijkheid van elektronische controle te laten onderzoeken. Ook het subsidiaire verzoek wordt daarom afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 13]

78. Namens verdachte [verdachte 13] is primair verzocht om opheffing van de voorlopige hechtenis wegens het ontbreken van gronden. Er is geen sprake meer van een geschokte rechtsorde en verdachte is een first offender. Subsidiair is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis voor onbepaalde tijd, althans tot aan het eindvonnis, althans tot aan de eerstvolgende zitting. Verdachte heeft zich vastgehouden aan de datum 20 oktober 2023, hij zou dan vijf jaar en twee weken in voorlopige hechtenis zitten. Het is schokkend en onaanvaardbaar dat er geen zicht kan worden geboden op een datum waarop vonnis wordt gewezen. Verdachte [verdachte 13] heeft zelf benadrukt dat hij geschorst wil worden tot 20 oktober 2023. Hij heeft onder andere gezegd dat hij sinds zijn aanhouding in stress leeft, dat zijn dochter is geboren toen hij in detentie zat, dat hij gerekend heeft op 20 oktober en dat het uitstel een teleurstelling is. Hij heeft slapeloze nachten van de eis van 26 jaar en 8 maanden, is gebroken en kan het niet meer aan.

De officier van justitie heeft zich op het standpunt gesteld dat de verzoeken moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

79. De rechtbank is van oordeel dat de gronden voor de voorlopige hechtenis, waaronder de geschokte rechtsorde, nog onverkort aanwezig zijn. Dit is niet anders geworden door het tijdsverloop. Het verzoek tot opheffing van de voorlopige hechtenis wordt daarom afgewezen. Afgezet tegen de ernstige bezwaren en gronden is de rechtbank ook nu nog van oordeel dat de belangen van strafvordering zwaarder wegen dan het persoonlijk belang van verdachte. Het schorsingsverzoek wordt daarom ook afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 9]

80. Namens verdachte [verdachte 9] is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis tot aan de datum van het vonnis. Daartoe is aangevoerd dat de voorlopige hechtenis in relatie tot de verdenking disproportioneel lang duurt, te weten vijf jaar en drie maanden. De verdediging stelt dat geen sprake meer is van een geschokte rechtsorde, waarbij wordt verwezen naar de omstandigheid dat medeverdachten wel zijn geschorst en dit niet tot maatschappelijke onrust heeft geleid. Verdachte [verdachte 9] heeft een moeder die dementerend is en haar gezondheid gaat bergafwaarts. Verdachte wil de gelegenheid krijgen om nog op een waardige manier contact met haar te hebben als afsluiting. In dit verband heeft de verdediging subsidiair verzocht om een schorsing tot de volgende zitting, en (zo begrijpt de rechtbank) meer subsidiair dat de reclassering wordt opgedragen om onderzoek te doen of een schorsing tot de volgende zitting met dat doel onder zeer stringente voorwaarden met elektronisch toezicht mogelijk is.

Oordeel van de rechtbank

81. De rechtbank is van oordeel dat de gronden voor de voorlopige hechtenis, waaronder de geschokte rechtsorde, nog onverkort aanwezig zijn. Dit is niet anders geworden door het tijdsverloop. De rol van de verdachten die wel geschorst zijn, beoordeelt de rechtbank voorshands als wezenlijk anders dan de rol van verdachte. Afgezet tegen de ernstige bezwaren en gronden is de rechtbank ook nu nog van oordeel dat de belangen van strafvordering zwaarder wegen dan het persoonlijk belang van verdachte. Het schorsingsverzoek wordt daarom afgewezen. De rechtbank heeft wel begrip voor de wens zijn moeder in (relatieve) vrijheid te kunnen zien, maar ziet desondanks geen aanleiding om de reclassering op te dragen de mogelijkheid van elektronische controle te laten onderzoeken. Ook dit verzoek wordt afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 1]

82. Namens verdachte [verdachte 1] is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis tot aan de datum van het vonnis. Daartoe is aangevoerd dat de voorlopige hechtenis in relatie tot de verdenking disproportioneel lang duurt, te weten vijf jaar en drie maanden. De verdediging stelt dat geen sprake meer is van een geschokte rechtsorde, waarbij wordt verwezen naar de omstandigheid dat medeverdachten wel zijn geschorst en dit niet tot maatschappelijke onrust heeft geleid. Ten aanzien van de persoonlijke omstandigheden van verdachte [verdachte 1] is gewezen op het feit dat zijn vrouw en hij wel samen een Islamitisch huwelijk hebben gesloten maar dat zij twee dagen na zijn aanhouding voor de wet zouden gaan trouwen. Ook gaat de gezondheid van zijn oma, die hij in detentie éénmaal heeft gezien, achteruit.

Oordeel van de rechtbank

83. De rechtbank is van oordeel dat de gronden voor de voorlopige hechtenis, waaronder de geschokte rechtsorde, nog onverkort aanwezig zijn. Dit is niet anders geworden door het tijdsverloop. De rol van de verdachten die wel geschorst zijn, beoordeelt de rechtbank voorshands als wezenlijk anders dan de rol van verdachte. Afgezet tegen de ernstige bezwaren en gronden is de rechtbank ook nu nog van oordeel dat de belangen van strafvordering zwaarder wegen dan het persoonlijk belang van verdachte. Het schorsingsverzoek wordt daarom afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 6]

84. Namens verdachte [verdachte 6] is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis tot aan de datum van het vonnis. Daartoe is aangevoerd dat de voorlopige hechtenis sinds zijn onrechtmatige uitzetting uit Suriname disproportioneel lang duurt. De verdediging stelt dat geen sprake meer is van een geschokte rechtsorde waarbij wordt verwezen naar de omstandigheid dat medeverdachten wel zijn geschorst en dit niet tot maatschappelijke onrust heeft geleid. De verdediging heeft voorts gewezen op het feit dat verdachte [verdachte 6] een gezin heeft en recht heeft op gezinsleven met hen.

Oordeel van de rechtbank

85. De rechtbank is van oordeel dat de gronden voor de voorlopige hechtenis, waaronder de geschokte rechtsorde, nog onverkort aanwezig zijn. Dit is niet anders geworden door het tijdsverloop. De rol van de verdachten die wel geschorst zijn, beoordeelt de rechtbank voorshands als wezenlijk anders dan de rol van verdachte. Afgezet tegen de ernstige bezwaren en gronden is de rechtbank ook nu nog van oordeel dat de belangen van strafvordering zwaarder wegen dan het persoonlijk belang van verdachte. Het schorsingsverzoek wordt daarom afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 4]

86. Namens verdachte [verdachte 4] is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis tot aan de datum van het vonnis. Daartoe is aangevoerd dat de voorlopige hechtenis sinds zijn onrechtmatige uitzetting uit Suriname disproportioneel lang duurt. De verdediging stelt dat geen sprake meer is van een geschokte rechtsorde, waarbij wordt verwezen naar de omstandigheid dat medeverdachten wel zijn geschorst en dit niet tot maatschappelijke onrust heeft geleid. De verdediging heeft voorts gewezen op het feit dat verdachte [verdachte 4] een gezin heeft met vier kinderen en recht heeft op gezinsleven met hen.

Oordeel van de rechtbank

87. De rechtbank is van oordeel dat de gronden voor de voorlopige hechtenis, waaronder de geschokte rechtsorde, nog onverkort aanwezig zijn. Dit is niet anders geworden door het tijdsverloop. De rol van de verdachten die wel geschorst zijn, beoordeelt de rechtbank voorshands als wezenlijk anders dan de rol van verdachte. Afgezet tegen de ernstige bezwaren en gronden is de rechtbank ook nu nog van oordeel dat de belangen van strafvordering zwaarder wegen dan het persoonlijk belang van verdachte. Het schorsingsverzoek wordt daarom afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 14]

88. Namens verdachte [verdachte 14] is opnieuw verzocht om het contactverbod met zijn twee broers, dat als voorwaarde voor zijn schorsing is gesteld, wordt opgeheven omdat het nu niet meer redelijk is dit in stand te laten. Het Openbaar Ministerie heeft zich verzet tegen de gevraagde wijziging van de schorsingsvoorwaarde.

Oordeel van de rechtbank

89. De rechtbank stelt vast dat de voorlopige hechtenis van verdachte [verdachte 14] al sinds 29 mei 2020 is geschorst. Niet is gebleken van enige nieuwe strafrechtelijke verdenking sinds de tijd dat hij op vrije voeten is. De rechtbank ziet hierin thans aanleiding om te bepalen dat het contactverbod met zijn broers dat nog als voorwaarde is verbonden aan zijn schorsing komt te vervallen. De rechtbank hecht eraan op te merken dat het vervallen van het contactverbod als schorsingsvoorwaarde onverlet laat dat de (directeuren van de) penitentiaire inrichtingen waar verdachten [verdachte 3] en [verdachte 7] verblijven hun eigen afweging maken over de vraag of, en zo ja op welke wijze, contact tussen hen en verdachte [verdachte 14] kan worden toegestaan. De beslissing tot wijziging van de schorsingsvoorwaarden is afzonderlijk opgemaakt.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, besproken op de regiezitting van 17 mei 2023

1. Mr. I.N. Weski heeft op 19 april 2023 voorafgaand aan de dupliek een aantal regie- en onderzoekswensen ingediend namens verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] . Namens verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] heeft mr. S. Boersma bij e-mailbericht van 2 mei 2023 laten weten dat bij deze verzoeken wordt gepersisteerd. Verder heeft mr. Boersma daarbij verzocht om uitstel van de termijn voor het indienen van andere onderzoekswensen op een andere, nader te bepalen, regiezitting, zulks in verband met de recente aanhouding en verblijf in beperkingen van mr. I.N. Weski waardoor de verdediging niet in staat is die wensen nu te formuleren en te onderbouwen.

2. Mr. M.P.J.C. Heuvelmans heeft op 2 mei 2023 namens verdachte [verdachte 4] onderzoekswensen ingediend.

3. De rechtbank heeft een brief, gedateerd 3 mei 2023, ontvangen waarin [naam verdachte 3] onder meer schrijft dat hij persisteert bij de onderzoekswensen die zijn voormalige advocaat mr. I.N. Weski op de zitting van 19 april 2023 heeft gedaan. Na de zitting van 17 mei 2023 is nog een brief ontvangen van [naam verdachte 3] , gedateerd 12 mei 2023.

4. Mrs. R. van ’t Land en H.M. Dunsbergen hebben op 3 mei 2023 namens verdachte [verdachte 5] onderzoekswensen ingediend.

5. Het Openbaar Ministerie heeft op 10 mei 2023 schriftelijk op de onderzoekswensen gereageerd.

6. Mr. Boersma heeft bij brief van 15 mei 2023 namens verdachte [verdachte 1] medegedeeld dat zij hem nog steeds bijstaat maar dat zij verhinderd is ter zitting van 17 mei 2023 te verschijnen. In die brief heeft zij ook inhoudelijk gereageerd op de reactie van het Openbaar Ministerie van 10 mei 2023.

7. Mr. F.M.H. van Mullekom heeft zich bij e-mailbericht van 16 mei 2023 als opvolgend raadsman gesteld voor verdachte [verdachte 2] en daarbij medegedeeld dat hij eveneens verhinderd is ter terechtzitting van 17 mei 2023 te verschijnen. In het bericht heeft hij verder geschreven dat hij zich aansluit bij de reactie van mr. Boersma in haar brief van 15 mei 2023.

8. Ter zitting van 17 mei 2023 heeft re- en dupliek plaatsgevonden over de onderzoekswensen, behalve in de zaak van verdachte [verdachte 3] . De rechtbank zal op korte termijn met hem in gesprek gaan over zijn rechtsbijstand. Daarbij zal ook de mogelijkheid te reageren op de reactie van het Openbaar Ministerie van 10 mei 2023 aan de orde komen. De rechtbank zal daarom nu nog niet beslissen op de onderzoekswensen in de zaak van verdachte [verdachte 3] .

9. Hieronder volgen de beslissingen op de onderzoekswensen van de overige verdachten.

In de zaken van verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2]

10. Uit de brief van mr. Boersma van 15 mei 2023, waarbij mr. Van Mullekom zich heeft aangesloten, begrijpt de rechtbank dat de bij gelegenheid van dupliek gedane verzoeken in verband met het stellen van prejudiciële vragen over – kort gezegd – PGP-kwesties en de kwestie ‘levenslang’ en het daartoe aanhouden van de zaken, voorwaardelijke verzoeken betreffen waarop de rechtbank bij vonnis kan beslissen. Dit voor het geval de rechtbank de verdediging niet zou volgen in haar standpunten over deze kwesties. De rechtbank zal hierop dan ook nu niet beslissen.

11. Onder punt 2 van de dupliek van mr. I.N. Weski is mede namens verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] een verzoek gedaan om een aparte regiezitting (in mei 2023) te plannen. Dit om het stellen van prejudiciële vragen over de onderwerpen ‘kroongetuige’, ‘PGP’ en ‘levenslang’ te bespreken en eventuele aanvullende onderzoekswensen toe te lichten. Uit de brief van mr. Boersma van 15 mei 2023 maakt de rechtbank op dat dit verzoek zo moet worden begrepen dat het ziet op mogelijke onderzoekswensen. Door de onverwachte aanhouding van mr. I.N. Weski wenst de verdediging in de toekomst nog gelegenheid te krijgen deze mogelijke onderzoekswensen nader onderbouwd voor te leggen. De rechtbank ziet hierin op dit moment geen aanleiding om een aparte regiezitting te plannen. In de zaken van alle verdachten staat een pro forma- en regiezitting gepland op 14 juli 2023. Desgewenst kan de verdediging ten behoeve van die zitting onderzoekswensen indienen.

Standpunt van de verdediging

12. De verdediging heeft gepersisteerd bij de verzoeken die mr. I.N. Weski onder punt 4 van haar dupliek heeft gedaan in verband met, kort gezegd, een onderzoek naar het bestaan van een ‘moordcommando’. Het gaat dan om het horen als getuige van commando [getuige 1] , diens voormalig raadsman mr. M. Ruperti, de betreffende ‘vrouwelijke officier van justitie’, de leden van de AIVD, de Nationale Recherche, de MIVD, het SOCOM, de DSI en van het KCT en eventuele andere (internationale) diensten en ministeries, die bij deze besluitvorming, planning en uitvoering van plannen rond de opsporing, arrestatie, overbrenging en bij de opties van uitlevering, ontvoering en/of liquidatie van verdachte [verdachte 3] betrokken zijn geweest. De verdediging meent dat het horen van de getuigen ook relevant is in de zaken van verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] omdat het hier gaat om de verdenking van misdrijven die worden gepleegd door leden van het Openbaar Ministerie in vereniging met enkele andere overheidsdiensten tegen verdachte [verdachte 3] , maar mogelijk ook tegen verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] . Daarnaast is verzocht om voeging in het dossier van diverse stukken uit de procedure bij de militaire rechtbank te Arnhem in de zaak tegen [getuige 1] Verder is (alsnog) verstrekking verzocht van de door de rechter-commissaris onthouden artikel 565 (oud) Sv BOB-stukken. Ook is verzocht om verstrekking van verslaglegging van communicatie met Suriname ten aanzien van verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] voor zover met voornoemde inlichtingendiensten en militaire eenheden over opties als uitlevering, ontvoering of moord is gesproken en gepland. De zaken van verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] moeten worden aangehouden in afwachting van de beantwoording van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad over deze kwestie, althans in afwachting van het door de verdediging aan de procureur-generaal verzochte onderzoek, althans in afwachting van de reactie van de hoofdofficier van justitie op de aangifte van verdachte [verdachte 3] , aldus tenslotte de verdediging.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

13. Het Openbaar Ministerie heeft geconcludeerd tot afwijzing van de verzoeken.

Oordeel van de rechtbank

14. Het verzoek tot het horen van de gevraagde getuigen heeft voornamelijk betrekking op stellingen die verdachte [verdachte 3] betreffen. De rechtbank zal, zoals hiervoor is vermeld, in zijn zaak op een later moment beslissen. Het standpunt van de verdediging dat het horen van de verzochte getuigen ook relevant is in de zaken van de verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] kan de rechtbank niet volgen. Daartoe is namelijk alleen gesteld dat met betrekking tot verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] mogelijk plannen hebben bestaan hen te ontvoeren en/of te ‘neutraliseren’ dan wel te vermoorden, maar die stelling is op geen enkele wijze concreet gemaakt. Daarmee is het verdedigingsbelang bij het horen van deze getuigen voor verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] onvoldoende onderbouwd. De verzoeken worden daarom afgewezen.

15. De verzoeken tot verstrekking van stukken uit de procedure bij de militaire kamer worden eveneens afgewezen. Onder verwijzing naar wat hiervoor onder 14 is overwogen is de noodzaak daartoe niet gebleken. Het verzoek tot verstrekking van eventueel bestaande verslaglegging van met Suriname besproken opties zoals uitlevering, ontvoering of moord ten aanzien van de verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] , wordt ook afgewezen. Dit verzoek is gebaseerd op diezelfde niet concreet gemaakte stelling dat mogelijk met betrekking tot hen van overheidswege ontvoerings- of moordplannen zouden hebben bestaan. De rechtbank merkt daarbij overigens op dat de rechtshulpverzoeken aan Suriname al onderdeel uitmaken van het dossier.

16. Gelet op het voorgaande ziet de rechtbank evenmin aanleiding de zaken van verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] aan te houden in afwachting van de resultaten van alle in de zaak van verdachte [verdachte 3] gedane verzoeken tot onderzoek naar het bestaan van een ‘moordcommando’.

17. De rechtbank begrijpt dat het herhaalde verzoek tot verstrekking van de door de rechter-commissaris onthouden 565 (oud) Sv BOB-stukken alleen is gedaan in de zaak van verdachte [verdachte 3] en zal in zijn zaak daarop later beslissen. In de zaken van verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] is, zoals het Openbaar Ministerie ter zitting van 28 oktober 2020 heeft medegedeeld, geen sprake geweest van een zoektocht en heeft het Openbaar Ministerie alle BOB-stukken die in hun zaken zijn opgemaakt reeds gevoegd in het procesdossier.

18. De verdediging heeft verzocht een nadere zitting te plannen waarop de verdediging haar pleidooi kan aanvullen naar aanleiding van ontwikkelingen in de jurisprudentie en de relevantie van die jurisprudentie voor de zaken van verdachten kan toelichten. Daartoe is gewezen op het arrest van het Hof Den Bosch van 2 mei 2023 in de zogenoemde Box-zaak en heeft zij gesteld dat dit van belang is voor de beoordeling van de gevoerde verweren inzake ‘geheimhouders’. Ook is gewezen op het op 4 juli 2023 te verwachten arrest van de Hoge Raad naar aanleiding van de prejudiciële vragen rondom de Encro- en Sky-data. In die zaak spelen vraagstukken die ook relevant zijn voor de beoordeling van de verweren over de verkrijging en verwerking van de bulkdata van Ennetcom en PGP-safe. De verdediging wenst zich daar dan over uit te kunnen laten.

Oordeel van de rechtbank

19. De rechtbank ziet geen aanleiding om nu reeds een zitting te plannen voor een aanvulling op het pleidooi en wijst het verzoek daartoe af. Op dit moment staat nog niet vast of de Hoge Raad ook op 4 juli 2023 arrest zal wijzen. Dat betekent dat nu alleen de wens bestaat om aanvullend te pleiten naar aanleiding van het Box-arrest. Daarom stelt de rechtbank zich voor dat op de regiezitting van 14 juli 2023 aan de orde kan worden gesteld of en in hoeverre er een aanvullend debat op zitting nodig is en zo ja, hoe dat in dat geval vorm te geven.

In de zaak van verdachte [verdachte 4]

Verzoek van de verdediging

20. De verdediging heeft opnieuw verzocht een reclasseringsrapportage op te doen maken. Zij heeft daartoe gewezen op de speciale aanpak ‘anoniem werken’ waarmee de reclassering advies en toezicht voor een specifieke kleine groep verdachten en veroordeelden mogelijk maakt. Hoewel het volgens de verdediging in geval van verdachte [verdachte 4] niet nodig is, maakt deze nieuwe aanpak dat opnieuw wordt verzocht om reclasseringsrapportage. De rapportage is van belang voor de beoordeling van de strafzaak tegen verdachte maar ook voor een op te stellen schorsingsverzoek. Dat de nieuwe aanpak nog niet daadwerkelijk is gestart maakt niet dat verdachte niet voor rapportage in aanmerking komt. Het kan niet zo zijn dat die mogelijkheid wordt onthouden enkel omdat hij ‘Marengo-verdachte’ is.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

21. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat het verzoek moet worden afgewezen. De verdediging kan zelf een toelichting geven op de persoonlijke omstandigheden van verdachte. Ook is uit navraag bij de reclassering op 10 mei 2023 gebleken dat de situatie zoals die in september 2021 nog was, namelijk dat de reclassering geen mogelijkheid ziet te rapporteren in de zaak van verdachte, nog steeds geldt.

Oordeel van de rechtbank

22. De rechtbank is van oordeel dat geen noodzaak bestaat voor het opstellen van een reclasseringsrapportage. Het persoonsdossier van verdachte bevat reeds rapportages over zijn persoon en voor zover de verdediging daarop iets wil aanvullen kan de verdediging dat zelf doen. Het verzoek wordt daarom afgewezen.

Verzoek van de verdediging

23. De verdediging heeft voorwaardelijk verzocht om het opstellen van een NIFP-rapportage over verdachte. Dit voor het geval de rechtbank de verdediging niet zou volgen in het standpunt over het ‘omslagpunt’ in zijn leven en de rechtbank meer zou willen weten over zijn psychische gesteldheid ten tijde van de tenlastegelegde feiten en zijn agressiehuishouding. Het ‘omslagpunt’ is een psychisch proces en kan niet worden afgeleid uit het dossier, zodat een rapportage nodig is.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

24. Het Openbaar Ministerie heeft opgemerkt dat het bestaan van een ‘omslagpunt’ wordt weerlegd door de feiten uit het onderzoek, zoals beschreven in requisitoir en in repliek. Het voorwaardelijk verzoek dient daarom afgewezen te worden.

Oordeel van de rechtbank

25. De rechtbank begrijpt dat de verdediging dit voorwaardelijk verzoek reeds in het kader van de regiezitting doet omdat, als de rechtbank na debat in raadkamer nadere rapportage nodig vindt, deze ook tijdig beschikbaar is. De rechtbank ziet op dit moment echter niet de noodzaak tot het laten opstellen van een NIFP-rapportage. Het verzoek wordt afgewezen.

In de zaken van verdachten [verdachte 6] , [verdachte 7] en [verdachte 5]

Verzoek tot het stellen van prejudiciële vragen aan de Hoge Raad met betrekking tot de kroongetuigeregeling

Verzoek van de verdediging

26. De verdediging van verdachte [verdachte 5] heeft verzocht om op grond van artikel 553 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) prejudiciële vragen aan de Hoge Raad te stellen over, kort gezegd, de beschermingsovereenkomst ex artikel 226l Sv en de kroongetuigeovereenkomst ex artikel 226g Sv. Ook na het arrest van de Hoge Raad in de zaak Passage zijn nog vele rechtsvragen onbeantwoord. De verdediging wijst daarbij met name op vragen over het causale verband tussen de financiële afspraken in de beschermingsovereenkomst ex artikel 226l Sv enerzijds en de verklaringsbereidheid van een kroongetuige in het kader van artikel 226g Sv anderzijds, zeker als die twee trajecten tegelijkertijd lopen in plaats van na elkaar. Verder wijst de verdediging op de onmogelijkheid om dit te kunnen toetsen waarbij de vraag is of zich dit verdraagt met artikel 6 EVRM. De verdediging van verdachten [verdachte 6] en [verdachte 7] heeft zich bij dit verzoek aangesloten.

Standpunt van het openbaar Ministerie

27. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat het verzoek moet worden afgewezen. Het heeft daartoe gewezen op de Passage-arresten en gesteld dat de Hoge Raad zich al heeft uitgelaten over de door de verdediging opgeworpen vragen. Deze vragen zijn gelijk aan de in Passage gevoerde verweren ten aanzien van beide kroongetuigen. Het Hof Amsterdam heeft die verweren verworpen en inhoudelijke beschouwingen gegeven (ECLI:NL:GHAMS:2017:2497, in het bijzonder rechtsoverwegingen 2.1.2.2.4 en 2.1.2.2.5). De Hoge Raad heeft die overwegingen in stand gelaten en de daartegen ingediende cassatiemiddelen afgewezen (ECLI:NL:HR:2019:600).

Oordeel van de rechtbank

28. Artikel 553 Sv luidt:

“1. De rechter kan ambtshalve, op vordering van het openbaar ministerie of op verzoek van een betrokken procespartij de Hoge Raad een rechtsvraag stellen ter beantwoording bij wijze van prejudiciële beslissing, indien een antwoord op deze vraag nodig is om te beslissen en aan de beantwoording van deze vraag bijzonder gewicht kan worden toegekend, gelet op het met de vraag gemoeide zaaksoverstijgend belang.

2. Voordat de rechter de vraag stelt, worden de betrokken procespartijen in de gelegenheid gesteld een standpunt in te nemen over het voornemen om een vraag te stellen, alsmede over de inhoud van de te stellen vraag.

3. De beslissing waarbij de vraag wordt gesteld, vermeldt de relevante feitelijke en juridische context en de standpunten die door de betrokken procespartijen zijn ingenomen. Tevens bevat de beslissing een motivering dat met de beantwoording van de vraag wordt voldaan aan het eerste lid.

4. De griffier stelt de beslissing zo spoedig mogelijk ter kennis van de Hoge Raad.”

29. In de Memorie van Toelichting1.op artikel 553 Sv staat (op pagina 30) onder andere:

“De feitenrechter en de Hoge Raad zijn beide poortwachter voor het stellen dan wel ontvangen van prejudiciële vragen: zij moeten samen ervoor zorgen dat de hoeveelheid vragen beperkt en de kwaliteit van de vragen hoog blijft. De feitenrechter en de Hoge Raad moeten verder op basis van open wettelijke criteria een selectiebeleid kunnen voeren dat ook prioritering en beheersbaarheid van te beantwoorden rechtsvragen mogelijk maakt. Hierbij geldt geen motiveringsplicht voor de Hoge Raad voor zijn eventuele beslissing een prejudiciële vraag niet te ontvangen. De feitenrechter moet wel motiveren als deze een verzoek van de verdediging of een vordering van de officier van justitie tot het stellen van een vraag afwijst.”

En op de pagina’s 32 en 33 voorts:

“(…) Om de rechter enige houvast te bieden in welke gevallen het stellen van een vraag passend is, specificeert het eerste lid dat het antwoord op de vraag nodig is «om te beslissen» en «aan de beantwoording van deze vraag bijzonder gewicht kan worden toegekend», waarbij gelet moet worden «op het met de vraag gemoeide zaaksoverstijgend belang». Deze specificering verduidelijkt dat de door de rechter te stellen rechtsvraag in beginsel voor meerdere zaken van belang is. Daarnaast moet aan de beantwoording van de vraag voldoende gewicht kunnen worden toegekend. Dit kan bijvoorbeeld liggen in de hoeveelheid zaken, de aard van de zaken en de omvang van de zaken waaraan het antwoord op de rechtsvraag kan bijdragen. Onderwerpen waarover vragen kunnen worden gesteld liggen onder meer in de sfeer van de uitleg van een bepaalde delictsomschrijving, de uitleg van een procesrechtelijke regel of uitleg van overgangsrecht. Dergelijke vragen zullen in verschillende procedures kunnen spelen en zijn van wezenlijk belang voor de vraag of een verdachte strafbaar heeft gehandeld en hoe het strafproces behoort te worden gevoerd. De beantwoording van dergelijke vragen door de Hoge Raad kan bijdragen aan de verdere rechtsontwikkeling, alsmede aan de effectiviteit van en de rechtsbescherming binnen het strafproces. Evenals in de civiele prejudiciële procedure is een verplichting opgenomen voor de rechter om het zaaksoverstijgende karakter te motiveren. Dit stelt de Hoge Raad in staat om te beoordelen of de vraag voor beantwoording in aanmerking komt. De Hoge Raad heeft de mogelijkheid desgewenst de vraag van de feitenrechter te herformuleren. Het is niet nodig dit in de wet te expliciteren. De rechter die voornemens is een vraag te stellen zal moeten beoordelen of en in hoeverre een rechtsvraag een zaaksoverstijgend belang heeft en of het, gelet op de omstandigheden van het geval, opportuun is om juist in deze zaak een vraag te stellen. In welke mate het antwoord kan bijdragen aan de proceseconomie, dat wil zeggen aan een voortvarende behandeling van de voorliggende zaak en van andere zaken waarin dezelfde rechtsvraag speelt, zal de rechter in zijn afwegingen moeten betrekken. Ook zal hij bij zijn afweging eventuele nadelen van de procedure, die met name liggen in verlenging en toenemende complexiteit van de procedure, moeten betrekken. Daarin speelt het belang om het strafproces binnen redelijke termijn, voortvarend te behandelen. Dit zal met name een zorgvuldige afweging vergen wanneer de verdachte zich in voorlopige hechtenis bevindt op het moment van het stellen van de vraag. Het is in eerste instantie aan de rechter die voornemens is een vraag te stellen om deze afweging te maken. Uiteindelijk is het evenwel aan de Hoge Raad om te beslissen of inderdaad sprake is van een rechtsvraag van «bijzonder gewicht» (zie de toelichting bij artikel 554, eerste lid). In andere zaken waarin vergelijkbare rechtsvragen aan de orde zijn en waarin de rechter het noodzakelijk acht de antwoorden van de Hoge Raad af te wachten, kan de rechter beslissen om het onderzoek te schorsen (artikel 281).”

30. De rechtbank stelt vast dat de Hoge Raad in de Passage-arresten2.onder andere heeft overwogen:

“(…) Ook al kan de inhoud van de maatregelen die de minister voornemens is te treffen van belang zijn voor het al dan niet tot stand komen van de in art. 226g, eerste lid, Sv bedoelde afspraak met een getuige, de toezeggingen met betrekking tot de feitelijke bescherming van de getuige maken geen onderdeel uit van de in art. 226g, eerste lid, Sv bedoelde afspraak. Ook het tweede lid van art. 226g Sv noopt niet tot het op schrift stellen en omschrijven van dergelijke toezeggingen. Toezeggingen die met het oog op de feitelijke bescherming van de getuige worden gedaan, kunnen ook niet worden beschouwd als afspraken in de zin van art. 226g, vierde lid, Sv. Een en ander brengt met zich dat de officier van justitie niet is gehouden de processen-verbaal en/of andere voorwerpen betreffende toezeggingen die zijn gedaan in verband met de feitelijke bescherming van de getuige op enig moment bij de processtukken te voegen. Zo een verplichting zou – temeer omdat de huidige wet geen specifieke regeling kent met betrekking tot de afscherming van processtukken in het belang van de veiligheid van de kroongetuige – onverenigbaar zijn met het doel van bescherming van de getuige en de aard van de daartoe strekkende maatregelen. (…)”

31. De verdediging heeft gesteld dat met het oordeel van de Hoge Raad in de Passage-arresten niet alle vragen zijn beantwoord. Zij doelt dan met name op vragen met betrekking tot het causale verband tussen beschermingsafspraken enerzijds en de bereidheid van een kroongetuige te verklaren anderzijds. Het bestaan van dit Hoge Raad-oordeel maakt echter op zichzelf al dat de rechtbank terughoudend is om hierover prejudiciële vragen te stellen. Daar komt bij dat de opgevoerde rechtsvraag (mede) gestoeld is op de (niet in rechte vaststaande) aanname dat omvangrijke financiële bijdragen – die verder gaan dan nodig voor de beveiliging – aan de kroongetuige zouden zijn toegezegd, dan wel door hem worden verwacht. De rechtbank zal daar bij vonnis een oordeel over geven en de gebruikelijke gang van zaken is dat als zich daarbij rechtsvragen voordoen, deze dan beantwoord worden. Aanleiding voor het stellen van prejudiciële vragen over deze kwestie aan de Hoge Raad is er bovendien niet, nu het zaaksoverstijgend belang daarbij maar beperkt aanwezig is. Er zijn immers maar heel weinig strafzaken waarin sprake is van een kroongetuige. De stelling van de verdediging, dat in de politiek en bij het Openbaar Ministerie geluiden zijn dat de kroongetuigeregeling moet worden uitgebreid naar meer verdenkingen en, zo begrijpt de rechtbank, er dus mogelijk meer kroongetuigenzaken zullen komen, ziet op een onzeker toekomstig scenario en niet op actuele strafzaken waar soortgelijke vragen aan de orde zijn.

Op grond van al het voorgaande, bezien tegen de achtergrond van de in de Memorie van Toelichting beschreven ‘poortwachtersrol’ van de rechter, ziet de rechtbank op dit moment onvoldoende aanleiding om prejudiciële vragen te stellen aan de Hoge Raad. Het verzoek wordt daarom afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 5]

Verzoek van de verdediging

32. De verdediging heeft verzocht de kroongetuige (aanvullend) te horen. Zij stelt daartoe dat zij onvoldoende in staat is gesteld om hem op deugdelijke wijze te ondervragen. Bij het vorige verhoor bleek dat de kroongetuige geen raadsman meer had en is toch besloten het verhoor aan te vangen. Al bij de eerste vragen werd duidelijk dat dit zoveel discussie opleverde dat een deugdelijk verhoor wat de verdediging betreft onmogelijk werd. De verdediging heeft na enige pogingen dan ook vooralsnog afgezien van het verder stellen van vragen. Deze vragen zijn er echter wel. De verdediging verwijst onder meer naar hetgeen de vorige keer naar voren is gebracht qua onderwerpen voor c.q. vragen aan de kroongetuige. Zijn verhoor is tevens van groot belang in het licht van wat over het stellen van prejudiciële vragen is aangevoerd. Zo nodig zal de kroongetuige bij het te houden verhoor bijgestaan dienen te worden door een raadsman, zodat dit een deugdelijk verhoor ten goede zal komen. Voor een juiste taakverdeling tussen procespartijen is dit van essentieel belang.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

33. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat het verzoek moet worden afgewezen. De verdediging heeft op 14 maart 2023 besloten het verhoor af te breken en er dus zelf voor gekozen geen gebruik te maken van de effectieve verhoormogelijkheden die haar zijn geboden.

Oordeel van de rechtbank

34. De rechtbank stelt vast dat de verdediging de kroongetuige op de zittingen van 1 en 2 november 2022 heeft ondervraagd. Die ondervraging zag eerst op een – door de verdediging zo aangeduid – formeel gedeelte en vervolgens zijn vragen gesteld over de zaaksdossiers. Op de zitting van 2 november 2022 is aan het einde door de raadslieden medegedeeld dat zij op dat moment, behalve de twee op die zitting geparkeerde vragen, geen vragen meer had voor de kroongetuige. Over die twee geparkeerde vragen heeft de rechtbank bij beslissing van 10 november 20223.beslist. Die beslissing was dat de kroongetuige werd belet te antwoorden op de eerste vraag of hij in de detentielocatie vanwege zijn bijzondere positie gunsten had en dat de kroongetuige zich ten aanzien van de tweede vraag, hoe hij na de aanslag op [verdachte 7] kenbaar heeft gemaakt dat hij de BlackBerry weer naar binnen wilde hebben, op zijn verschoningsrecht kon beroepen en daarop geen antwoord hoefde te geven. Daarmee was het verhoor van de kroongetuige in feite afgerond. De verdediging heeft echter bij de regiezitting van 14 februari 2023 verzocht om een aanvullend verhoor van de kroongetuige over gemaakte afspraken rond de kroongetuige-overeenkomst, de klachtprocedure van de kroongetuige tegen zijn voormalige advocaat en vragen naar aanleiding van de inzage in de iPhone-berichten en het verificatiejournaal. De rechtbank heeft dit verzoek bij beslissing van 20 februari 20234.toegewezen en daarbij onder andere overwogen dat op voorhand geen aanleiding bestaat om de omvang van dit aanvullend verhoor te beperken in de door het Openbaar Ministerie voorgestane zin. Het Openbaar Ministerie stelde toen namelijk dat het verhoor niet zou moeten gaan over de getuigenbeschermingsovereenkomst, niet over de klachtprocedure en niet over het verificatiejournaal. De rechtbank heeft geoordeeld dat het verhoor op dezelfde wijze kan plaatsvinden zoals dat op 1 en 2 november 2022 is gebeurd. Dit betekende dat in geval van een beroep op het verschoningsrecht of een beroep op de geheimhoudingsverplichting uit de beschermingsovereenkomst de desbetreffende vragen zouden worden geparkeerd en dat de rechtbank later zou beslissen of de kroongetuige deze vragen al dan niet zou moeten beantwoorden.

35. Bij gelegenheid van het aanvullende verhoor op 14 maart 2023 werd de kroongetuige niet langer bijgestaan door een raadsman. Dit vormt echter op zich geen beletsel voor het horen van een kroongetuige ter zitting. Met het verhoor van de kroongetuige is dan ook een aanvang gemaakt. Tijdens dit verhoor is de verdediging gestart met het stellen van vragen over zijn huidige rechtsbijstand en de veronderstelde inhoud van een tuchtklacht tegen een voormalige raadsman van de kroongetuige, ook wel de deal-advocaat genoemd. De kroongetuige heeft drie gestelde vragen toen niet willen beantwoorden met een beroep op de vertrouwelijkheid tussen hem en zijn advocaten, waarna de rechtbank die drie vragen heeft geparkeerd om daarop later te beslissen. De verdediging heeft tijdens dit verhoor, bij aanvang van het middaggedeelte, besloten te stoppen met het verhoor omdat zij meende dat doorgaan niet zinvol was. In het proces-verbaal van de zitting staat hierover (op pagina 33 en 34), voor zover hier van belang:

“(…) mr. Van ‘t Land en ik [hebben] geëvalueerd wat zich deze ochtend allemaal heeft afgespeeld. Wij hadden daar een opvatting over en die wilden wij zojuist bespreken met cliënt. (…) Cliënt bleek dezelfde opvatting te hebben als wij. Namelijk, dat het voor ons geen zin heeft om de kroongetuige op dit moment verder te ondervragen. Wij komen tot de conclusie dat wij vaker met uw rechtbank in discussie zijn, dan dat wij vragen stellen aan de kroongetuige. Wij vinden dat de situatie zodanig is dat hij zich zonder advocaten toch misschien wat sneller kan gaan beroepen op een verschoningsrecht, waarvan wij ons afvragen of dat wel zo is. Het levert vooral en voornamelijk geparkeerde vragen op en wij kunnen op deze manier gewoon geen effectieve verdediging voeren, vinden wij. Wij doen uitdrukkelijk geen afstand van de kroongetuige als getuige. Maar op dit moment gaan wij niet door met het stellen van vragen aan de kroongetuige, gezien deze stand van zaken.”

Bij beslissing van 16 maart 20235.heeft de rechtbank beslist dat de kroongetuige wordt belet de drie geparkeerde vragen te beantwoorden.

36. Gelet op de hiervoor onder 34 en 35 geschetste feitelijke gang van zaken is de rechtbank van oordeel dat het verdedigingsbelang bij nog een aanvullend verhoor van de kroongetuige onvoldoende is onderbouwd. De verdediging heeft met de verhoordagen van 1 en 2 november 2022 en 14 maart 2023 voldoende gelegenheid gehad de kroongetuige te ondervragen. Na de eerste twee zittingsdagen had de verdediging op dat moment geen vragen meer en het aanvullende verhoor van 14 maart 2023 is door henzelf beëindigd. Het feit dat de kroongetuige toen geen bijstand meer had van een raadsman maakt niet dat de verdediging haar ondervragingsrecht niet heeft kunnen uitoefenen. Zij heeft haar vragen namelijk gewoon kunnen stellen. De omstandigheid dat vragen van de verdediging aan de kroongetuige naar diens rechtsbijstand en naar de tuchtklacht discussie heeft opgeleverd, doet daar niet aan af. Daarbij betrekt de rechtbank dat discussie over dergelijke vragen gerechtvaardigd was omdat deze veelal raakten aan de vertrouwelijkheid tussen de kroongetuige en zijn (voormalige) raadslieden. De drie vragen die de kroongetuige in verband met die vertrouwelijkheid niet heeft willen beantwoorden zijn geparkeerd en later heeft de rechtbank daarover een beslissing genomen. De stelling dat het onwerkbaar was om op deze manier de kroongetuige te ondervragen, onderschrijft de rechtbank dan ook niet. De keuze van de verdediging om te stoppen met het verhoor omdat zij meende dat verder horen geen zin had omdat de kroongetuige zich zonder advocaten misschien wat meer op zijn verschoningsrecht zou beroepen en het vooral en voornamelijk geparkeerde vragen op zou leveren, komt voor haar rekening. Het voorgaande leidt tot de slotsom dat de verdediging onvoldoende heeft onderbouwd dat zij belang heeft bij een (nader) aanvullend verhoor van de kroongetuige. De rechtbank wijst het verzoek dan ook af.

37. De verdediging wil de navolgende vraag aan de kroongetuige stellen en heeft, voor zover het antwoord wordt belet, verzocht om het Openbaar Ministerie op te dragen deze te (laten) beantwoorden:

Is er met de kroongetuige op enig moment voorafgaande aan het tekenen van de overeenkomst ex art. 226g Sv d.d. 27 december 2017 gesproken over geld c.q. geldbedragen, dan wel vergoedingen, die al dan niet in het vooruitzicht zijn gesteld, dan wel zijn hierover (nadere) afspraken gemaakt?

38. De rechtbank heeft het verzochte nader aanvullend verhoor van de kroongetuige heden afgewezen, zodat de vraag daarom niet (opnieuw) aan de kroongetuige kan worden gesteld. Het verzoek om het Openbaar Ministerie op te dragen de geformuleerde vraag te (laten) beantwoorden is al meerdere keren gedaan en telkens afgewezen. Onder verwijzing naar de beslissingen van 10 november 20226., 7 december 20227.en 20 februari 20238.wordt het huidige herhaalde en niet wezenlijk nader onderbouwde verzoek opnieuw afgewezen.

Herhaald verzoek tot inzage in psychiatrische/psychologische rapportage van c.q. over de kroongetuige

39. De verdediging heeft de rechtbank opnieuw verzocht haar eerdere afwijzende beslissing van 7 december 2022 over dit onderwerp te heroverwegen. De rechtbank wijst dit herhaalde verzoek echter af onder verwijzing naar de hiervoor aangehaalde beslissingen van 10 november 2022, 7 december 2022 en 20 februari 2023.

Herhaald verzoek om nadere informatie c.q. verduidelijking met betrekking tot de vraag of er voorwaarden zijn gesteld aan de uitlevering van verdachte vanuit Colombia

40. De verdediging heeft opnieuw verzocht om nadere informatie c.q. verduidelijking te vragen aan de autoriteiten van Colombia met betrekking tot de uitlevering van verdachte [verdachte 5] . Ook dit is een verzoek dat eerder is gedaan en is afgewezen. Aan het huidige verzoek zijn geen wezenlijke nieuwe feiten of omstandigheden ten grondslag gelegd, zodat de rechtbank het verzoek opnieuw afwijst met verwijzing naar de reeds aangehaalde beslissing van 20 februari 2023.

Aansluitverzoek bij de verzoeken van mr. I.N. Weski in verband met ‘onderzoek ten aanzien van moordcommando’

Aansluitverzoek van de verdediging

41. Tijdens de zitting van 19 april 2023 (in de zaken van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] ) heeft de rechtbank een meegebrachte getuige gehoord in verband met het optreden van de overheid in relatie tot de mogelijke aanhouding van medeverdachte [verdachte 3] . Het is de verdediging niet bekend of de overheid eenzelfde ‘draaiboek’/scenario (de rechtbank begrijpt: de mogelijke inzet van een moordcommando) heeft toegepast op verdachte [verdachte 5] . De verdediging stelt dat het noodzakelijk is dat dit ook ten aanzien van hem wordt uitgezocht c.q. kan worden uitgesloten. Een dergelijk overheidsoptreden en met name de rol van het Openbaar Ministerie hierin raakt de ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie in haar vervolgingsrecht. De verdediging sluit zich daarom aan bij de verzoeken die mr. I.N. Weski over deze kwestie heeft gedaan.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

42. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat het verzoek moet worden afgewezen. De verdediging heeft geen enkele onderbouwing gegeven voor de stelling dat iets dergelijks zoals in de zaak van medeverdachte [verdachte 3] door diens verdediging is gesteld, aan de hand zou zijn ten aanzien van verdachte [verdachte 5] .

Oordeel van de rechtbank

43. De rechtbank volgt de verdediging niet in haar stelling, dat het door de verdediging van verdachte [verdachte 3] gedane verzoek tot het doen van onderzoek naar het bestaan van een ‘moordcommando’ ook voor verdachte [verdachte 5] van belang is. De enkele stelling dat haar niet bekend is of ten aanzien van verdachte [verdachte 5] eenzelfde draaiboek of scenario is toegepast, is daartoe onvoldoende. Het (aansluit)verzoek wordt daarom afgewezen.

44. De verdediging heeft de rechtbank verzocht om haar beslissing van 20 februari 2023 te heroverwegen en alsnog de rechters-commissaris te gelasten om onderzoek te doen naar de mogelijkheden om de getuigen te horen. Dit verzoek is een herhaald verzoek zonder dat daartoe nieuwe argumenten zijn aangevoerd. De rechtbank wijst dit verzoek dan ook af onder verwijzing naar de beslissing van 20 februari 2023.

Beslissingen van de rechtbank ten aanzien van de geparkeerde vragen in 26Marengo op de terechtzitting van 14 maart 2023 in de zaak van verdachte [verdachte 1]

Inleiding

1. De kroongetuige heeft in zijn getuigenverhoor op de terechtzitting van 14 maart 2023 op een drietal vragen niet geantwoord. De raadslieden van verdachte [verdachte 1] hebben zich op het standpunt gesteld dat de kroongetuige daarop wel zou moeten antwoorden. De rechtbank heeft die vragen vervolgens geparkeerd en medegedeeld dat zij schriftelijk zal beslissen of de kroongetuige deze vragen al dan niet dient te beantwoorden.

Geparkeerde vragen

2. Bij de beoordeling van de drie geparkeerde vragen stelt de rechtbank voorop dat, zoals ook al in de beslissingen van 29 november 20211.en 10 november 20222.op eerder geparkeerde vragen is overwogen, zij op grond van artikel 293, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering kan beletten dat aan een gestelde vraag gevolg wordt gegeven. Deze bepaling heeft (onder meer) tot doel te voorkomen dat een getuige moet antwoorden op vragen die hem nadeel kunnen berokkenen.

3. De eerste geparkeerde vraag is:

- “Heeft u advies ingewonnen om hier als getuige zonder advocaat te zitten?”

4. De kroongetuige heeft deze vraag niet willen antwoorden. Hij heeft daarover gezegd dat hij daar geen uitspraken over doet. Volgens hem gaat het namelijk niemand wat aan wat hij met een eventuele advocaat bespreekt omdat dit volgens hem vertrouwelijk is.

5. De rechtbank is van oordeel dat het antwoord op de vraag de kroongetuige nadeel kan berokkenen omdat het antwoord mogelijk raakt of kan raken aan de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen hem en een eventuele advocaat. De vertrouwelijkheid tussen raadsman en cliënt is een groot goed. Daarbij past niet dat de kroongetuige gedwongen zou worden de vertrouwelijkheid van die communicatie te doorbreken. Om die reden belet de rechtbank dat de kroongetuige de vraag beantwoordt.

6. De tweede geparkeerde vraag is:

- “Was de afgelegde verklaring door uw toenmalige advocaat (ter terechtzitting ook wel genoemd: de deal-advocaat) op 9 november 2022 bij de rechter-commissaris de reden voor uw tuchtklacht tegen hem?”

7. De kroongetuige heeft deze vraag niet willen beantwoorden. Hij heeft daarover gezegd dat hij zich niet uitlaat over de tuchtklacht omdat dit gaat over zijn toenmalige advocaat. Hij wil geen uitlatingen doen over advocaten omdat dit vertrouwelijk is.

8. De verdediging van verdachte [verdachte 1] stelt zich op het standpunt dat de kroongetuige de vraag wel dient te beantwoorden omdat deze relevant is voor de waardering van het bewijs. De kroongetuige zegt over de totstandkoming van de deal en de toezeggingen die toen zijn gedaan namelijk iets anders dan de deal-advocaat in zijn verhoor bij de rechter-commissaris. Het gaat de verdediging om de inhoud van die verklaring, die kennelijk aanleiding is geweest voor de tuchtklacht.

9. De rechtbank begrijpt dat de verdediging vragen heeft over de inhoud van de verklaring van de voormalige advocaat (de deal-advocaat) bij de rechter-commissaris in het verhoor van 9 november 2022 in relatie tot het standpunt dat namens verdachte [verdachte 2] in zijn strafzaak is ingenomen over toezeggingen die (wel) zouden zijn gedaan. De vraag zoals die nu is gesteld ziet echter op de aanleiding en mogelijke inhoud van de tuchtklacht en raakt daarmee aan de vertrouwelijkheid van de communicatie tussen raadsman en cliënt. Als de kroongetuige daarop moet antwoorden kan dit hem nadeel berokkenen omdat hij daarmee in een positie wordt gebracht waarin hij de vertrouwelijkheid van die communicatie moet schenden. De omstandigheid dat de kroongetuige zijn advocaat ten behoeve van dat verhoor heeft ontslagen uit diens geheimhoudingsverplichting, zoals de verdediging nog heeft gesteld, maakt dat niet anders. Een dergelijke beslissing heft het fundamentele beginsel van vrij verkeer tussen raadsman en cliënt niet op. De rechtbank belet daarom het antwoord op deze vraag.

10. De derde geparkeerde vraag is:

- “Ik lees hierin dat uw voormalige raadsman weigert stukken te geven. Gaat het hier om die e-mails en Whatsappjes?”

Als inleiding op deze vraag heeft de verdediging van verdachte [verdachte 1] het volgende geciteerd uit de publicatie ‘Kroongetuige [naam kroongetuige] . dient tuchtklacht in tegen voormalige advocaat’ in NRC Handelsblad van 7 december 2022: “Volgens [naam kroongetuige] . weigert (naam van de deal-advocaat) bovendien het complete dossier met al het mail- en WhatsAppverkeer over te dragen aan de huidige advocaten van [naam kroongetuige] ., Peter Schouten en Onno de Jong”.

11. De kroongetuige heeft geweigerd antwoord te geven op deze vraag omdat hij over de klacht niets wil zeggen.

12. De verdediging van verdachte [verdachte 1] stelt dat de kroongetuige deze vraag wel dient te beantwoorden. De kroongetuige heeft vandaag verklaard dat hij nog stukken mist en gezegd ‘dat dat nog loopt’. Als in een openbare bron dan staat dat de kroongetuige nog niet alle mails en Whatsappjes heeft gekregen wil de verdediging kunnen toetsen of het om die stukken gaat waar de kroongetuige op wacht. Het gaat de verdediging niet om de inhoud van de tuchtklacht.

13. De rechtbank is van oordeel dat ook deze vraag raakt aan de vertrouwelijkheid tussen de kroongetuige en zijn voormalige raadsman (de deal-advocaat). Het zou de kroongetuige nadeel kunnen berokkenen als hij gedwongen wordt deze vertrouwelijkheid te doorbreken. De rechtbank verwijst naar hetgeen hiervoor is overwogen. Aan het voorgaande doet niet af dat de veronderstelde inhoud van de tuchtklacht in een openbare bron wordt vermeld. De rechtbank belet daarom ook het antwoord op deze vraag.

Slotsom

14. De slotsom is dat de kroongetuige wordt belet de drie geparkeerde vragen te beantwoorden.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, besproken op de regiezitting van 22 februari 2023

1. Bij e-mailberichten van 8 december 2022 heeft mr. I.N. Weski namens verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] een aantal onderzoekswensen ingediend. De verdediging van verdachte [verdachte 4] heeft zich bij e-mailbericht van 9 december 2022 bij deze onderzoekswensen aangesloten. Het Openbaar Ministerie heeft in een schriftelijke reactie van 9 december 2022 op deze onderzoekswensen gereageerd. De verdediging van verdachte [verdachte 5] heeft zich bij e-mailbericht van 12 december 2022 eveneens aangesloten bij de onderzoekswensen van mr. I.N. Weski. De rechtbank heeft vervolgens bepaald dat deze onderzoekswensen kunnen worden besproken en toegelicht op de regiezitting van 22 februari 2023.

2. Ter zitting van 22 februari 2023 heeft mr. I.N. Weski de reeds ingediende onderzoekswensen verder toegelicht. De verdediging van verdachten [verdachte 5] , [verdachte 4] en [verdachte 6] heeft zich (opnieuw) daarbij aangesloten. Op die zitting heeft mr. I.N. Weski namens verdachten [verdachte 1] en [verdachte 3] tevens een tweetal aanvullende, bij e-mailbericht van 17 februari 2023 aangekondigde, onderzoekswensen toegelicht. Het Openbaar Ministerie heeft ter zitting aan de hand van een schriftelijk stuk op de (aanvullende) onderzoekswensen gereageerd.

3. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank op de gedane verzoeken.

In de zaken van verdachten [verdachte 5] , [verdachte 4] , [verdachte 6] , [verdachte 1] , [verdachte 2] , en [verdachte 3]

Verzoeken om informatie en het horen van getuigen naar aanleiding van perspublicatie

Verzoek van de verdediging

4. De verdediging heeft naar aanleiding van de publicatie ‘Kroongetuige [kroongetuige] . dient tuchtklacht in tegen voormalig advocaat’ in dagblad NRC van 7 december 2022 verzocht aan de verdediging te verstrekken (ter eventuele voeging in het dossier) alle door de deal-officier van justitie en andere leden van het Openbaar Ministerie gevoerde correspondentie en verslaglegging, zoals onder andere WhatsApp-berichten, over de kroongetuige, diens deal, bijkomende afspraken over strafvermindering al of niet in de executiefase, beslissingen tot niet vervolging, gunsten, alsmede de door de ‘ [bijnaam directeur] ’ opgestelde notitie over de aan de kroongetuige ter beschikking gestelde/aangetroffen telefoon(s) en eventuele andere activiteiten rond de kroongetuige en zijn communicatiemiddelen, zoals ook de dongel, de X-box, de televisie enzovoorts en de betrokkenheid daarbij van overheidsdienaren en/of derden. Daarnaast heeft de verdediging verzocht om het horen, bij voorkeur ter zitting onder ede, van de officier van justitie mr. [naam officier van justitie] (hierna: [naam officier van justitie] ) en eventueel andere betrokken leden van het Openbaar Ministerie, mr. [naam advocaat] (hierna: [naam advocaat] ), de directeur ( [bijnaam directeur] ) van de desbetreffende penitentiaire inrichting, de partner van de kroongetuige en de kroongetuige. De verdediging wenst deze personen te horen over de aard en omvang van al dan niet aan de kroongetuige buiten de deal om gedane toezeggingen/gunsten betreffende de WWM-zaak en het gebruik van telefoons, de aard en omvang en achtergrond van de gebreken in de verslaglegging en discrepanties in de getuigenverklaringen van [naam officier van justitie] en [naam advocaat] in het dossier tot op heden, de gang van zaken rond de herkomst, het gebruik en het aantreffen en afvoeren van de aan de kroongetuige tijdens diens detentie ter beschikking staande telefoons en andere communicatiemiddelen en de verslaglegging en de zorgplicht daaromtrent en de gebleken betrokkenheid daarbij van de verzochte getuigen.

5. De verdediging heeft daartoe gesteld dat het Openbaar Ministerie steeds heeft volgehouden dat er buiten de overeenkomst geen andere afspraken met de kroongetuige zijn gemaakt of sprake is geweest van gunstbetoon maar dat uit het artikel in NRC is gebleken dat de verslaglegging onvolledig is. Bovendien roept de in dat artikel beschreven communicatie tussen [naam officier van justitie] en [naam advocaat] vragen op over de betrouwbaarheid van de door hen afgelegde verklaringen bij de rechter(s)-commissaris en, in geval van [naam officier van justitie] , ook in zijn schriftelijke verslaglegging. De verdediging heeft in dit verband gewezen op de navolgende passages in dat artikel:

“Kroongetuige [kroongetuige] . heeft bij de deken van de Orde van Advocaten in Amsterdam een tuchtklacht ingediend tegen zijn voormalig advocaat [naam advocaat] . Dit is gebeurd nadat een poging tot bemiddeling tussen de kroongetuige en zijn voormalig raadsman op niets is uitgelopen. [kroongetuige] . verwijt [naam advocaat] , die eind 2018 de verdediging heeft neergelegd, dat hij zijn geheimhoudingsplicht heeft geschonden in recent contact met de officier van justitie die de besprekingen over de kroongetuigendeal heeft gevoerd. De inhoud van de klacht wordt onderbouwd in documenten die NRC en onderzoeksplatform Follow the Money hebben ingezien. Volgens [kroongetuige] . weigert [naam advocaat] bovendien het complete dossier met al het mail- en WhatsAppverkeer over te dragen aan de huidige advocaten van [kroongetuige] ., Peter Schouten en Onno de Jong. [kroongetuige] . is kroongetuige in het Marengo-proces tegen topcrimineel [verdachte 3] en 16 medeverdachten.”

En:

“De tuchtklacht tegen [naam advocaat] is de culminatie van oplopende spanning tussen [kroongetuige] . en zijn raadsman die teruggaat naar eind 2017. Tijdens de behandeling van de strafzaak Marengo is gebleken dat [kroongetuige] . toen al op zoek was naar een andere advocaat. Hij zoekt in die tijd contact met Onno de Jong, een advocaat die al vaker kroongetuigen heeft bijgestaan. Maar de overstap gaat op dat moment niet door. Uit een bericht dat [naam advocaat] in april 2018 stuurt aan de ‘dealofficier’ blijkt dat die spanning voortduurt. „We zijn (nog) niet ontslagen”, appt [naam advocaat] . „Ondanks daartoe strekkende adviezen van het thuisfront hebben we zelf de handdoek ook nog niet in de ring gegooid....” [kroongetuige] . heeft altijd het idee gehad dat [naam advocaat] niet hard genoeg heeft onderhandeld over de kroongetuigendeal met het OM. [kroongetuige] . zag dat vermoeden bevestigd in recent opgedoken WhatsApp-berichten tussen [naam advocaat] en de dealofficier. „Beste (....)”, appt [naam advocaat] aan de vooravond van de openbare presentatie van de kroongetuigendeal met [kroongetuige] op 23 maart 2018. „Een bijzondere dag morgen. Zonder jouw openheid, duidelijkheid wanneer nodig en meebewegen wanneer mogelijk was dat niet tot stand gekomen. Veel respect en waardering daarvoor!” „Beste [naam advocaat] , co-vader, dat gevoel is geheel wederzijds!”, antwoordt de officier. „Bij toekomstige deals [gaan we] met weemoed terugdenken aan deze. Ik heb diep respect voor de wijze waarop jij je verantwoordelijkheid in dit traject hebt genomen, zowel richting [kroongetuige] , als richting zijn familie als richting ons. Mijn dank is groot.” Uit communicatie tussen [naam advocaat] en de dealofficier leidt [kroongetuige] . af dat die kwestie niet serieus is genomen. „Ben wel even klaar met mensen die qua veiligheid en afscherming hun eigen (waan)ideeen willen doordrukkken”, appt de officier laat op de avond voor een afspraak met enkele familieleden van [kroongetuige] . „Is het nog iets dat ik ze ergens ophaal en dan naar bunker rijd?”, vraagt [naam advocaat] de volgende ochtend. „Ik stuur de laatste mail net aan je door. Hierbij is [naam getuige] een peulenschil.” Hij doelt op [naam getuige] die in die periode getuigt in de strafzaak tegen haar broer [naam broer] .”

En:

“Uit het berichtenverkeer tussen [naam advocaat] en de dealofficier komt nog een saillant element naar boven over een veelbesproken kwestie in het Marengo-proces: de telefoons waarover [kroongetuige] . kon beschikken in het complex waar hij tijdens de dealbesprekingen gedetineerd was. Het is nooit duidelijk geworden hoe en van wie [kroongetuige] . een van die telefoons heeft gekregen. De directeur van de gevangenis, een voormalig militair die ‘ [bijnaam directeur] ’ wordt genoemd, heeft over die kwestie een notitie gemaakt, zo blijkt uit appberichten. „Wel handig als wij het gedoe met de [bijnaam directeur] even goed afronden. Nu staat er volgens mij in zijn interne verslag/p-v [proces-verbaal] dat wij de telefoon naar binnen hebben gebracht,” appt [naam advocaat] aan de dealofficier. „Team getuigenbescherming gaat volgende week bij hem langs om het verhaal op te tekenen”, appt die officier terug. „Ok, goed! [naam 1] en ik willen liever niet nog voor de tuchtrechter verschijnen”, appt [naam advocaat] met een smiley erachter. De dealofficier reageert daarop: „Ik kom volgende week nog even op de lijn over ander dingetje. Dan ga ik jullie verdedigen. No worries.””

En:

“De meest concrete grief van [kroongetuige] . is dat [naam advocaat] zijn geheimhoudingsplicht heeft geschonden. Daarbij gaat het onder meer over contact tussen [naam advocaat] en een officier van justitie over een straf van zeven maanden die [kroongetuige] . heeft gekregen voor verboden wapenbezit. Dat hangt samen met de aanhouding van [kroongetuige] . begin 2017 vanwege een wapen. Die werd geënsceneerd, blijkt achteraf, om de ware aard van de arrestatie te verhullen. In een overdrachtmemo dat [naam advocaat] bij zijn vertrek schreef voor zijn opvolgers staat dat deze straf „niet in de deal zit” maar dat er „is afgesproken dat de tijd wordt verdisconteerd” bij het uitvoeren van zijn straf. De afspraken hierover staan „deels op schrift”. [naam advocaat] heeft deze gang van zaken in gesprekken met de huidige advocaten van [kroongetuige] . bevestigd, zo blijkt uit gespreksnotities die onderdeel zijn van de tuchtklacht tegen [naam advocaat] . Ook uit handgeschreven notities van [naam 1] over de wapenzaak kan worden afgeleid dat er toezeggingen zijn gedaan op dit punt. „Nog 35 dagen voor WWM-zaak [de wapenzaak]”, schrijft [naam 1] in gespreksnotities. Dat is aanzienlijk minder dan de straf die werd opgelegd. Tijdens het Marengo-proces hebben advocaten van andere verdachten vragen gesteld over deze toezegging. Daarna heeft de officier van justitie met wie [naam advocaat] heeft onderhandeld in juni van dit jaar laten weten dat „er naast de deal geen andere afspraken zijn”. Hierover heeft de betrokken dealofficier ook contact gezocht met [naam advocaat] , zo blijkt uit die brief. Tijdens dat gesprek heeft [naam advocaat] gezegd dat hij geen herinnering heeft aan andere afspraken en geeft hij toestemming om hem op dat punt te citeren. Door met de betrokken officier over deze kwestie te spreken zonder vooraf toestemming te vragen aan zijn cliënt [kroongetuige] . heeft [naam advocaat] zijn geheimhoudingsplicht geschonden, aldus de klacht. [naam advocaat] is recent ook als getuige gehoord over deze kwestie in een besloten verhoor in de Marengozaak. In dat verhoor heeft hij herhaald wat hij tegen de officier heeft gezegd.”

6. Uit deze passages concludeert de verdediging dat er wel degelijk meer afspraken zijn gemaakt en op schrift staan in relatie tot de wapenzaak, namelijk in het kader van de executiefase, en dat die afspraken kennelijk buiten het zicht van de rechtbank gehouden moesten worden. [naam officier van justitie] en [naam advocaat] hebben hierover niet volledig en mogelijk niet naar waarheid verklaard en verslag gedaan. Verder blijkt hieruit dat er al in een vroeg stadium contact is geweest tussen het Openbaar Ministerie en de penitentiaire inrichting ( [bijnaam directeur] ) over de herkomst en het gebruik van communicatiemiddelen door de kroongetuige tijdens zijn detentie, wat in tegenspraak is met de verklaring van [naam officier van justitie] tegenover de rechter-commissaris dat er geen verslaglegging van de gang van zaken over het ontdekken van de telefoon is opgemaakt en er geen contact meer met de raadslieden van de kroongetuige is geweest na de aanvankelijke communicatie over het weg zijn van de telefoon. Ook verklaart [naam officier van justitie] niets over een directeur of een notitie en, sterker, verklaart hij dat hij geen controle in de penitentiaire inrichting naar dat verdwijnen van die telefoon heeft gedaan. Ook zegt hij niets over enig werkelijk onderzoek naar de herkomst van de telefoon of over het afdekken daarvan. Uit het artikel blijkt verder dat het Openbaar Ministerie hiervan afwist. Het lijkt er zelfs op dat de telefoons wellicht vanuit justitie of de penitentiaire inrichting zijn geregeld en dat [naam advocaat] lijkt te willen voorkomen dat de indruk door de [bijnaam directeur] wordt gewekt dat [naam advocaat] en mr. [naam 1] de telefoons zouden hebben geregeld. Bovendien blijkt uit het artikel dat er kennelijk ook afspraken zijn gemaakt over de familie van de kroongetuige in het kader van de dealafspraken. Bij dit alles neemt de verdediging aan, dat een van de zaaksofficieren van justitie in de periode waar dit artikel over gaat, deelnam aan het kroongetuigetraject. Dit volgt uit de verklaringen van [naam officier van justitie] tegenover de rechter-commissaris, aldus ten slotte de verdediging.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

7. Het Openbaar Ministerie verzet zich tegen toewijzing van de verzoeken. De feiten en omstandigheden over de WWM-zaak die in het artikel worden genoemd zijn niet nieuw. Waar het artikel ziet op het gebruik van telefoons en het invoeren daarvan, geldt dat – als juist is wat er wordt geschreven – dit geen aanwijzingen oplevert dat het Openbaar Ministerie hierover niet de waarheid heeft gesproken. Uit het geciteerde WhatsApp-verkeer tussen [naam advocaat] en [naam officier van justitie] valt hoogstens af te leiden dat [naam advocaat] gevraagd heeft om een correctie van een onjuiste aantekening die mogelijk zou zijn gemaakt op de toenmalige detentielocatie van de kroongetuige. Niet valt in te zien hoe nader onderzoek op dit punt relevant is voor enige beslissing in het kader van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering (Sv). Het Openbaar Ministerie stelt verder dat de betrokkenheid van het zaaks-Openbaar Ministerie alleen zag op het traject van de toetsing van de overeenkomst in de strafzaak. Het is niet betrokken bij het (van de strafzaak gescheiden) getuigenbeschermingstraject en is evenmin betrokken geweest bij de overleggen tussen de officier van justitie van het Team Bijzondere Getuigen (hierna: TBG-officier van justitie) en de officier van justitie van het Team Getuigenbescherming met de verdediging van de kroongetuige.

Oordeel van de rechtbank

Aftrek van de detentie van de ‘wapenzaak’

8. De laatste aangehaalde passage uit het NRC-artikel over, kort gezegd, de ‘aftrek van de detentie van de wapenzaak’ bevat geen nieuwe feiten of omstandigheden ten opzichte van de al eerder door de verdediging van verdachte [verdachte 5] overgelegde informatie. Deze informatie heeft zij ten grondslag gelegd aan een aantal onderzoekswensen die zagen op haar stellingen dat bij verdachte [verdachte 5] het vertrouwen is gewekt dat de detentie in de ‘wapenzaak’ (acht maanden) zou worden verrekend en dat het mislopen van detentiefasering zou worden gecompenseerd. De rechtbank heeft deze onderzoekswensen afgewezen bij beslissingen van 3 juni 20221.en (laatstelijk) 28 september 2022.2.In hetgeen door de verdediging van verdachte [verdachte 5] is overgelegd en waarvan de relevante inhoud in de aangehaalde beslissingen is geciteerd, heeft de rechtbank toen wel aanleiding gezien om ambtshalve in de zaken van alle verdachten nader onderzoek te (laten) doen. Dit onderzoek zag toe op hoe de gestelde afspraak zich verhoudt tot hetgeen in de Aanwijzing toezeggingen aan getuigen in strafzaken is opgenomen over niet toelaatbare toezeggingen, in het bijzonder in artikel 5 onder 6. In dit ambtshalve onderzoek heeft [naam officier van justitie] op 17 juni 2022 een schriftelijke reactie gegeven. Vervolgens heeft eveneens in het kader van dat door de rechtbank bevolen ambtshalve onderzoek op 9 november 2022 een verhoor van [naam advocaat] door de rechters-commissaris plaatsgevonden.

De reactie van [naam officier van justitie] en het proces-verbaal van verhoor van [naam advocaat] zijn toegevoegd aan het dossier. Dat dossier bevat reeds de verhoren van [naam officier van justitie] bij de rechter-commissaris van 9 en 15 januari 2020. De duiding van en het debat over de inhoud van de verklaringen kan door de verdediging en het Openbaar Ministerie bij pleidooi (door de verdediging van verdachte [verdachte 4] ), re- en dupliek (door de verdediging van alle verdachten) plaatsvinden. De rechtbank is van oordeel dat het dossier over dit onderwerp voorshands voldoende informatie bevat voor de beoordeling van de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv en wijst de verzoeken op dit punt daarom af.

Communicatiemiddelen in detentie

9. De rechtbank ziet in de aangehaalde passages over (een) telefoon(s) in detentie in het NRC-artikel geen aanleiding de verzoeken toe te wijzen. Over dit onderwerp bevat het dossier al de nodige informatie, waaronder een verhoor van [naam officier van justitie] bij de rechter-commissaris van 15 januari 2020. Uit de aangehaalde passage uit het NRC-artikel begrijpt de rechtbank dat mogelijk door de directeur van de penitentiaire inrichting waar de kroongetuige destijds verbleef een intern verslag is gemaakt over de (invoer van deze) PGP-telefoon en dat de toenmalige raadslieden van de kroongetuige aan [naam officier van justitie] te kennen zouden hebben gegeven dat zij op dat interne verslag een correctie wilden maken. Dat [naam officier van justitie] hierover mogelijk niet naar waarheid of onvolledig zou hebben verklaard, zoals de verdediging stelt, is de rechtbank voorshands niet gebleken. Eventuele interne verslaglegging door de (directeur van de) penitentiaire inrichting is in dat verhoor niet ter sprake gekomen. De rechtbank ziet geen aanleiding om hier nader onderzoek naar te (laten) doen. Daarbij betrekt de rechtbank dat het hebben van een telefoon in detentie voorshands niet als gunstbetoon kan worden aangemerkt. Ook anderszins ziet de rechtbank vooralsnog niet hoe de omstandigheid dat op de desbetreffende detentielocatie destijds een intern verslag is gemaakt waar een correctie op zou zijn verzocht, relevant kan zijn voor de beoordeling van de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv. De verzoeken over andere communicatiemiddelen, zoals de dongel, de X-box en de televisie, zijn herhaalde verzoeken zonder nadere onderbouwing. Het dossier is op dit punt naar aanleiding van de beslissing van de rechtbank van 13 juli 20213.al aangevuld met een proces-verbaal van 19 september 2021 van de TBG-officier van justitie. Nieuwe verzoeken naar aanleiding van dat proces-verbaal heeft de rechtbank afgewezen bij beslissing van 8 november 2021.4.De rechtbank wijst de verzoeken dan ook af met verwijzing naar die laatste beslissing.

Afspraken over de familie van de kroongetuige

10. De rechtbank begrijpt uit de aangehaalde passages uit het NRC-artikel dat tussen [naam advocaat] en [naam officier van justitie] WhatsApp-berichten zouden zijn gestuurd waarin [naam officier van justitie] zijn respect uitspreekt over de wijze waarop [naam advocaat] ‘in dit traject’ zijn verantwoordelijkheid heeft genomen in de richting van onder andere de familie van de kroongetuige en hem daarvoor bedankt. Ook lijkt daarin naar voren te komen dat er bij de familie zorgen zijn over hun veiligheid. Die zorgen worden beschreven in de context van hun komst en/of vervoer naar een afspraak. De vermelding ‘dit traject’ slaat mogelijk op het traject waarbinnen de kroongetuigeovereenkomst tot stand is gekomen. In deze passages leest de rechtbank echter geen bevestiging van de stelling van de verdediging dat over de familie van de kroongetuige in het kader van de kroongetuigeovereenkomst afspraken zijn gemaakt. Ook hierin ziet de rechtbank dan ook geen aanleiding om de verzoeken toe te wijzen.

11. Het voorgaande betekent dat de verzoeken worden afgewezen.

Verzoeken naar aanleiding van aanvullende PGP-berichten in zaaksdossier Tennis

Standpunt van de verdediging

12. De verdediging heeft naar aanleiding van het proces-verbaal van 11 januari 2023, waarin een aantal aanvullende PGP-berichten is weergegeven, verzocht het Openbaar Ministerie opdracht te geven aan te geven uit welke (selectie uit de) brondata (van de oorspronkelijk gekopieerde servers verkregen bestanden) en aan de hand van welke selectiecriteria en door wie deze aanvullende PGP-berichten zijn geselecteerd en met wiens toestemming dit heeft plaatsgevonden. Verder heeft de verdediging opnieuw verzocht, kort gezegd, om de brondata alsnog op toegankelijke wijze aan de verdediging ter beschikking te stellen.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

13. Het Openbaar Ministerie stelt dat de 24 aanvullende PGP-berichten in het proces-verbaal afkomstig zijn uit de Marengo-dataset. Deze zijn toegevoegd naar aanleiding van een stelling van de verdediging in het pleidooi van 20 december 2022 in de zaak van verdachte [verdachte 3] waarin onder andere is gesteld dat “onmogelijk kan (…) volgen dat [naam 3] bij ‘de criminele organisatie van client’ hoort, en dat hij dan dus in opdracht van cliënt ook die SD-kaartjes moet hebben aangenomen van de kroongetuige.” De berichten zijn gevoegd om de rol van [naam 3] zoals die in het requisitoir is geduid nader te onderbouwen. Voor zover het de wens is om van deze aanvullende berichten de metadata te verkrijgen, kan het Openbaar Ministerie daarvan gelet op de beperktheid van het aantal berichten desgewenst een uitdraai uit Hansken in het dossier voegen.

Oordeel van de rechtbank

14. De rechtbank stelt vast dat het Openbaar Ministerie heeft uitgelegd dat de nieuwe PGP-berichten afkomstig zijn uit de Marengo-dataset en dus niet uit de in De Vink en Sassenheim veiliggestelde brondata. Het Openbaar Ministerie heeft daarbij bovendien uiteengezet wat de reden is dat deze berichten nu zijn gevoegd. De rechtbank acht de vragen van de verdediging daarmee afdoende beantwoord. Het verzoek om de brondata ter beschikking gesteld te krijgen wordt afgewezen. Dit verzoek is eerder gedaan en afgewezen. De rechtbank verwijst naar de beslissing van 1 april 2021.5.In hetgeen de verdediging naar aanleiding van de voeging van de 24 aanvullende berichten heeft betoogd ziet de rechtbank geen aanleiding om hierover thans anders te beslissen.

Verzoek om informatie in verband met publicatie(s) over de vermeende Iran-connectie van verdachte [verdachte 3]

Standpunt van de verdediging

15. De verdediging heeft gewezen op de recente publicatie van uitspraken van journalist [naam journalist] in het boek van [naam 2] waarin [naam journalist] zegt: “….toen het gerucht de ronde deed dat [verdachte 3] regelmatig vanuit Dubai op en neer ging naar het decadente vakantie-eiland Kish voor de kust van Iran. Het beeld bleek niet te kloppen: 's lands meest gezochte crimineel kwam tijdens zijn laatste periode in vrijheid zelden nog naar buiten.” Naar aanleiding van deze passage heeft de verdediging verzocht het Openbaar Ministerie opdracht te geven een groot aantal vragen te laten beantwoorden in een proces-verbaal. Deze vragen betreffen onder meer hoe het Openbaar Ministerie op de hoogte is gekomen van de publicatie van het artikel van [naam journalist] , of die informatie is geverifieerd voordat werd beslist om de autoriteiten van de Verenigde Arabische Emiraten (hierna: de VAE) op die publicatie te wijzen, hoe het Openbaar Ministerie op de hoogte is gekomen van de onjuistheid van de informatie zoals [naam journalist] in het boek aangeeft en of, en zo ja wanneer, de autoriteiten van de VAE geïnformeerd zijn over de onjuistheid van de bewering over de banden van verdachte [verdachte 3] met Iran in die publicatie en zo nee, waarom niet. Volgens de verdediging heeft Nederland het nodig gevonden om Dubai over het artikel te informeren maar was op dat moment wellicht al bekend dat de inhoud onjuist was. Het verstrekken van deze desinformatie is volgens de verdediging tekenend voor en onderdeel van het willens en wetens in strijd handelen met de eisen voor een zorgvuldige, rechtmatige en integere opsporing. Onder verwijzing naar wat in de (deel)pleidooien al naar voren is gebracht, stelt de verdediging dat de verzochte nadere informatie noodzakelijk is voor de beoordeling door de rechtbank.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

16. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat het verzoek om informatie moet worden afgewezen. Er zijn al veel onderzoekwensen gedaan over Iran en de vermeende mededelingen die door of namens het Openbaar Ministerie zouden zijn gedaan met als doel om de aanhouding en overbrenging van verdachte [verdachte 3] op oneigenlijke wijze te versnellen. Deze wensen van de verdediging zijn eerder afgewezen. Het Openbaar Ministerie herhaalt dat er geen opsporingsinformatie is gedeeld die inhield dat verdachte [verdachte 3] banden met Iran zou hebben of dat hij naar Iran zou reizen. Er is slechts gewezen op een artikel dat op 27 oktober 2019 in De Telegraaf is verschenen. Reeds daarom valt niet in te zien waarom het onderzoek dat de verdediging vraagt, van belang zou kunnen zijn voor enige door de rechtbank te nemen beslissing in het kader van de artikelen 348 en 350 Sv.

Oordeel van de rechtbank

17. De rechtbank stelt vast dat het desbetreffende artikel van [naam journalist] in De Telegraaf is verschenen en dat de liaison officer de autoriteiten van Dubai destijds over het aankomende verschijnen van dat artikel heeft geïnformeerd. Deze liaison officer heeft in het verhoor als getuige bij de rechter-commissaris op 10 november 2021 over (onder meer) dit onderwerp geantwoord op vragen van de verdediging. In de omstandigheid dat [naam journalist] later in een boek zegt dat het beeld van het gerucht waarover in het Telegraaf-artikel is geschreven niet bleek te kloppen, ziet de rechtbank geen aanleiding om het verzoek toe te wijzen. Hieruit valt voorshands namelijk niet af te leiden dat vanuit de Nederlandse autoriteiten welbewust aan de autoriteiten van Dubai onjuiste informatie zou zijn verstrekt. Het verzoek wordt dan ook afgewezen.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in de zaak van verdachte [verdachte 1] , besproken op de regiezitting van 14 februari 2023

1. De verdediging heeft op 13 februari 2023 ten behoeve van de regiezitting namens verdachte [verdachte 1] haar onderzoekswensen ingediend. Het Openbaar Ministerie heeft diezelfde dag een schriftelijke reactie op deze wensen verzonden aan de rechtbank en de verdediging. Op de regiezitting van 14 februari 2023 zijn de onderzoekswensen nog nader toegelicht tijdens de repliek van de verdediging. Het Openbaar Ministerie heeft vervolgens gedupliceerd.

2. De verdediging heeft bij e-mailbericht van 9 december 2022 laten weten dat zij zich aansluit bij de door mr. I.N. Weski namens verdachten [verdachte 2] , [verdachte 3] en [verdachte 4] bij e-mailberichten van 8 december 2022 gedane onderzoekswensen. Ter terechtzitting van 14 februari 2023 heeft zij dit aansluitverzoek herhaald waarna de rechtbank heeft bepaald dat deze wensen (en de reeds ontvangen reactie van het Openbaar Ministerie op die wensen van

9 december 2022) zullen worden besproken op de regiezitting in de zaken van alle verdachten op 22 februari 2023. Hierop volgt nu (dus) nog geen beslissing.

3. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank op de overige gedane onderzoekwensen.

Standpunt van de verdediging

4. De verdediging heeft verzocht om voeging aan het dossier van het verificatiejournaal van het Team Bijzondere Getuigen (hierna: TBG) waarin de verdediging inzage heeft gekregen. Daartoe is aangevoerd dat de verdediging tijdens de inzage van het 26Koper-dossier op het politiebureau heeft bemerkt dat dit proces-verbaal van 89 pagina’s dat ook op de laptop stond, geen deel uitmaakt van het dossier Marengo maar wel relevante informatie bevat voor de beoordeling van de betrouwbaarheid van de verklaringen van de kroongetuige. Het betreft immers het verificatieonderzoek naar de verklaringen van de kroongetuige, waarbij onder meer diens verklaringen in TGO Roos en TGO Kreta worden besproken. De omstandigheid dat deze verificatie later tactisch nog eens is gedaan en de resultaten daarvan wél in het dossier zijn gevoegd, maakt niet dat er geen belang meer is bij voeging van dit proces-verbaal. Het voegen van dit verificatiejournaal is goed voor het totaalbeeld ter beoordeling van de betrouwbaarheid van de verklaringen van de kroongetuige.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

5. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat het verzoek moet worden afgewezen. Het gaat om het verificatiejournaal dat is opgemaakt tijdens het kluisverklaringentraject. Hierover heeft de rechtbank eerder beslist dat de verdediging inzage mag krijgen in het samengevatte, deels gezwarte, verificatiejournaal, de samenvattende, deels gezwarte, Excel-bestanden en de vordering van het Openbaar Ministerie, op een door het Openbaar Ministerie te bepalen wijze. Het verificatiejournaal is vervolgens in alle zaken op dezelfde wijze, namelijk door inzage te bieden op het politiebureau, ter inzage gegeven, dus ook aan de verdediging van verdachte. Alle geverifieerde punten uit het verificatiejournaal zijn door het tactisch onderzoek bevestigd. De resultaten van dat tactisch verificatieonderzoek zijn gevoegd in het procesdossier.

Oordeel van de rechtbank

6. De rechtbank stelt allereerst vast dat ter zitting van 14 februari 2023 is opgehelderd dat de verdediging inderdaad doelt op het verificatiejournaal dat tijdens het kluisverklaringentraject is opgemaakt. Mede namens verdachte (die toen werd bijgestaan door zijn toenmalige raadslieden mrs. Meijering en Flokstra) is over dit verificatiejournaal een verzoek gedaan tijdens de regiezittingen van 13, 14 en 15 januari 2021. Daarover heeft de rechtbank in haar beslissing van 29 januari 20211.overwogen:

“Naar het oordeel van de rechtbank is de door het Openbaar Ministerie verstrekte informatie omtrent de inhoud en status van het verificatiejournaal lange tijd weinig helder geweest. (…) Pas op 28 oktober 2020 is expliciet melding gemaakt van het zeer precaire karakter van onder andere in het verificatiejournaal opgenomen zogenoemde ‘dubbel-nul informatie’. Het aantal tactische aanwijzingen, al dan niet verifieerbaar, is voor het eerst bekend geworden uit de vordering van 29 december 2020. In deze vordering is het eerder gedane aanbod van het Openbaar Ministerie concreet uitgewerkt, in die zin dat er een samengevat, deels gezwart, verificatiejournaal ter beschikking kan worden gesteld en daarnaast samenvattende, deels gezwarte, Excel-bestanden. De rechtbank heeft in haar beslissing van 17 november 2020 onderkend dat de delen van dit journaal met enig afbreukrisico afgeschermd dienen te blijven, maar dat doet er niet aan af dat de verdediging er belang bij kan hebben om de overige in dit journaal onderzochte tactische aanwijzingen te kennen, al was het maar omdat zij mogelijk in staat is deze (al dan niet (deels) niet geverifieerde aanwijzingen) te ontkrachten. Die afschermingsbelangen zijn thans ondervangen.”

Vervolgens heeft de rechtbank beslist dat de verdediging inzage mag krijgen in het samengevatte, deels gezwarte, verificatiejournaal, de samenvattende, deels gezwarte, Excel-bestanden en de vordering van het Openbaar Ministerie, op een door het Openbaar Ministerie te bepalen wijze.2.Het Openbaar Ministerie heeft ter zitting van 12 maart 2021 medegedeeld dat inzage vanwege de gevoeligheid van de gegevens in een gecontroleerde omgeving moet plaatsvinden en dat er om die reden voor is gekozen die inzage te bieden op het politiebureau.

7. De rechtbank stelt vast dat het hier om gevoelige gegevens gaat. Het Openbaar Ministerie heeft medegedeeld dat alle punten uit het verificatiejournaal later tactisch herhaald zijn en de resultaten daarvan (wel) gevoegd zijn in (de verificatie- en falsificatiedossiers in) het Marengo-dossier. Van de verdediging mag dan verwacht worden dat zij concreet duidt welke informatie uit dat verificatiejournaal nog ontbreekt in het Marengo-dossier én dat die informatie ook van belang is voor de beoordeling van de vragen van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering (Sv). Deze onderbouwing is uitgebleven. De enkele en algemene stelling die erop neerkomt dat voeging nodig zou zijn om een totaalbeeld te krijgen, is onvoldoende. Het verzoek wordt daarom afgewezen.

Standpunt van de verdediging

8. De verdediging heeft gesteld dat zij naar aanleiding van hetgeen is besproken op de laatste regiezitting van 30 november 2022 en op basis van tussentijds beschikbaar gekomen nieuwe informatie belang heeft bij een aanvullend verhoor van de kroongetuige. Het gaat om vragen met betrekking tot de gemaakte afspraken rond de kroongetuige-overeenkomst, de klachtprocedure van de kroongetuige tegen zijn voormalig advocaat en vragen naar aanleiding van de inzage in de iPhone-berichten en inzage in het verificatiejournaal.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

9. Het Openbaar Ministerie verzet zich niet tegen een aanvullend verhoor van de kroongetuige

voor zover het verzoek ziet op vragen over de overeenkomst die in de strafzaak is gesloten. Ook verzet het zich niet tegen een aanvullend verhoor over de iPhone-berichten binnen de kaders die de rechtbank eerder heeft gegeven. Voor zover de vragen zien op de getuigenbeschermingsovereenkomst verzet het Openbaar Ministerie zich wél tegen toewijzing van het verzoek. Het verzet zich ook tegen toewijzing van het verzoek voor zover het ziet op het stellen van vragen over een klachtprocedure die zou zijn gestart tegen de voormalige advocaat van de kroongetuige, omdat dit niet van belang is voor de beantwoording van de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv. Bovendien is dat verzoek onvoldoende onderbouwd omdat het uitgaat van aannames, zoals dat het betrekking zou hebben op de inhoud van het recente verhoor bij de rechter-commissaris van die advocaat. Tenslotte geldt dat de relatie tussen de kroongetuige en zijn (voormalig) raadsman onderworpen is aan het verschoningsrecht. Over het aanvullend horen van de kroongetuige over punten uit het verificatiejournaal heeft het Openbaar Ministerie opgemerkt dat alle punten die hierin zijn vervat al deel uitmaken van het verificatie- en falsificatieonderzoek en het dus geen nieuwe informatie betreft.

Oordeel van de rechtbank

10. De rechtbank wijst het verzoek om de kroongetuige aanvullend te horen toe nu het belang daarbij voldoende is onderbouwd. Bij eerdere verhoren heeft de kroongetuige bepaalde vragen niet beantwoord met een beroep op zijn verschoningsrecht of met een beroep op zijn geheimhoudingsverplichting uit de beschermingsovereenkomst. De rechtbank heeft deze vragen toen geparkeerd en later beslist of de kroongetuige deze vragen (toch) diende te beantwoorden. Een aanvullend verhoor kan op diezelfde wijze plaatsvinden. Er bestaat dan ook geen aanleiding om op voorhand de omvang van dit aanvullend verhoor te beperken in de door het Openbaar Ministerie voorgestane zin. Dit geldt ook voor vragen over de andere door de verdediging genoemde onderwerpen.

11. De rechtbank stelt zich voor dat dit nadere verhoor plaatsvindt op de eerstvolgende gereserveerde (reserve-)zittingsdag, te weten 14 maart 2023. Ter terechtzitting had de verdediging niet paraat of de verzochte aanvullende ondervraging al of niet (deels) betrekking heeft op nog niet aan het dossier toegevoegde iPhone-berichten. Daar waar het gaat om nog niet aan het dossier toegevoegde iPhone-berichten dient de verdediging uiterlijk maandag 27 februari 2023, maar zo mogelijk eerder, de vindplaats van deze berichten aan het Openbaar Ministerie te laten weten. Dan is er voldoende tijd om deze berichten voor het verhoor op 14 maart 2023 waar nodig te anonimiseren ter voeging in het dossier van verdachte [verdachte 1] (en later in de dossiers van alle verdachten).

Verzoek om nadere informatie c.q. verduidelijking met betrekking tot de vraag of er voorwaarden zijn gesteld aan de uitlevering van verdachte vanuit Colombia.

Inleiding

12. De rechtbank heeft bij beslissing van 7 oktober 20223.aan de Colombiaanse autoriteiten nadere uitleg gevraagd over de vraag of het, gelet op de inhoud van de beslissing tot uitlevering, is toegestaan om (bij eventuele strafoplegging aan verdachte) aan verdachte een levenslange gevangenisstraf op te leggen. Daartoe heeft de rechtbank de volgende twee concrete vragen gesteld die zijn voorgelegd aan de Colombiaanse autoriteiten. Daarbij is de beslissing van de rechtbank vertaald in het Spaans ten behoeve van de Colombiaanse autoriteiten, dit overeenkomstig de opdracht van de rechtbank ter voorkoming van eventuele onduidelijkheden over de achtergronden van de vraagstelling. De vragen luidden:

1. Hebben de Colombiaanse autoriteiten aan het Besluit tot uitlevering van 18 augustus 2021 (na hoger beroep bekrachtigd op 27 oktober 2021) de voorwaarde verbonden dat aan verdachte [verdachte 1] geen levenslange gevangenisstraf mag worden opgelegd?

2. In het geval het antwoord op de vorige vraag ‘nee’ is: Hoe verhoudt dit zich tot de in dit Besluit geciteerde overweging van 7 juli 2021 van de Hoge Raad, met de onder 4.1 opgesomde voorwaarden, en artikel 3 van dit Besluit?

13. Op deze vragen is inmiddels op 3 januari 2023 antwoord ontvangen.

Het antwoord op vraag 1 luidt:

“Wij wijzen in dit verband nogmaals op hetgeen gesteld werd in onze berichten MJD-OFI22-0004070 van 15 februari 2022 en MJD-OFI22-0023498 van 29 juni 2022, namelijk dat nu het een Nederlands staatsburger betreft die aan zijn eigen land wordt uitgeleverd, de Colombiaanse regering heeft verordend dat er geen enkele voorwaarde wordt gesteld aan de uitlevering van de heer [verdachte 1] .”

Het antwoord op vraag 2 luidt:

“De beschikking van de cassatiekamer voor strafzaken van het Hooggerechtshof dient als rechtsgrondslag voor het besluit van de Colombiaanse regering over de uitlevering.

Dit niettegenstaande is het de Colombiaanse regering die aan de uitlevering de voorwaarden kan stellen die zij gepast acht.

In het onderhavige geval wees de cassatiekamer voor strafzaken de Colombiaanse regering in haar beschikking van 7 juli 2022 over de uitlevering van de heer [verdachte 1] op de verplichting om de uitlevering van de buitenlandse staatsburger afhankelijk te stellen van de voorwaarden voorzien in artikel 494 van Wet 906/2004 (overweging 4.1), waaronder de voorwaarde dat de betrokkene niet wordt veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf.

De Colombiaanse regering hield zich in Uitvoeringsbesluit nr. 177 van 18 augustus 2021, bekrachtigd bij Uitvoeringsbesluit nr. 238 van 27 oktober 2021, aan de rechtspraak van het Hooggerechtshof door te wijzen op dit aspect, maar stelde de uitlevering niet afhankelijk van de voorwaarde dat de betrokkene niet tot levenslang zal worden veroordeeld.

Zoals aangegeven in onze berichten MJD-OFI22-0004070 van 15 februari 2022 en MJDOFI22-0023498 van 29 juni 2022, is het in gevallen waarin de Colombiaanse regering instemt met uitlevering van een buitenlands staatsburger aan zijn land van herkomst, zoals in het geval van de heer [verdachte 1] , niet geëigend dat de Colombiaanse staat het Koninkrijk der Nederland verplicht tot toepassing van bepalingen uit de Colombiaanse grondwet, zoals het verbod tot oplegging van levenslange gevangenisstraf.

Wij wijzen er nogmaals op dat de Colombiaanse staat zich niet mengt in de berechting, noch in de straftoemeting van een Nederlands staatsburger overeenkomstig zijn eigen rechtssysteem.”

Verzoek van de verdediging

14. De verdediging heeft verzocht de eerder geformuleerde onderzoekswensen alsnog toe te wijzen. Bij repliek heeft zij verzocht opnieuw vragen aan de Colombiaanse autoriteiten te stellen en de verdediging te betrekken bij het opstellen van die vragen. Daartoe is aangevoerd dat ook met het antwoord van de Colombiaanse autoriteiten van 3 januari 2023 nog altijd onduidelijkheid bestaat over de vraag in hoeverre het de Nederlandse rechter vrij staat een levenslange gevangenisstraf op te leggen. Het lijkt erop dat de regering ervoor heeft gekozen niet een keiharde voorwaarde op te leggen aan Nederland maar de Nederlandse autoriteiten wel heeft gewezen op de wettelijke verplichtingen zoals verwoord door de Hoge Raad in Colombia. De verdediging vraagt zich af of het feitelijk en juridisch niet op hetzelfde neerkomt en het gezien moet worden als een diplomatieke manier van communiceren. Heeft het wijzen op de Hoge Raad uitspraak inclusief de daarin opgesomde voorwaarden voor uitlevering en daarmee de rechtsgrondslag vormend voor de uitlevering niet dezelfde waarde als het stellen van voorwaarden? En, gaat de Colombiaanse regering er in het kader van het interstatelijk vertrouwensbeginsel van uit dat de Nederlandse autoriteiten het wettelijk systeem en daaruit voortvloeiende verplichtingen zal respecteren en naleven? De verdediging wijst er ten slotte op dat de Colombiaanse raadsman van verdachte over deze kwestie desgevraagd heeft laten weten:

- De Colombiaanse regering is verplicht zich te houden aan de uitspraak welke is gedaan door het hoogste gerecht in Colombia. Dit wordt bevestigt door de twee uitgebrachte resoluties.

- De regering heeft de uitspraak geaccepteerd en overgenomen. Zij hebben dit voorzien van een toelichting in de uitlevering.

- Client heeft weliswaar niet de Colombiaanse nationaliteit, maar ook in Colombia geldt het gelijkheidsbeginsel, waaruit volgt dat iedereen gelijk is voor de wet en de grondwet. Die bepalingen gelden dus ook voor hem.

- De Colombiaanse rechter adviseert de regering. De regering is de uitvoerende macht. Hij kan geen uitspraak doen over de vraag of het niet houden aan de voorwaarden/wettelijke verplichtingen van invloed zou zijn geweest op de uitkomst van de uitleveringsprocedure.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

15. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de reactie van de Colombiaanse autoriteiten volstrekt helder is: de Colombiaanse autoriteiten leggen geen beperkingen op ten aanzien van de oplegging van een levenslange gevangenisstraf indien de uitlevering ziet op een vreemdeling die aan het land van herkomst wordt uitgeleverd. Nu het gaat om een Nederlander die aan Nederland wordt uitgeleverd, acht Colombia het niet geëigend om de eigen grondwet aan Nederland op te leggen en staat de Colombiaanse grondwet dus niet aan de oplegging van een levenslange gevangenisstraf in de weg. In reactie op de antwoorden van de Colombiaanse advocaat van verdachte heeft het Openbaar Ministerie gewezen op het vertrouwensbeginsel dat voorschrijft dat moet worden uitgegaan van de juistheid van de mededelingen van buitenlandse justitiële autoriteiten. Het verzoek moet dan ook worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

16. De rechtbank is voorshands van oordeel dat de thans in de strafzaak van verdachte beschikbare informatie over deze kwestie voldoende is voor de beoordeling. Het door de verdediging geschetste mogelijke verschil in interpretatie tussen het “stellen van voorwaarden” en “het wijzen op verplichtingen” is in de vraagstelling van 7 oktober 2022 aan de Colombiaanse autoriteiten al aan bod gekomen. Daarbij betrekt de rechtbank bovendien dat de beslissing (vanaf rechtsoverweging 4) integraal is vertaald zodat voor de autoriteiten duidelijk moet zijn geweest wat de achtergrond van die vraagstelling was. Het opnieuw vragen van nadere uitleg aan de Colombiaanse autoriteiten zou daarom een herhaling van zetten zijn. Het verzoek om nadere vragen te stellen aan de Colombiaanse autoriteiten wordt daarom afgewezen. Verder debat over dit onderwerp kan plaatsvinden bij pleidooi en repliek (en dupliek). Voor zover de verdediging haar oorspronkelijke verzoeken tot het verstrekken van correspondentie en het horen van getuigen nog heeft gehandhaafd, worden deze eveneens afgewezen omdat deze (herhaalde) verzoeken, mede in het licht van het op 3 januari 2023 ontvangen antwoord, niet nader zijn onderbouwd.

Standpunt van de verdediging

17. De verdediging heeft de rechtbank verzocht haar eerdere beslissing van 7 december 2022 over dit onderwerp te heroverwegen. Daartoe is gesteld dat de verdediging wel degelijk heeft gesteld dat sprake is c.q. kan zijn van sterke aanwijzingen voor onrechtmatig handelen door het Openbaar Ministerie zoals door het gerechtshof in het Passage-arrest wordt genoemd. De verdediging heeft daarbij gewezen op de inhoud van de iPhone-berichten die door de kroongetuige zijn verstuurd c.q. ontvangen. Dit verhoudt zich volgens haar niet met diens verklaring ter zitting waarin hij zegt dat er nul komma nul is gesproken over geld. De berichten, die de verdediging inmiddels ook zelf heeft kunnen bekijken, bevestigen dat het onderwerp ‘geld’ op zijn minst ter sprake is geweest en dit staat haaks op de ontkenning van de kroongetuige. Daarom dient hierover absolute duidelijkheid te worden verkregen. Hier komt bij dat door het Openbaar Ministerie althans de TBG-officier van justitie eenvoudig kan worden bevestigd of ontkend of er gesproken is over financiële tegemoetkomingen.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

18. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat dit een herhaald verzoek betreft zonder dat nieuwe feiten en omstandigheden zijn gesteld. Het verzoek moet daarom worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

19. De onderbouwing van de verdediging is in de kern gelijk aan die van de eerdere verzoeken over dit onderwerp. Daarop heeft de rechtbank reeds eerder beslist op 10 november 20224.en (laatstelijk op) 7 december 20225.. Bij die beslissingen is al betrokken dat uit de iPhone-berichten blijkt dat de kroongetuige met anderen over geld spreekt en hij ter zitting desgevraagd heeft verklaard dat hij geen financiële afspraken heeft gemaakt, er geen financiële toezeggingen zijn gedaan en hij niets, nul komma nul, heeft ontvangen. De rechtbank wijst het verzoek daarom wederom af onder verwijzing naar die beslissingen.

Verzoeken met betrekking tot een psychiatrische of psychologische rapportage over of ten behoeve van de kroongetuige

Standpunt van de verdediging

20. De verdediging heeft opnieuw verzocht om het Openbaar Ministerie opdracht te geven om de vraag te (laten) beantwoorden of er een psychiatrische of psychologische rapportage (of anderszins een rapportage omtrent de persoon) is opgemaakt over of ten behoeve van de kroongetuige. Voor zover dit verzoek nog steeds wordt afgewezen, verzoekt de verdediging opnieuw om de voormalige (anonieme) raadsman van de kroongetuige te horen. Volgens de verdediging heeft de rechtbank miskend dat de verdediging de betrouwbaarheid van de kroongetuige ter discussie wil kunnen stellen aan de hand van alle relevante feiten en omstandigheden. Dit betekent dat alle informatie die gaat over de persoon van de kroongetuige in combinatie met het traject dat hij is ingegaan van belang is voor beoordeling van zowel de betrouwbaarheid van diens persoon en de betrouwbaarheid van diens verklaringen. Het is immers justitie zelf die een psychologisch onderzoek laat uitvoeren met betrekking tot de vraag of de persoon het traject van getuigenbescherming wel aan zou kunnen. Niet valt in te zien waarom diezelfde informatie vervolgens niet van belang kan zijn voor beoordeling van de betrouwbaarheid van diens verklaringen. Als het rapport er is, dan kan de verdediging beoordelen of de inhoud relevant is.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

21. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat geen nieuwe feiten of omstandigheden naar voren zijn gebracht zodat de verzoeken nogmaals afgewezen moeten worden.

Oordeel van de rechtbank

22. Aan de herhaalde verzoeken van de verdediging zijn geen wezenlijke nieuwe feiten of omstandigheden ten grondslag gelegd. De rechtbank wijst het verzoek om vragen over het bestaan van een psychiatrische of psychologische rapportage te (laten) beantwoorden alsook het subsidiaire (herhaalde) verzoek om de voormalige anonieme raadsman van de kroongetuige te horen, af. Verwezen wordt naar de reeds aangehaalde beslissingen van

10 november 2022 en 7 december 2022.

Verzoek met betrekking tot het als getuige horen van de partner van de kroongetuige

Standpunt van de verdediging

23. De verdediging heeft wederom verzocht opdracht te geven tot het alsnog horen van de partner van de kroongetuige. Het betreft een toegewezen getuige. Op geen enkel moment is verdachte noch diens verdediging in de feitelijke gelegenheid gesteld om zelf uitvoering te geven aan het ondervragingsrecht. Dit is in strijd met het recht op een eerlijk proces, waaronder het effectief kunnen horen van getuigen. Het belang voor het horen van deze getuige is reeds vastgesteld. Hetgeen eerder is voorgevallen en heeft geleid tot een proces-verbaal van verhoor van deze getuige doet hier niets aan af.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

24. De verdediging heeft ten opzichte van de verzoeken van 30 juni 2022, 12 september 2022 en 23 november 2022 niets nieuws aangevoerd. Het Openbaar Ministerie heeft, met verwijzing naar haar eerdere reacties waaronder met name die van 15 september 2022, gesteld dat het verzoek opnieuw moet worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

25. De onderbouwing van het huidige herhaalde verzoek tot het horen als getuige van de partner van de kroongetuige, is wederom gelijk aan de onderbouwing van het verzoek dat heeft geleid tot de beslissing van 8 juli 20226.. In die beslissing is de rechtbank ingegaan op de door de verdediging aangevoerde argumenten. De rechtbank volstaat dan ook met verwijzing naar haar beslissing van 8 juli 2022, in het bijzonder naar de overwegingen 20 – 24 en 27 van die beslissing en wijst het verzoek wederom af.

Inleiding

26. Bij beslissing van 28 september 20227.heeft de rechtbank over het verzoek van de verdediging tot het horen van deze getuigen geoordeeld dat het verdedigingsbelang daarbij voldoende was onderbouwd. De rechtbank heeft daarbij wel overwogen dat het de vraag is of deze getuigen binnen redelijke termijn kunnen worden gehoord aangezien van de getuigen geen actuele adresgegevens beschikbaar zijn. De rechtbank heeft het verzoek daarom in zoverre toegewezen dat deze getuigen worden gehoord door de rechters-commissaris indien hun adresgegevens, na onderzoek daarnaar door de rechters-commissaris, bekend worden. Daarbij heeft de rechtbank overwogen dat hoewel ten aanzien van de getuige [getuige 1] in 2021 al onderzoek daarnaar is verricht, de rechtbank zich voorstelt dat een herhaalde poging wordt gedaan diens adresgegevens te achterhalen.

27. De rechtbank is bij e-mailbericht van 2 december 2022 van de rechters-commissaris geïnformeerd dat getuige [getuige 1] onvindbaar is en dat het verhoor van getuige [getuige 2] is gepland voor 10 januari 2023. Bij e-mailbericht van 17 januari 2023 hebben de rechters-commissaris aan de rechtbank geschreven:

“Het op 10 januari 2023 geplande verhoor van de heer [getuige 2] heeft geen doorgang gevonden aangezien ons was gebleken dat de heer [getuige 2] zich niet in Nederland bevindt. Hij heeft de griffier telefonisch laten weten niet in Nederland te verblijven en voorlopig niet naar Nederland te zullen komen. Hij wilde het land en adres waar hij nu verblijft niet doorgegeven en het telefoonnummer waarmee hij belde was naar zijn zeggen van iemand anders. Het nummer is gecontroleerd en lijkt een niet meer bestaand nummer. Dit bericht van de heer [getuige 2] over verblijf in het buitenland is bevestigd door de advocaat van de getuige en door bevindingen van de politie. De heer [getuige 2] is tot slot niet op het van hem bekende adres in Nederland aangetroffen in de dagen voorafgaand aan de geplande verhoordatum en de laatste maanden ook niet in de buurt gesignaleerd. Wij zien al met al geen mogelijkheid dit verhoor binnen afzienbare termijn opnieuw te organiseren, maar zullen het laten weten indien ons een bericht bereikt dat de omstandigheden zijn veranderd.”

Standpunt van de verdediging

28. De verdediging heeft verzocht de rechters-commissaris te gelasten alsnog onderzoek te doen naar de mogelijkheden de getuigen te horen. Ten aanzien van [getuige 1] is geen recente informatie beschikbaar. Het laatste bericht dateerde van 12 oktober 2022 (de rechtbank leest: 2021) en was afkomstig van de griffier. Er waren geen adresgegevens beschikbaar en navraag bij diens advocaat heeft niets opgeleverd. Het is niet bekend wat er dan is nagevraagd bij de advocaat. Ook is niet bekend of men in de tussengelegen maanden nog gekeken heeft of er adresgegevens bekend zijn, hij gedetineerd zat, dan wel er politieregistraties zijn over hem. De verdediging heeft vernomen dat hij mogelijk gewoon in de omgeving van Utrecht verblijft. Hoewel hij wellicht niet ingeschreven staat, heeft hij familie met wie hij mogelijk in contact staat en heeft de politie wellicht ook nadere informatie over een verblijfplaats. De rechters-commissaris dienen dan ook alsnog, al dan niet in samenspraak met het Openbaar Ministerie, nader onderzoek te laten doen naar de verblijfplaats van de getuige.

Ten aanzien van de getuige [getuige 2] geldt dat het eerder geplande verhoor van de getuige hem kennelijk wel heeft bereikt aangezien hij zelf contact heeft opgenomen en heeft medegedeeld dat hij niet zou komen. Ook heeft deze getuige een advocaat met wie gecommuniceerd is. Voor deze getuige zijn er dan ook wel degelijk mogelijkheden om met hem in contact te komen en in overleg te kijken naar een planning voor verhoor. Uit het

e-mailbericht blijkt niet of en zo ja op welke wijze dit gebeurd is. Volgens de verdediging staat dus nog niet vast dat alle mogelijkheden zijn benut om beide personen te kunnen horen.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

29. Het Openbaar Ministerie heeft verwezen naar het verslag van de rechters-commissaris. Daaruit blijkt van ruime inspanning om de getuigen te traceren.

Oordeel van de rechtbank

30. Ten aanzien de getuige [getuige 1] gaat de rechtbank ervan uit dat de rechters-commissaris uitvoering hebben gegeven aan de beslissing van 28 september 2022 om, ondanks de inspanningen uit oktober 2021, een herhaalde poging te doen de gegevens van deze getuige te achterhalen. De griffier heeft immers op 2 december 2022 laten weten dat deze getuige (de rechtbank begrijpt daaruit: nog steeds) onvindbaar is. Mochten de adresgegevens van deze getuige op enig moment beschikbaar komen, dan kan de getuige alsnog gehoord worden. Als de verdediging over concrete gegevens beschikt – zij stelt dat de getuige mogelijk in de omgeving van Utrecht verblijft – dan kan de verdediging deze informatie ook zelf aandragen.

Ten aanzien van de getuige [getuige 2] blijkt uit het e-mailbericht van 17 januari 2023 welke inspanningen zijn verricht om een verhoor van deze getuige mogelijk te maken. Dat dit tot heden niet is gelukt en het er in dit geval feitelijk op neerkomt dat de ‘regie’ bij de getuige ligt, zoals de verdediging in repliek stelt, is in zoverre juist. Deze getuige wenst kennelijk niet naar Nederland te komen voor verhoor en het is onbekend in welk land hij verblijft. Met die vaststellingen hebben de rechters-commissaris voldoende inspanningen verricht maar zijn er eenvoudigweg onvoldoende gegevens bekend om het er toe te leiden dat hij als getuige wordt gehoord. Ook hier geldt dat een verhoor alsnog kan plaatsvinden zodra adresgegevens van de getuige bekend zijn. In hetgeen de verdediging heeft aangevoerd ziet de rechtbank op grond van het voorgaande geen aanleiding te gelasten dat de rechters-commissaris opnieuw onderzoek doen naar de mogelijkheden de getuigen te horen. Het verzoek wordt afgewezen.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, besproken op de regiezitting van 6 december 2022

1. Ten behoeve van de regiezitting van 6 december 2022 heeft mr. I.N. Weski namens verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] op 2 december 2022 onderzoekswensen ingediend. Ter zitting van 6 december 2022 heeft het Openbaar Ministerie aan de hand van een schriftelijk stuk op deze onderzoekswensen gereageerd. Daarna heeft re- en dupliek plaatsgevonden.

2. Ter terechtzitting van 6 december 2022 hebben enkele raadslieden en het Openbaar Ministerie verzoeken gedaan naar aanleiding van het verzoek van de rechters-commissaris aan de rechtbank van 31 oktober 2022 inzake, kort gezegd, de mogelijkheden met betrekking tot een verhoor (in Marokko) van getuige [getuige 1] .

3. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank op de gedane verzoeken.

In de zaken van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3]

Herhaald verzoek inzake tegen verdachte [verdachte 3] ingezette BOB-middelen en de volledigheid van het dossier

Verzoek van de verdediging

4. De verdediging van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] verzoekt opnieuw, kort gezegd, om (inzage ter) voeging van informatie over ingezette hackactiviteiten bij de opsporing van verdachte [verdachte 3] , al of niet vanuit de eigen bevoegdheden, dan wel in samenwerking met een inlichtingendienst. Ook verzoekt de verdediging opnieuw om (inzage ter) voeging van de tot heden onthouden BOB-stukken.

5. De verdediging stelt daartoe, kort samengevat, dat inmiddels veel meer bekend is geworden over de betrokkenheid van de AIVD, de MIVD en andere inlichtingendiensten bij de opsporing van verdachte [verdachte 3] en de omstandigheid dat daarbij bijzondere opsporingsmiddelen al of niet in samenwerking met Amerikaanse diensten zijn ingezet, zoals de hacksoftware Pegasus of Predator. Gelet daarop mag de rechtbank geen genoegen meer nemen met de mededeling van het Openbaar Ministerie, dat het geen opdracht heeft gegeven voor de inzet van die opsporingsmiddelen maar dient daarover verantwoording in het dossier te worden afgelegd.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

6. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de onderbouwing van de herhaalde verzoeken feitelijk niet anders is dan de twee voorgaande keren dat deze verzoeken werden gedaan. Onder verwijzing naar de eerdere reacties op deze verzoeken herhaalt het Openbaar Ministerie dat de AIVD en de MIVD niet door het Openbaar Ministerie of de politie zijn ingezet in het kader van het strafrechtelijk onderzoek ter aanhouding van verdachte [verdachte 3] , dat er vanuit het Openbaar Ministerie geen bijstandsverzoek op grond van artikel 95 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (hierna: Wiv 2017) is gedaan en dat de AIVD en de MIVD niet belast zijn geweest met de opsporing van strafbare feiten/ter aanhouding in opdracht van het Openbaar Ministerie. De AIVD is wel op de hoogte gehouden op grond van de artikelen 93 en 94 van de Wiv 2017. Dit is echter de kern van hun werk en betreft geen inzet ten behoeve van het strafrechtelijk onderzoek. Op het moment dat de AIVD over informatie beschikt die relevant is voor de opsporing van strafbare feiten kan dit via een ambtsbericht ex artikel 66 Wiv 2017 worden gedeeld met het Openbaar Ministerie, zoals dat is gebeurd met de devices uit Dubai. Die zijn via het ambtsbericht van 14 januari 2020 met het Openbaar Ministerie gedeeld. Ten aanzien van de verwijzing door de raadsvrouw naar de samenwerking met het Cyber Intel/Info Cel (hierna: CIIC) stelt het Openbaar Ministerie dat het CIIC nog niet bestond toen verdachte [verdachte 3] in december 2019 werd aangehouden en ook overigens een volstrekt ander doel heeft dan de raadsvrouw veronderstelt. Het CIIC is namelijk expliciet ingesteld voor cyberdreigingen en niet om voortvluchtige verdachten op te sporen. Het Openbaar Ministerie meent dan ook dat de verzoeken moeten worden afgewezen. Dit geldt eveneens voor de herhaalde verzoeken om verstrekking van de nog onthouden artikel 565 (oud) Sv BOB-stukken. Aan die verzoeken zijn geen nieuwe feiten of omstandigheden ten grondslag gelegd, zodat ook deze moeten worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

7. De rechtbank stelt vast dat de verdediging voor de derde keer het verzoek doet om

informatie over de rol die de inlichtingendiensten zouden hebben gespeeld bij de opsporing en informatieverzameling ten aanzien van verdachte [verdachte 3] en de inzet daarbij van (onder andere) de hacksoftware Pegasus. Ook is eerder verzocht om (inzage ter) voeging van niet verstrekte BOB-stukken betreffende de opsporing van verdachte [verdachte 3] . De rechtbank heeft deze eerdere verzoeken afgewezen bij beslissingen van 3 juni 20221.en 8 juli 20222..

8. De huidige verzoeken komen in de kern op hetzelfde neer. De raadsvrouw stelt echter dat de aanwijzingen voor betrokkenheid van de inlichtingendiensten inmiddels verder zijn toegenomen. Daarbij heeft zij onder andere gewezen op:

- een rapport van het Europees Parlement uit mei 2022 over Pegasus;

- een op 8 november 2022 gehouden persconferentie door Europarlementariër [naam Europarlementariër] over het gebruik van Pegasus;

- het rapport 2021-23 van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) over de opsporing, vervolging en het tegenhouden van cybercriminaliteit en de oprichting van het CIIC;

- een persbericht van 10 mei 2022 over de samenwerkingsbesprekingen met Marokko en de beantwoording op 4 juli 2022 van Kamervragen daarover.

9. Deze door de raadsvrouw gedane verwijzingen vormen naar het oordeel van de rechtbank geen aanwijzing voor betrokkenheid van inlichtingendiensten bij het strafrechtelijk onderzoek naar verdachte [verdachte 3] . Waar het gaat om de samenwerking binnen het CIIC geldt bovendien dat dit samenwerkingsverband nog niet bestond toen verdachte [verdachte 3] in december 2019 in Dubai werd aangehouden. Onder verwijzing naar haar eerdere beslissing van 8 juli 2022 wijst de rechtbank het verzoek om (inzage ter) voeging van de verzochte nadere informatie dan ook af.

10. De rechtbank stelt verder vast dat de artikel 565 (oud) Sv BOB-stukken reeds ter inzage zijn verstrekt aan de verdediging en dat enkele stukken inmiddels ook deel uitmaken van het dossier. Voor zover het verzoek om (inzage ter) voeging ziet op de (nog steeds) met machtiging van de rechter-commissaris onthouden stukken wordt het verzoek afgewezen. De rechtbank verwijst in dit verband eveneens naar haar beslissing van 8 juli 2022.

11. De verzoeken ontberen overigens enige onderbouwing ten aanzien van verdachten [verdachte 1] en [verdachte 2] . In hun zaken is die omstandigheid al een reden om de verzoeken af te wijzen.

Verzoek met betrekking tot getuige [getuige 1]

Inleiding en verzoek van de rechters-commissaris

12. Het verhoor van de getuige [getuige 1] is bij beslissing van de rechtbank naar aanleiding van de pro formazitting van juli 2019 toegewezen in de zaken van de verdachten in het onderzoek Ster (verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] , [verdachte 6] , [verdachte 7] , [verdachte 8] , [verdachte 1] en [verdachte 3] ).

13. Deze getuige is gedetineerd in Marokko. Hoewel al in januari 2020 een rechtshulpverzoek is uitgestuurd naar dat land, heeft het getuigenverhoor nog niet plaatsgevonden, kort gezegd wegens problemen bij de uitvoering van het rechtshulpverzoek. De rechtbank heeft daaromtrent in haar beslissing3.in de zaak van verdachte [verdachte 9] van 28 september 2022 het volgende opgemerkt:

“(…) gelet op het tijdsverloop ziet de rechtbank wel aanleiding de rechters-commissaris te gelasten om (via de AIRS) navraag te doen of de hierboven weergegeven problemen bij de uitvoering van het verhoor ook nu nog bestaan, dan wel of een verhoor nu wel mogelijk is. Indien wel een verhoor kan worden gepland, dient dat mede in de zaak van verdachte gehouden te worden.”

14. De rechters-commissaris hebben de rechtbank bij e-mailbericht van 31 oktober 2022 laten weten dat zij op 18 oktober 2022 aan de betrokken procespartijen hebben medegedeeld:

“Met betrekking tot het verhoor van getuige [getuige 1] heeft de rechter-commissaris navraag gedaan bij AIRS. Dit heeft opgeleverd:

- het horen via videoverbinding is nog steeds niet mogelijk. De Marokkaanse autoriteiten hebben deze mogelijkheid nog niet in de nationale wetgeving verwerkt. Er wordt gewerkt aan een conceptwet maar het is lastig aan te geven wanneer de nieuwe wet in werking zal treden;

- tijdelijke overbrenging van de getuige is niet mogelijk: dat kan alleen indien de persoon uitgeleverd zou kunnen worden en dat kan niet nu getuige (ook) de Marokkaanse nationaliteit heeft en Marokko levert geen eigen onderdanen uit;

- het zou wel mogelijk kunnen zijn om de heer [getuige 1] te horen als getuige in Marokko, maar dan alleen op navolgende manier:

 Het verhoor wordt door een Marokkaanse rechter-commissaris afgenomen;

 Er mogen geen Nederlandse advocaten deel uitmaken van de bezoekende delegatie; bij het verhoor zijn voor Marokko alleen welkom de Nederlandse rechter-commissaris, tolk en griffier (en de Nederlandse officier van justitie, maar de rechter-commissaris zal de officier van justitie niet uitnodigen mee te gaan naar het verhoor);

 Het rechtshulpverzoek dient meteen opgave te doen van de schriftelijk vragen voor de getuige van procespartijen, anders wordt het niet beoordeeld. Opgave van vragen kan dus niet achteraf.

- Met betrekking tot de termijn waarbinnen dit verzoek door Marokko zou kunnen worden uitgevoerd: het is lastig aan te geven, dit lijkt per verzoek te verschillen. Er zijn recent gesprekken met Marokko gevoerd over het weer oppakken van de samenwerking. De rechtshulprelatie met Marokko lijkt dus wel enigszins te verbeteren. Over het algemeen wordt 9-12 maanden aangehouden voor uitvoering, maar aan dit onderhavige verzoek kan hoogste prioritering worden gegeven, zodat licht optimisme dat het verhoor sneller, bijvoorbeeld binnen een paar tot zes maanden, kan plaatsvinden op zijn plaats is.

Gelet op deze berichten kan de rechter-commissaris proberen een verhoor binnen aanvaardbare termijn te laten plaatsvinden. U wordt daartoe verzocht op kortst mogelijke termijn, uiterlijk 25 oktober 2022, uw schriftelijke vragen voor getuige [getuige 1] bij de rechter-commissaris in te dienen, zodat het rechtshulpverzoek snel daarna kan worden ingezonden.”

15. In datzelfde e-mailbericht hebben de rechters-commissaris de hierop ontvangen reacties van mr. I.N. Weski, mede namens mr. G.N. Weski alsmede die van mr. Splinter, mrs. Dunsbergen en Van ’t Land en de reactie van het Openbaar Ministerie beschreven. Alleen in de reactie van mr. I.N. Weski zijn (naast verzoeken en te stellen voorwaarden aan een verhoor van de getuige) vragen geformuleerd. Mr. Splinter heeft laten weten geen vragen in te dienen. Mrs. Dunsbergen en Van ’t Land hebben laten weten rond eind november 2022 hun vragen in te kunnen dienen en hebben verzocht om de mogelijkheid te onderzoeken om tijdens het verhoor in Marokko ruggenspraak met de rechter-commissaris te kunnen hebben zodat vervolg- en verduidelijkingsvragen kunnen worden gesteld. Het Openbaar Ministerie heeft laten weten op korte termijn met vragen te zullen komen.

16. Verder staat in dat e-mailbericht dat door de rechters-commissaris nogmaals navraag bij AIRS is gedaan en dat dit heeft opgeleverd, voor zover hier van belang:

“(…) Indien een getuige gedetineerd is zal hoogstwaarschijnlijk geen toestemming gegeven worden door de Marokkaanse autoriteiten om buitenlandse advocaten in de gevangenis toe te laten om vanuit een andere kamer met de Nederlandse rechter-commissaris ruggenspraak te kunnen voeren met betrekking tot het verhoor. AIRS heeft ook laten weten dat de manier waarop de schriftelijke vragen worden geformuleerd invloed kan hebben op de snelheid waarmee het verzoek wordt opgepakt. Met betrekking tot de rechtsbijstand bij een verhoor heeft AIRS aan de rechter-commissaris laten weten dat Marokko alleen in geval van een verhoor als verdachte toestaat dat de verdachte wordt bijgestaan door een advocaat en dat mag alleen een Marokkaanse advocaat zijn. Ingeval van verhoor als getuige - zoals hier het geval is - wordt rechtsbijstand of aanwezigheid van een Marokkaanse advocaat evenmin toegestaan, tenzij daarvoor speciale toestemming is gegeven door het ministerie van justitie. Toestemming om een Marokkaanse advocaat aanwezig te laten zijn bij het verhoor van een getuige zou zeer uitzonderlijk zijn en mogelijk ook tot vertraging kunnen leiden.”

17. In genoemd e-mailbericht concluderen de rechters-commissaris vervolgens:

“(…) dat de eerder gesignaleerde problemen bij de uitvoering van een ‘normaal’ verhoor van getuige [getuige 1] in Marokko, met gelegenheid tot rechtstreekse ondervraging door de verdediging, ook nu nog bestaan. Het horen van [getuige 1] is niet mogelijk via videoverbinding met Marokko en een verzoek tot tijdelijke overbrenging van de getuige wordt niet gehonoreerd. Er is slechts de mogelijkheid, zoals ook al door de vorige rechter-commissaris was geconstateerd, vooraf opgestelde schriftelijke vragen aan getuige te laten stellen in een verhoor door een Marokkaanse rechter-commissaris. Het enige verschil ten opzichte van het verleden is dat AIRS nu de kans van slagen van een verzoek een gedetineerde getuige te horen in Marokko als ‘licht optimistisch’ inschat. Dan wordt wel bedoeld een eenvoudig verzoek met opgave van schriftelijke vragen, die diplomatiek zijn geformuleerd, waarbij geen aanvullende eisen en verzoeken worden geformuleerd die als ‘lastig’ kunnen worden ervaren. Deze factoren staan aan een voortvarende aanpak in de weg. De rechter-commissaris wijst er ook op dat, als het verzoek al in behandeling wordt genomen, de regie volledig in handen ligt van de Marokkaanse autoriteiten. Een Marokkaanse functionaris neemt het verhoor af en deze functionaris bepaalt ook of, en zo ja in welke mate, bijvoorbeeld aan de Nederlandse rechter-commissaris gelegenheid wordt gegeven om überhaupt aanvullende vragen te mogen stellen.”

18. In het e-mailbericht schrijven de rechters-commissaris vervolgens dat gelet op de ontvangen reacties een eventueel rechtshulpverzoek niet vóór 1 december 2022 naar Marokko kan worden verstuurd en dat aanvullende voorwaarden zijn gesteld en/of verzoeken geformuleerd waarvan volgens AIRS uitvoering erg lastig en/of onmogelijk is en in ieder geval vertraging gaat opleveren in de uitvoering. De rechters-commissaris zien hierin, tegen de achtergrond van de huidige stand van het geding, reden te concluderen dat het niet mogelijk is een verhoor van de getuige binnen aanvaardbare termijn te organiseren.

19. De rechters-commissaris hebben de rechtbank daarop verzocht, kort gezegd, om het hen te laten weten als de rechtbank dat anders ziet. Indien de rechtbank verlangt dat het rechtshulpverzoek in december 2022 wordt uitgestuurd is gevraagd binnen welke kaders een dergelijk verhoor zou moeten plaatsvinden, alsmede of de rechtbank daarbij een indicatie kan geven van de termijn waarbinnen dit verhoor zou moeten plaatsvinden wil dat voor de rechtbank nog aanvaardbaar zijn.

20. Ten slotte hebben de rechters-commissaris bij e-mailbericht van 17 november 2022 aan de rechtbank, de betrokken raadslieden en het Openbaar Ministerie ter informatie doorgestuurd het op 15 november 2022 van de raadsman van de getuige ontvangen bericht:

“Inmiddels heb ik cliënt, de heer [getuige 1] , uitvoerig kunnen spreken. Naar verwachting zal eind 2022 de beslissing in het hoger beroep van de lopende procedure in Marokko tegen o. [getuige 1] worden uitgesproken. Nadat dit is geschied, wenst [getuige 1] a.s.a.p. naar Nederland te worden overgedragen i.h.k.v. de WOTS. Zoals u weet is [getuige 1] bipatride en zijn er op dat vlak mogelijkheden.

Eerst nadat hij terug zal zijn in Nederland is [getuige 1] bereid te verklaren, e.e.a. gelet op het feit dat hij zich - zolang hij in Marokko verblijft - niet vrij voelt om naar waarheid te verklaren.

Kortom, de bereidheid te verklaren is er wel, maar eerst nadat hij gerepatrieerd is naar Nederland. Een verhoor in Marokko zal hoe dan ook geen “in vrijheid” afgelegde verklaring opleveren.”

Verzoek van de verdediging

21. De verdediging van verdachten, [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] heeft de navolgende vragen gesteld en verzoeken gedaan:

“ “a. Op basis van welke informatie het AIRS de kans van slagen van een verhoor van [getuige 1] als “licht optimistisch” acht.

“ b. Of en in welke zin het AIRS daaromtrent en dus over het horen van [getuige 1] contact met Marokkaanse autoriteiten heeft gehad. De verdediging verzoekt u daarbij te bepalen, dat ook de onderliggende correspondentie wordt verstrekt aan de verdediging ter eventuele voeging in het dossier

“ c. Op basis van welke concrete feiten en omstandigheden het AIRS stelt: Het enige verschil ten opzichte van het verleden is dat AIRS nu de kans van slagen van een verzoek een gedetineerde getuige te horen in Marokko als ‘licht optimistisch’ inschat. Dan wordt wel bedoeld een eenvoudig verzoek met opgave van schriftelijke vragen, die diplomatiek zijn geformuleerd, waarbij geen aanvullende eisen en verzoeken worden geformuleerd die als ‘lastig’ kunnen worden ervaren. Deze factoren staan aan een voortvarende aanpak in de weg.

d. De verdediging wijst op de aangehaalde recente ontwikkelingen omtrent de samenwerkingsverbanden tussen Nederland in het kader van rechtshulp met Marokko en verzoekt in dat kader dat de rechter-commissaris aangeeft of die ontwikkelingen zijn

meegenomen bij de pogingen tot het effectief bevragen van [getuige 1] . Zo niet, dat dit alsnog gebeurt en daarvan verslag wordt gevoegd in het dossier

e. De verdediging verzoekt de rechtbank te bepalen:

1. dat [getuige 1] pas gehoord wordt nadat hij is overgebracht naar Nederland, zoals diens raadsman als modaliteit beargumenteert,

2. althans, dat hij wordt gehoord wordt nadat hij overeenkomstig het met Marokko geldende rechtshulpverdrag naar Nederland is overgebracht als verdachte onder vrijgeleide van het openbaar ministerie om aanwezig te zijn bij diens berechting als verdachte, waarbij hij tevens kan worden gehoord als getuige ( zoals het Arnhemse hof in een andere zaak zoals u weet, heeft bepaald)

3. althans dat [getuige 1] wordt gehoord onder de door de verdediging hierboven bedoelde voorwaarden en condities.”

Ter onderbouwing van de verzoeken is – kort samengevat – gewezen op aanwijzingen dat de getuige in Marokko zou zijn gemarteld.

22. Op de regiezitting van 6 december 2022 heeft mr. Poelmeijer namens verdachte [verdachte 10] opgemerkt dat de wijze van verhoren van de getuige die de rechters-commissaris voorstellen hem niet heel werkbaar lijkt, omdat er dan geen sprake is van adequate ondervraging. Mr. Dunsbergen heeft namens verdachte [verdachte 9] aangegeven dat hij te maken heeft met dezelfde problematiek en dat de getuige in Marokko toch niet de waarheid gaat verklaren en mogelijk op korte termijn aan Nederland zal worden overgedragen. Mr. G.N. Weski heeft, namens verdachte [verdachte 4] , aangegeven dat hij het niet eens is met de gang van zaken betreffende (naar de rechtbank begrijpt) het verhoor van de getuige omdat hij niet de vragen kan stellen die hij wil stellen. Hij kan echter niet zeggen dat hij het getuigenverhoor niet wil op deze wijze en heeft daarom voor de vorm vragen ingediend.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

23. Het Openbaar Ministerie verzet zich tegen toewijzing van de verzoeken. Tegen een verhoor op de door de rechters-commissaris voorgestelde wijze heeft het Openbaar Ministerie geen bezwaar, mits het verhoor op een redelijke termijn vóór eindvonnis zou kunnen plaatsvinden.

Oordeel van de rechtbank

24. Uit het bericht van de rechters-commissaris volgt dat het op dit moment niet te verwachten is dat de raadslieden zelf bij het verhoor in Marokko aanwezig kunnen zijn en mondeling vragen kunnen stellen, zoals zij wensen. De rechtbank heeft begrip voor die wens. Verder volgt uit het bericht van de raadsman van de getuige dat deze pas bereid is te verklaren nadat hij naar Nederland zal zijn overgebracht, en dat hij in Marokko niet – of niet naar waarheid – zal verklaren. Gelet op deze omstandigheden ziet de rechtbank nu geen aanleiding om voort te gaan met het rechtshulpverzoek aan Marokko. Als de getuige op enig moment aan Nederland is overgedragen ontstaat een nieuwe situatie en kunnen nadere verzoeken worden ingediend. Voor zover meer of anders is verzocht wordt dit, bij gebrek aan belang voor de beantwoording van de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv, afgewezen.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in de zaak van verdachte [verdachte] , besproken op de regiezitting van 30 november 2022

Inleiding

1. De verdediging heeft op 23 november 2022 ten behoeve van de regiezitting namens verdachte [verdachte] haar onderzoekswensen aan de rechtbank en het Openbaar Ministerie gestuurd. Het Openbaar Ministerie heeft op 29 november 2022 schriftelijk op deze wensen gereageerd. Op de regiezitting heeft vervolgens re- en dupliek plaatsgevonden. De rechtbank heeft medegedeeld dat zij schriftelijk zal beslissen op de verzoeken.

2. Hieronder volgen, voor zover nog nodig, de beslissingen op de verzoeken.

Beslissingen

3. De rechtbank stelt vast dat het Openbaar Ministerie inhoudelijk heeft gereageerd op het verzoek van de verdediging (onder punt 5 van het schriftelijk stuk) om inzage in de gegevens van de iPhone van de kroongetuige voor zover dit betreft de communicatie via of middels Signal. Ook de bij repliek gestelde vragen van de verdediging op dit punt zijn ter zitting door het Openbaar Ministerie beantwoord. De rechtbank gaat er daarom van uit dat hierover geen beslissing meer nodig is.

4. Hetzelfde geldt voor de (eveneens onder punt 5 van het schriftelijk stuk vermelde) verzoeken om informatie over de aan verdachte [verdachte] toegeschreven telefoons (in Colombia) en de verzoeken om informatie met betrekking tot afluisteren in de EBI. Hierop heeft het Openbaar Ministerie eveneens inhoudelijk gereageerd, zodat de rechtbank ook ten aanzien van deze verzoeken ervan uitgaat dat geen beslissing meer nodig is.

5. De verdediging heeft de rechtbank verzocht om het Openbaar Ministerie op te dragen de navolgende vraag ter beantwoording voor te leggen aan de betrokken TBG-officier van justitie:

Is er met de kroongetuige op enig moment voorafgaande aan het tekenen van de overeenkomst ex art. 226g van het Wetboek van Strafvordering d.d. 27 december 2017 gesproken over geld c.q. geldbedragen, dan wel vergoedingen, die al dan niet in het vooruitzicht zijn gesteld, dan wel zijn hierover (nadere) afspraken gemaakt?

Oordeel van de rechtbank

6. Op de terechtzitting van 2 november 2022 heeft de verdediging over hetzelfde onderwerp al vragen opgeworpen die door de TBG-officier van justitie zouden moeten worden beantwoord. Het huidige verzoek is, aldus de verdediging, een herhaling van het eerdere verzoek.

7. Op het verzoek van de verdediging van 2 november 2022 heeft de rechtbank in haar beslissing van 10 november 20221.het volgende beslist:

“15. De rechtbank stelt vast dat de kroongetuige ter terechtzitting van 2 november 2022 op een vraag van de verdediging heeft geantwoord dat hem geen financiële beloning is gegeven om te verklaren. Op de vraag van de verdediging of er financiële afspraken zijn gemaakt in het kader van de getuigenbeschermingsovereenkomst heeft de kroongetuige gezegd dat hij deze vraag op grond van de beschermingsovereenkomst niet mag beantwoorden. Hij heeft daar vervolgens op aangevuld dat hij geen financiële afspraken heeft gemaakt, dat er geen financiële toezeggingen zijn gedaan en dat hij niets, nul komma nul, heeft ontvangen.

16. Reeds omdat de kroongetuige de gestelde vragen heeft beantwoord, is de rechtbank van oordeel dat de verdediging geen belang meer heeft bij haar verzoek deze vragen ter beantwoording voor te leggen aan de TBG-officier van justitie. Ook overigens ziet de rechtbank geen aanleiding deze vragen ter beantwoording voor te leggen aan de TBG-officier van justitie. De rechtbank verwijst in dit verband naar de overwegingen van het gerechtshof Amsterdam in de zaak Passage (onder 2.1.2.2.5.2). De enkele verwijzing van de verdediging naar de aangehaalde iPhone-berichten is onvoldoende om het Openbaar Ministerie op te dragen de verzochte openheid over eventuele financiële afspraken in het kader van de beschermingsovereenkomst te laten geven. Zoals de rechtbank in de beslissing van 13 juli 2021 in de zaken van medeverdachten over deze iPhone-berichten reeds heeft overwogen, lijkt het er in die berichten op dat de kroongetuige spreekt over wat hij wenst in het kader van de (onderhandelingen over de) getuigenbescherming en blijkt daaruit niets over waar het Openbaar Ministerie mee akkoord is gegaan en wat uiteindelijk met de kroongetuige ten aanzien van de getuigenbescherming is overeengekomen. Het verzoek wordt daarom afgewezen.”

8. De verdediging heeft nu nog aangevoerd dat (in eerste instantie) alleen wordt gevraagd of er in de onderhandelingen met betrekking tot de beschermingsovereenkomst is gesproken over geld en of er een (en zo ja welke) vergoeding in de overeenkomst is opgenomen. Niet nodig is dat wordt uitgelegd hoe dit bedrag tot stand is gekomen en waarvoor het bestemd is. De antwoorden op de te stellen vragen raken niet de veiligheid van de kroongetuige, aldus de verdediging.

9. De rechtbank ziet in de toelichting van de verdediging geen aanleiding om nu anders te oordelen dan op 10 november 2022. In het eerdergenoemde Passage-arrest van het gerechtshof Amsterdam2.is overwogen dat in de wettelijke regeling geen toetsing aan de (straf)rechter is opgedragen van de rechtmatigheid (doelmatigheid daarvan in dit verband mede begrepen) van maatregelen die zijn getroffen voor de feitelijke bescherming van de getuige. Daarop heeft het gerechtshof een (mogelijke) nuancering aangebracht voor het geval “waarin blijkt van feiten en omstandigheden die zodanig sterke aanwijzingen opleveren voor onrechtmatig handelen door het Openbaar Ministerie, dat geoordeeld moet worden dat dit onder het mom van bescherming van de getuige afspraken maakt met of toezeggingen doet die redelijkerwijs niet met passende bescherming in verband kunnen worden gebracht doch wel strekken tot het louter of overwegend (financieel) belonen van de bereidheid van de getuige om in een strafvorderlijke context te verklaren.”

10. Niet gesteld of gebleken is dat sprake is van dergelijke sterke aanwijzingen voor onrechtmatig handelen door het Openbaar Ministerie als door het gerechtshof genoemd. De rechtbank wijst het verzoek daarom wederom af.

Verzoeken met betrekking tot een psychiatrische of psychologische rapportage over of ten behoeve van de kroongetuige

11. De verdediging heeft opnieuw verzocht om het Openbaar Ministerie opdracht te geven om al dan niet via de TBG-officier van justitie de vraag te beantwoorden of er een psychiatrische of psychologische rapportage (of anderszins een rapportage omtrent de persoon) is opgemaakt over of ten behoeve van de kroongetuige. Bij de eerdere afwijzing van dit verzoek heeft de rechtbank een onjuist toetsingskader gehanteerd. Nu de beweringen van de voormalig advocaat over de iPhone ook bleken te kloppen en ook in de klachtprocedure bij de Raad van Discipline tegen deze voormalig advocaat is uitgegaan van het bestaan van een psychologische rapportage, is er geen reden om te twijfelen aan de juistheid van zijn uitlating hieromtrent. Mocht de rechtbank twijfelen aan het bestaan van een dergelijk rapport dan ligt het op de weg van het Openbaar Ministerie om daar uitsluitsel over te geven.

12. Ervan uitgaande dat dit rapport er is, verzoekt de verdediging inzage in dit rapport en in het verlengde daarvan voeging. De inhoud van dit rapport zegt zowel iets over de persoon van de kroongetuige als zijn denkwijzen en denkpatronen. Nu het Openbaar Ministerie niet voor niets dit rapport heeft laten opmaken valt niet in te zien waarom kennisneming van de inhoud niet van belang zou zijn voor de beantwoording van de vragen van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv). De toetsing van de betrouwbaarheid aan de hand van de persoon van de kroongetuige is van eminent belang voor de bewijswaardering en als reeds duidelijk was dat sprake is van een onbetrouwbare kroongetuige raakt dit ook de ontvankelijkheid van het Openbaar Ministerie.

13. Voor zover de rechtbank deze verzoeken afwijst wordt (voorwaardelijk) verzocht de hiervoor genoemde voormalig advocaat als getuige te horen omtrent zijn kennis van het bestaan van de psychologische rapportage waarover hij heeft gesproken, of hij de beschikking hierover heeft gehad, hoe hij weet dat het bestaat en of hij weet wat in het rapport staat met betrekking tot de persoon van de kroongetuige en waarom de kroongetuige laaiend was over de inhoud van dit rapport.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

14. Het Openbaar Ministerie geeft aan dat het zaaks-Openbaar Ministerie geen rapport over [verdachte 1] heeft laten opmaken in zijn strafzaak en dat, als er in een ander verband rapportages over hem zijn opgemaakt, deze niet relevant zijn voor de strafzaak. Het eerste verzoek is een herhaald verzoek op dezelfde gronden, dat eerder is afgewezen. Het verzoek moet daarom ook nu worden afgewezen. Dat geldt ook voor de twee daaraan gekoppelde verzoeken.

Oordeel van de rechtbank

15. Het eerste verzoek van de verdediging is een herhaald verzoek, waarop de rechtbank op 10 november 2022 afwijzend heeft beslist.3.De nieuwe onderbouwing, die overigens grotendeels een herhaling van zetten is en veelal speculatief van aard, leidt thans niet tot een ander oordeel. Uitgangspunt is en blijft dat de rechtbank de betrouwbaarheid van de verklaringen van de kroongetuige dient te onderzoeken aan de hand van het dossier. Het verzoek wordt daarom op dezelfde gronden afgewezen. Dit leidt eveneens tot afwijzing van het verzoek om inzage in dan wel voeging van die eventuele rapportage en het verzoek om de voormalige advocaat als getuige te horen, nu hieraan dezelfde onderbouwing ten grondslag is gelegd.

16. De verdediging heeft verzocht om opnieuw, kortdurend, inzage te kunnen krijgen in de iPhone-berichten van de kroongetuige op de wijze zoals dat eerder is gefaciliteerd, namelijk door plaatsing van die berichten op het aan de verdediging ter beschikking gestelde MacBook.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

17. Het Openbaar Ministerie heeft aangevoerd dat in alle zaken voor de inzage op het eigen kantoor een termijn is verleend van 19 weken, namelijk van 22 juli 2021 tot 1 december 2021. Alleen in de zaak van verdachte [verdachte 2] is die termijn destijds langer geweest. De rechtbank heeft die termijn toen verlengd tot 1 februari 2022 waarmee de inzage in totaal 28 weken heeft geduurd. De overweging van de rechtbank was dat het verdedigingsbelang bij het zeer grondig bekijken van de chatgesprekken vanwege de destijds bestaande vriendschap tussen verdachte [verdachte 2] en de kroongetuige begrijpelijk was en dat het aannemelijk was dat dit buitengewoon tijdrovend is. Het Openbaar Ministerie heeft zich op 26 januari 2022 niet verzet tegen een verlenging van de inzagetermijn in de zaak van verdachte [verdachte] tot maximaal 25 weken (tot 1 mei 2022) omdat het zich kon voorstellen dat deze situatie tot op zekere hoogte ook in zijn zaak speelde. Het Openbaar Ministerie heeft daarbij het aanbod gedaan dat de verdediging die verlenging ook op een later moment kon inzetten en de rechtbank heeft overeenkomstig beslist. De verdediging heeft van die laatste mogelijkheid echter geen gebruik gemaakt en vraagt nu toch zonder onderbouwing om een nieuwe termijn van inzage te verlenen op het eigen kantoor. Onder verwijzing naar de beslissingen van de rechtbank over de noodzaak de periode van inzage op kantoor te beperken (zie beslissingen van 4 oktober 20214.en 20 december 20215.) stelt het Openbaar Ministerie dan ook dat het verzoek moet worden afgewezen. Daarbij merkt het op dat inzage op het politiebureau en in de EBI al die tijd mogelijk is geweest en nog steeds mogelijk is.

Oordeel van de rechtbank

18. De rechtbank heeft eerder in de door het Openbaar Ministerie aangehaalde beslissingen overwogen, kort samengevat, dat vanwege de precaire aard van de berichten aanleiding bestaat de termijn van inzage op het eigen kantoor door plaatsing op een MacBook niet langer te laten duren dan voor een adequate verdediging noodzakelijk is. De nu gegeven motivering van de verdediging om een nieuwe inzagetermijn op het MacBook te verlenen is, tegen de achtergrond van de reeds geboden en nog altijd bestaande inzagemogelijkheden die het Openbaar Ministerie heeft geschetst, summier. Desondanks kan de rechtbank het belang van de verdediging bij het verzoek, namelijk dat zij de kroongetuige recent ter zitting heeft ondervraagd, het proces-verbaal van die verhoren ter zitting recent is verstrekt en de verdediging de berichten op kantoor met de verklaringen van de kroongetuige erbij nog eens goed wil nalezen om zo ‘de puntjes op de i’ te kunnen zetten, begrijpen. De rechtbank wijst het verzoek daarom toe en bepaalt dat de iPhone-berichten voor de duur van vier weken ter inzage aan de verdediging van verdachte [verdachte] worden versterkt door plaatsing van die berichten op het MacBook.

19. De verdediging heeft opnieuw verzocht de vriendin van de broer van de kroongetuige als getuige te horen. Daartoe is gesteld dat het geplande verhoor van deze getuige door de rechter-commissaris op 18 november 2022 is geannuleerd om redenen betreffende de gezondheid van de getuige. Het is voor de verdediging noch voor andere procespartijen mogelijk om de juistheid van deze beslissing te kunnen toetsen. De verdediging is ook niet gevraagd om een standpunt voorafgaand aan deze beslissing. Voor zover de veiligheid en/of gezondheid van de getuige ter discussie staat is een nadere onderbouwing middels medische stukken noodzakelijk. De verdediging heeft subsidiair verzocht nadere informatie bij de rechter-commissaris op te vragen en aan de verdediging te doen verstrekken zodat partijen hierover een standpunt kunnen innemen alvorens een beslissing wordt genomen.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

20. De rechtbank heeft eerder dit verhoor toegewezen. De rechter-commissaris heeft bericht dat is vastgesteld dat de gezondheid en het welzijn van de getuige ernstig in gevaar kan worden gebracht indien door deze getuige een getuigenverklaring zou moeten worden afgelegd. Overigens heeft de rechter-commissaris meegewogen het door de advocaat van de getuige aangekondigde beroep op het verschoningsrecht (dat haar als verdachte toekomt) ten aanzien van alle vragen. Bij deze stand van zaken dient het verzoek van de verdediging tot het alsnog horen van de getuige te worden afgewezen. Ook het verzoek om meer informatie ten aanzien van de gezondheid van de getuige dient te worden afgewezen. Het is ingevolge de wet aan de rechter-commissaris om deze informatie te wegen. Daarbij is het inwinnen van een standpunt van partijen niet noodzakelijk of voorgeschreven.

Oordeel van de rechtbank

21. Op grond van artikel 264, eerste lid, onder b, Sv kan de oproeping van een getuige worden geweigerd indien de gezondheid of het welzijn van de getuige door het afleggen van een verklaring ter terechtzitting in gevaar wordt gebracht, en het voorkomen van dit gevaar zwaarder weegt dan het belang om de getuige ter terechtzitting te kunnen ondervragen.

22. De rechter-commissaris heeft op basis van de aan haar verstrekte concrete informatie over de gezondheid van de getuige, waaronder een schriftelijk stuk van haar behandelaars, geconcludeerd dat de gezondheid en het welzijn van de getuige in gevaar kan worden gebracht door de ondervraging. Ook heeft de rechter-commissaris blijk gegeven van een belangenafweging tussen de belangen van de getuige en waarborging van het ondervragingsrecht van de verdachte. Daarmee heeft een onafhankelijke rechterlijke autoriteit geoordeeld dat de weigeringsgrond als bedoeld in artikel 264, eerste lid, onder b, Sv zich voordoet. De rechtbank ziet in hetgeen de verdediging naar voren heeft gebracht geen aanleiding een nader onderzoek in te stellen. Ten aanzien van het subsidiaire verzoek overweegt de rechtbank dat de wet niet voorschrijft dat de verdediging recht heeft op de onderliggende informatie om zelf te kunnen toetsen. Evenmin is vereist dat de verdediging voorafgaand aan de beslissing tot weigering daarover gehoord moet worden.

23. De rechtbank wijst het herhaalde verzoek om deze getuige te horen en het subsidiaire verzoek om nadere informatie af.

24. De verdediging heeft opnieuw verzocht om het horen van de partner van de kroongetuige als getuige en gesteld dat zij op geen enkel moment in de procedure in de gelegenheid is gesteld deze toegewezen getuige vragen te stellen. Dit maakt inbreuk op het ondervragingsrecht. Het feit dat het Openbaar Ministerie, dat wel aanwezig was bij het verhoor, het proces-verbaal van verhoor aan de procespartijen heeft verstrekt vormt geen compensatie voor deze tekortkoming. Dit raakt het recht op een eerlijk proces in ernstige mate.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

25. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat sprake is van een herhaald verzoek op dezelfde gronden dat eerder is afgewezen. Het verzoek moet daarom ook nu worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

26. De rechtbank stelt vast dat de verdediging aan het herhaald verzoek om de partner van de kroongetuige als getuige te horen geen nieuwe argumenten ten grondslag heeft gelegd. Onder verwijzing naar haar eerdere beslissingen van 8 juli 20226.en 28 september 20227.wijst de rechtbank het verzoek dan ook af.

Beslissingen van de rechtbank ten aanzien van geparkeerde vragen en op een verzoek, gedaan op de terechtzittingen van 1 en 2 november 2022 in de zaak van verdachte [verdachte]

Inleiding

1. De kroongetuige is op de terechtzittingen van 1 en 2 november 2022 door de verdediging van verdachte [verdachte] ondervraagd. Tijdens het verhoor heeft de kroongetuige twee vragen niet beantwoord. De rechtbank heeft die vragen geparkeerd. Daarnaast hebben de raadslieden van verdachte [verdachte] de rechtbank verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen een tweetal andere vragen ter beantwoording voor te leggen aan de officier van justitie van het Team Bijzondere Getuigen (hierna: TBG-officier van justitie).

De rechtbank heeft medegedeeld dat zij schriftelijk zal beslissen op de geparkeerde vragen en het verzoek.

Geparkeerde vragen

2. De eerste geparkeerde vraag is:

- “ “Had u in de detentielocatie vanwege uw bijzondere positie gunsten?”

3. De kroongetuige heeft deze vraag niet willen beantwoorden met een beroep op de geheimhoudingsplicht die op hem rust op grond van de beschermingsovereenkomst die hij heeft gesloten met De Staat.

4. De verdediging van verdachte [verdachte] heeft gesteld dat de kroongetuige zich bij deze vraag niet kan beroepen op de beschermingsovereenkomst. Volgens de verdediging gaat het bij maatregelen op grond van artikel 226l van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) om de feitelijke bescherming van de kroongetuige. Daarom moet bij elke weigering op die grond een vraag te beantwoorden, worden nagegaan of de veiligheid van de kroongetuige in het geding is. Dat is volgens de verdediging niet het geval bij beantwoording van vragen naar gunsten in de detentielocatie, ex artikel 226g, vierde lid, Sv. Of iemand op cel de beschikking heeft over goederen en internet zegt namelijk niets over locatie en veiligheid. De verdediging wil kunnen onderzoeken of de kroongetuige, anders dan andere gedetineerden, goederen – en dat is breder dan alleen ‘de dongel’ – op zijn cel mocht hebben omdat dit mogelijk zijn verklaringsbereidheid kan hebben beïnvloed. Dit soort vragen moet dus worden beantwoord om de rechtmatigheid van de kroongetuige-overeenkomst te kunnen toetsen, aldus de verdediging.

5. De tweede geparkeerde vraag aan de kroongetuige is:

- “ “Hoe heeft u, na de aanslag op [medeverdachte 1] , kenbaar gemaakt dat u de BlackBerry weer naar binnen wilde hebben?”

6. De kroongetuige heeft deze vraag niet willen beantwoorden met een beroep op zijn verschoningsrecht. Ter terechtzitting van 2 november 2022 is verduidelijkt dat de kroongetuige zich ten aanzien van deze vraag op zijn verschoningsrecht beroept omdat hij door de vraag te beantwoorden zichzelf aan het gevaar van een strafrechtelijke veroordeling zou blootstellen.

Het oordeel van de rechtbank

7. De rechtbank verwijst allereerst naar haar beslissing van 29 november 20211.. Daarin heeft de rechtbank onder andere gewezen op de mogelijkheid dat de rechtbank op grond van artikel 293, eerste lid, Sv belet dat de getuige vragen beantwoordt. Daarbij is overwogen dat deze bepaling er onder meer toe strekt te voorkomen dat de getuige moet antwoorden op vragen die hem nadeel kunnen berokkenen.

8. De rechtbank heeft in die beslissing overwogen dat zij ervan uitgaat dat de beschermingsovereenkomst een geheimhoudingsclausule bevat, nu beide contractspartijen dat stellen. De officier van justitie heeft ter terechtzitting van 2 november 2022 herhaald dat de kroongetuige op grond van die geheimhoudingsclausule niet mag verklaren over de detentieomstandigheden en getuigenbescherming. De rechtbank heeft in die beslissing verder gewezen op artikel 1.6 van de kroongetuige-overeenkomst waarin een geheimhoudingsclausule is opgenomen. De rechtbank heeft overwogen dat zij er rekening mee moet houden dat de kroongetuige nadeel zal lijden als hij vragen beantwoordt in strijd met die geheimhoudingsverplichting omdat De Staat in dat geval de beschermingsovereenkomst kan beëindigen. De rechtbank heeft verder overwogen dat zij in het licht van het arrest van de Hoge Raad van 23 april 20192.voorshands niet ziet hoe vragen die betrekking hebben op de beschermingsmaatregelen en op (de totstandkoming van) de beschermingsovereenkomst van belang kunnen zijn voor de uiteindelijk door de rechtbank te nemen beslissingen in het kader van de artikelen 348 en 350 Sv. Vervolgens heeft de rechtbank een groot aantal vragen van de verdediging van medeverdachten geschaard onder de vragen waarvan de rechtbank de beantwoording door de kroongetuige belet. Daarbij heeft de rechtbank nog overwogen dat onder vragen die betrekking hebben op beschermingsmaatregelen ook vallen al die vragen die in den brede raken aan de detentieomstandigheden.

9. De rechtbank is van oordeel dat de thans geparkeerde vraag valt in deze in de beslissing van 29 november 2021 beschreven categorie vragen waarvan de rechtbank er rekening mee houdt dat de kroongetuige nadeel zal lijden als hij deze in strijd met zijn geheimhoudingsverplichting beantwoordt. De rechtbank ziet in het betoog van de verdediging geen aanknopingspunten voor een ander oordeel. In reactie op dat betoog wijst de rechtbank er nog op dat het hier, anders dan de verdediging stelt, niet gaat om een per vraag uit te voeren toets of de veiligheid van de kroongetuige bij beantwoording concreet in het geding kan zijn, nog daargelaten dat de rechtbank over onvoldoende informatie beschikt om zo’n toets te kunnen maken. Het gaat er om of voorstelbaar is dat de kroongetuige zijn geheimhoudingsverplichting schendt als hij de vraag wél beantwoordt. De rechtbank acht dat in dit geval voorstelbaar omdat de geparkeerde vraag naar gunsten in detentie raakt aan de detentieomstandigheden van de kroongetuige. De beantwoording van die vraag wordt daarom door de rechtbank belet.

10. De rechtbank stelt vast dat de verdediging, nadat op 2 november 2022 is verduidelijkt om welk verschoningsrecht het ging, niet (meer) heeft gesteld dat en waarom de kroongetuige de tweede vraag zou moeten beantwoorden. Voor zover hierover nog een beslissing door de rechtbank nodig is, oordeelt de rechtbank dat de kroongetuige ten aanzien van deze vraag een beroep op zijn verschoningsrecht toekomt. Deze vraag ziet namelijk mogelijk op een door hem gepleegd misdrijf waarbij gedacht kan worden aan omkoping, afdreiging of afpersing. Daarom moet er ten aanzien van deze vraag – bij marginale toetsing – van worden uitgegaan dat de kroongetuige zichzelf aan het gevaar van een strafrechtelijke veroordeling zou blootstellen als hij deze zou beantwoorden. De kroongetuige hoeft deze vraag dus niet te beantwoorden.

Het verzoek

11. De verdediging heeft de rechtbank verzocht om het Openbaar Ministerie op te dragen de navolgende twee vragen ter beantwoording voor te leggen aan de betrokken TBG-officier van justitie:

1. Zijn er financiële afspraken gemaakt met de kroongetuige in het kader van de getuigenbeschermingsovereenkomst? Zo ja, over welk bedrag of welke bedragen gaat het?

12. De verdediging heeft daartoe gesteld, samengevat, dat het alleen benoemen of er een financiële afspraak is gemaakt in het kader van de getuigenbeschermingsovereenkomst buiten de reikwijdte van de laatste zin van artikel 1.6 van de overeenkomst ex artikel 226g Sv valt. De hoogte van een bedrag zegt niets over de veiligheid of methodieken van de bescherming maar kan wel een rol spelen in de vraag in hoeverre er verklaringsbereidheid was en dat daarmee de kroongetuige juist geprikkeld werd om verklaringen te gaan afleggen, wat nu juist niét de bedoeling van de wetgever is geweest. De verdediging wijst in dit verband op het bericht uit de iPhone van de kroongetuige, waarin staat: Dit gaat de grootste zaak ook worden kwa liqui. Mogen we dan ook het maximale eruit halen? Hun krijgen bonussen en nieuwe functies en wij? Wegtrappen en klaar? No way helemaal uitzuigen. Tot de laatste cent. Homo's hebben genoeg gezien.”. Het is evident dat een financiële prikkel invloed kan hebben op de (inhoud van) de verklaringen van de kroongetuige, hetgeen in direct causaal verband staat met de (on)betrouwbaarheid daarvan. Daarmee is het van belang voor de beantwoording van de vragen van artikel 348 Sv (de rechtmatigheid van de kroongetuige-overeenkomst) en artikel 350 Sv (bewijswaardering), aldus de verdediging.

2. Is er op enig moment in de periode van 14 januari 2017 tot en met 11 maart 2020 een psychologisch onderzoek uitgevoerd over de kroongetuige?

de verdediging of de verdediging de gelegenheid te geven dit in te zien?

13. De verdediging heeft gewezen op het interview met een voormalig raadsman van de kroongetuige in het Algemeen Dagblad op 4 juli 2020. Deze raadsman heeft aan het Algemeen Dagblad verteld: “Het OM had een psychologisch rapport laten uitbrengen over [kroongetuige] . Daar las hij uit voor en over de uitkomsten was hij laaiend. Hij voelde zich enorm genaaid door het OM. Voor hem was dat het toppunt. Hij was er helemaal klaar mee”.

14. Ter onderbouwing van het verzoek heeft de verdediging gesteld, samengevat, dat de psychologische rapportage inzicht kan geven in de (on)betrouwbaarheid van de kroongetuige, omdat die een belangrijk inzicht geeft in hoeverre zijn persoonlijkheid de verklaringen zou beïnvloeden. Dit raakt direct de vraag inzake bewijswaardering in de zin van artikel 350 Sv. Bovendien valt verstrekking of inzage van dat eventuele rapport buiten de reikwijdte van de laatste zin van artikel 1.6 van de overeenkomst ex artikel 226g Sv, nu die veiligheid noch methodieken van beveiliging blootleggen, aldus de verdediging.

Het oordeel van de rechtbank

15. De rechtbank stelt vast dat de kroongetuige ter terechtzitting van 2 november 2022 op een vraag van de verdediging heeft geantwoord dat hem geen financiële beloning is gegeven om te verklaren. Op de vraag van de verdediging of er financiële afspraken zijn gemaakt in het kader van de getuigenbeschermingsovereenkomst heeft de kroongetuige gezegd dat hij deze vraag op grond van de beschermingsovereenkomst niet mag beantwoorden. Hij heeft daar vervolgens op aangevuld dat hij geen financiële afspraken heeft gemaakt, dat er geen financiële toezeggingen zijn gedaan en dat hij niets, nul komma nul, heeft ontvangen.

16. Reeds omdat de kroongetuige de gestelde vragen heeft beantwoord, is de rechtbank van oordeel dat de verdediging geen belang meer heeft bij haar verzoek deze vragen ter beantwoording voor te leggen aan de TBG-officier van justitie. Ook overigens ziet de rechtbank geen aanleiding deze vragen ter beantwoording voor te leggen aan de TBG-officier van justitie. De rechtbank verwijst in dit verband naar de overwegingen van het gerechtshof Amsterdam in de zaak Passage3.(onder 2.1.2.2.5.2). De enkele verwijzing van de verdediging naar de aangehaalde iPhone-berichten is onvoldoende om het Openbaar Ministerie op te dragen de verzochte openheid over eventuele financiële afspraken in het kader van de beschermingsovereenkomst te laten geven. Zoals de rechtbank in de beslissing van 13 juli 20214.in de zaken van medeverdachten over deze iPhone-berichten reeds heeft overwogen, lijkt het er in die berichten op dat de kroongetuige spreekt over wat hij wenst in het kader van de (onderhandelingen over de) getuigenbescherming en blijkt daaruit niets over waar het Openbaar Ministerie mee akkoord is gegaan en wat uiteindelijk met de kroongetuige ten aanzien van de getuigenbescherming is overeengekomen. Het verzoek wordt daarom afgewezen.

17. De beoordeling die de rechtbank moet maken van de betrouwbaarheid van de kroongetuige betreft zijn verklaringen over aan de medeverdachten tenlastegelegde feiten. Deze verklaringen zal de rechtbank moeten toetsen aan de hand van wat het dossier verder bevat en niet aan de hand van de mogelijke uitkomsten van een eventueel uitgevoerd psychologisch onderzoek. Hierin ziet de rechtbank dan ook niet het belang van de verdediging om de vragen ter beantwoording voor te leggen aan de TBG-officier van justitie.

18. Voor zover de verdediging aan het verzoek nog ten grondslag heeft gelegd dat zij in algemene zin inzicht wenst te krijgen in de persoonlijkheid van de kroongetuige, is de rechtbank van oordeel dat onvoldoende is onderbouwd dat dit van belang is voor de beantwoording van de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv. Het verzoek wordt daarom afgewezen.

Slotsom

19. Ten aanzien van de geparkeerde vragen is de slotsom dat de kroongetuige wordt belet de eerste vraag te beantwoorden en dat hij zich ten aanzien van de tweede vraag op zijn verschoningsrecht kan beroepen.

Het verzoek om de twee vragen aan de TBG-officier van justitie voor te leggen wordt afgewezen.

Beslissing van de rechtbank op verzoeken in de zaak van verdachte [verdachte] met betrekking tot de kwestie levenslang, besproken op de regiezitting van 15 september 2022

Verzoeken van de verdediging

1. De verdediging heeft naar aanleiding van de op 5 september 2022 door het Openbaar Ministerie verstrekte correspondentie met de Colombiaanse autoriteiten verzocht om een aantal getuigen te horen alsmede om het verstrekken van stukken. Volgens de verdediging kan er op basis van de uitleveringsbeslissing geen misverstand over bestaan dat verdachte is uitgeleverd onder de voorwaarde dat hem geen levenslange gevangenisstraf wordt opgelegd. Echter, is er – zo blijkt uit de op 5 september 2022 verstrekte stukken – nadien correspondentie met de Colombiaanse autoriteiten gevoerd waaruit het Openbaar Ministerie nu concludeert dat er geen voorwaarden aan de uitlevering zijn gesteld. De verdediging wijst op het antwoord van de Colombiaanse autoriteiten van 15 februari 2022 waarin staat dat zij de uitlevering hebben gelast ‘zonder aan zijn uitlevering voorwaarden te verbinden, onverminderd de waarschuwingen die in dezelfde beslissing zijn gegeven en ten aanzien waarvan het de verantwoordelijkheid van het verzoekende land is om de rechten van zijn onderdaan in het kader van het respectieve proces en overeenkomstig zijn interne regelgeving te waarborgen (…)’. In dat antwoord wordt gesteld dat de Colombiaanse autoriteiten zich hierin niet kunnen mengen en hun regelgeving niet kunnen opleggen. Dit standpunt wordt nog eens herhaald in de brief c.q. het ambtsbericht van 29 juni 2022.

2. De verdediging heeft allereerst verzocht om het horen van de verbindingsofficier van de recherche van het Koninkrijk der Nederlanden. De verdediging wenst deze getuige te bevragen over, kort samengevat, wat de aanleiding is geweest voor het versturen van deze correspondentie en of daaraan voorafgaand overleg, en zo ja met wie, is geweest. Aangezien de brieven van de verbindingsofficier van justitie ontbreken, verzoekt de verdediging om verstrekking van de schriftelijke stukken die als eerste aan de Colombiaanse autoriteiten zijn verstuurd. Subsidiair wordt verzocht om inzage in de volledige correspondentie en communicatie tussen Colombia en Nederland aangaande het uitleveringsverzoek van verdachte. Daarnaast heeft de verdediging verzocht om het horen als getuige van [naam 1] , directeur internationale juridische zaken van het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Colombia, en [naam 2] , directeur internationale zaken. Zij zijn respectievelijk ontvanger en afzender van de brief van 29 juni 2022. De verdediging wenst hen te bevragen over de totstandkoming van deze brief; waarom werd deze brief verzonden gelet op het eerdere bericht? De verdediging wenst hen te kunnen bevragen teneinde de waarde van de mededeling te kunnen toetsen. Kernvraag is uiteindelijk: Zou Colombia verdachte ook hebben uitgeleverd wanneer zij op dat moment wist dat in Nederland een levenslange gevangenisstraf zal worden geëist en ook kan worden opgelegd? De verdediging stelt dat dit niet het geval zou zijn geweest. In dat geval zou een uitlevering immers in strijd komen met hun eigen grondwet. Tenslotte wenst de verdediging de advocaat van verdachte in zijn Colombiaanse uitleveringsprocedure en een Colombiaans deskundige op het gebied van uitlevering (uitleveringsrecht) te horen. De verdediging wenst deze getuigen eveneens de aangehaalde kernvraag voor te leggen.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

3. Het Openbaar Ministerie heeft op vragen van de verdediging geantwoord dat de verstrekte correspondentie is gevoerd naar aanleiding van vragen van het zaaks-Openbaar Ministerie aan het LIRC om een nadere toelichting op de tekst van de uitleveringsbeslissing van 18 augustus 2021. De vragen die in dat kader via het LIRC/AIRS aan de Colombiaanse autoriteiten zijn gesteld zijn opgenomen in de stukken die op 5 september 2022 per mail zijn toegezonden.

De antwoorden op die vragen zijn duidelijk: de Colombiaanse autoriteiten hebben geen voorwaarden verbonden aan de uitlevering van verdachte en Nederland is vrij om te bepalen welke straf zij aan haar eigen onderdanen, zoals verdachte, oplegt – zelfs als dat een levenslange gevangenisstraf is. Daarover laten de brieven van de Colombiaanse autoriteiten geen twijfel bestaan. Overigens is in het uitleveringsverzoek ook expliciet opgenomen dat ten aanzien van maar liefst drie van de feiten waarvoor uitlevering wordt verzocht een levenslange gevangenisstraf kan worden opgelegd. Er is dan ook geen enkele onderbouwing voor de stelling van de verdediging dat Colombia verdachte niet zou hebben uitgeleverd als zij zouden hebben geweten dat er in Nederland een levenslange gevangenisstraf kon worden opgelegd. In het verlengde hiervan wijst het Openbaar Ministerie er nog dat op grond van het vertrouwensbeginsel als uitgangspunt geldt de juistheid van de mededelingen die worden gedaan door de buitenlandse justitiële autoriteiten. Het verhoren van deze autoriteiten om te vragen naar de totstandkoming van een brief of de inhoud daarvan druist in tegen dit beginsel. Het Openbaar Ministerie ziet dan ook geen aanleiding voor het horen van de Colombiaanse ambtenaren [naam 1] en [naam 2] , of de Colombiaanse uitleveringsadvocaat of een Colombiaanse deskundige op het gebied van het uitleveringsrecht. Deze verzoeken moeten worden afgewezen. Subsidiair, voor het geval de rechtbank toch aanleiding ziet om op dit punt nadere vragen te stellen, stelt het Openbaar Ministerie voor deze vragen schriftelijk aan de autoriteiten van Colombia te stellen.

Oordeel van de rechtbank

4. In het persoonsdossier van verdachte bevinden zich onder andere de beslissing van de Colombiaanse autoriteiten van 18 augustus 2021 op het uitleveringsverzoek van verdachte (pagina 266 en verder) en de beslissing van de Colombiaanse autoriteiten op het door verdachte tegen die beslissing ingestelde hoger beroep van 27 oktober 2021 (pagina 274 en verder). In de beslissing van 18 augustus 2021, staat – in de Nederlandse vertaling en voor zover hier van belang – :

“Overwegende (…)

6. Dat de Strafrechtkamer van de Hoge Raad op 7 juli 2021* een uitspraak heeft gedaan, waarin aangegeven werd dat is voldaan aan alle voorwaarden die in de op deze zaak toepasbare rechtsregels worden gesteld, reden waarom de HR het verzoek tot uitlevering van de Marokkaans-Nederlandse burger [verdachte] inwilligt.

* verzoek daartoe ingesteld door het Ministerie van Justitie en Recht van 28 juli 2021

Toelichting van de Raad:

Gelet op de voorgaande overwegingen geeft de Strafrechtkamer van de Hoge Raad een gunstig advies af met betrekking tot het door de Nederlandse Regering uitgebrachte verzoek tot uitlevering van de Nederlandse burger [verdachte] , (…)

Voorwaarden

Aangezien de uit te leveren persoon een buitenlands burger is, rust op de regering van Colombia de plicht om bij het toestaan van de uitlevering te bedingen dat de persoon in kwestie in geen geval wordt berecht voor andere feiten dan die welke het uitleveringsverzoek motiveren (dat wil zeggen de feiten die zich tussen 16 juli 2015 en 14 januari 2017 in Nederland hebben afgespeeld), dat er bij de strafoplegging in het verzoekende land rekening wordt gehouden met de tijd die de uit te leveren persoon hier gedurende het verloop van de procedure in detentie heeft doorgebracht, en voorts dat hij niet het slachtoffer zal worden van gedwongen verdwijning, foltering, wrede, onmenselijke of vernederende straffen of behandeling, verbanning, levenslange gevangenisstraf of confiscatie. (…)

7. Dat gelet op de uitspraak van de Strafrechtkamer van de Hoge Raad (…) toestemming wordt gegeven voor de uitlevering van Marokkaans-Nederlandse burger [verdachte] (…)

9. Dat de Colombiaanse Regering op basis van het bepaalde in artikel 494 van Wet 906 van 2004 verplicht is om de Nederlandse Regering erop te wijzen dat de burger om wiens uitlevering verzocht wordt niet kan worden berecht op grond van eerder begane feiten, anders dan die welke het uitleveringsverzoek motiveren, en dat hij niet het slachtoffer mag worden van gedwongen verdwijning, foltering, wrede, onmenselijke of vernederende straffen of behandeling, verbanning, levenslange gevangenisstraf of confiscatie.

(…)

Op grond van het hierboven uiteengezette:

ARTIKEL ÉÉN: de uitlevering van Marokkaans-Nederlandse burger [verdachte] (…) toe te staan (…)

ARTIKEL DRIE: de Nederlandse Regering erop te wijzen dat de burger om wiens uitlevering verzocht wordt niet kan worden berecht op grond van eerder begane feiten, anders dan die welke het uitleveringsverzoek motiveren, en dat hij niet het slachtoffer mag worden van gedwongen verdwijning, foltering, wrede, onmenselijke of vernederende straffen of behandeling, verbanning, levenslange gevangenisstraf of confiscatie, één en ander overeenkomstig het bepaalde in artikel 494 van Wet 906 van 2004.”

5. Bij beslissing van 27 oktober 2021 op het ingestelde hoger beroep is de beslissing van 18 augustus 2021 bekrachtigd. Hierin staat, voor zover hier van belang:

“(…) Tot slot is het – geelet op het feit dat de uit te leveren persoon een buitenlands burger is – van belang eraan te herinneren dat de Nederlandse Regering er in de administratieve akte waartegen beroep is aangetekend op gewezen wordt dat de uit te leveren persoon niet berecht mag worden voor feiten voorafgaand en anders dan die welke het uitleveringsverzoek motiveren, dat hij niet het slachtoffer mag worden van gedwongen verdwijning, foltering, wrede, onmenselijke of vernederende straffen of behandeling, verbanning, levenslange gevangenisstraf of confiscatie, en dat hij er recht op heeft dat men in de verzoekende staat rekening houdt met de periode die hij hier in verband met de uitleveringsprocedure heeft vastgezeten (…)

en BESLUIT

gelet op het voorgaande:

ARTIKEL ÉÉN: Uitvoeringsbeschikking 177 van 18 augustus 2021 te bekrachtigen, volgens welke het Koninkrijk der Nederlanden toestemming kreeg voor uitlevering van de Marokkaans-Nederlandse burger [verdachte] (…)”

6. De recent door het Openbaar Ministerie verstrekte correspondentie betreft onder meer een drietal brieven (met vertaling) van de Colombiaanse autoriteiten, te weten van [naam 2] , directeur internationale zaken, aan [naam 1] , directeur internationale juridische zaken van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Deze brieven zijn steeds door het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Colombia aan de Nederlandse autoriteiten verstrekt.

In de (eerste) brief van 17 januari 2022 wordt (eerst) de vraag van de verbindingsofficier van justitie vermeld, namelijk:

“In het document wordt bepaald dat [verdachte] niet kan worden veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf, en wordt verwezen naar een artikel uit de Colombiaanse wet. Is het mogelijk hierover uitleg te krijgen? Waarom is dit een totaal verbod op een levenslange gevangenisstraf of is dit een levenslange gevangenisstraf zonder kans op vervroegde vrijlating?”

Als antwoord wordt in de brief gegeven:

“Om antwoord te geven op deze vragen moet erop worden gewezen dat het volgens de Colombiaanse wetgeving verboden is een levenslange gevangenisstraf op te leggen zonder hierbij een strafmodaliteit te bepalen, of aan te geven of deze straf levenslang is of niet. De grondslag voor dit verbod ligt verankerd in artikel 34 van de Colombiaanse Grondwet, waarin het volgende wordt bepaald: “Artikel 34. De straffen verbanning, levenslange gevangenisstraf en inbeslagname zijn verboden.”

Daarnaast is in artikel 494 van het Colombiaanse Wetboek van Strafvordering, met betrekking tot uitlevering, bepaald dat de uitgeleverde persoon (….) niet mag worden onderworpen aan (…) levenslange gevangenisstraf. In het geval van de heer [verdachte] heeft de Colombiaanse overheid, middels Uitvoeringsbesluit nr. 177 van 18 augustus 2021, ingestemd met de uitlevering en opdracht gegeven de heer [verdachte] uit te leveren aan het Koninkrijk der Nederlanden, waarbij wordt gewezen op hetgeen is beschreven in de hiervoor genoemde wet.”

In de tweede brief van 15 februari 2022 wordt (eerst) de vraag van de verbindingsofficier van justitie vermeld, namelijk:

“(…) Om [verdachte] uit te leveren, hebben de Colombiaanse autoriteiten geen voorwaarden gesteld of garanties geëist. Het voorgaande in aanmerking nemende dat de Nederlandse autoriteiten in hun wettelijke voorschriften de gedraging waarvan [verdachte] wordt beschuldigd, kunnen bestraffen met een levenslange gevangenisstraf. Dit is van zeer groot belang voor de Nederlandse autoriteiten”.

Vervolgens wordt in de brief geciteerd uit de beslissing van 18 augustus 2021 en aansluitend het volgende vermeld, voor zover hier van belang:

“ARTIKEL DRIE: De verzoekende Staat te waarschuwen dat de uitgeleverde onderdaan niet mag worden berecht voor een eerdere en andere daad dan die welke aan het uitleveringsverzoek ten grondslag ligt, en evenmin mag worden onderworpen aan gedwongen verdwijning, foltering, wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing, verbanning, levenslange gevangenisstraf of confiscatie, overeenkomstig de bepalingen van artikel 494 van wet 906 van 2004.

Onderstreping en vet buiten de tekst

Uit het voorgaande blijkt dat de Colombiaanse regering, aangezien het een door zijn land van herkomst gevraagde onderdaan betreft, de overlevering van [verdachte] heeft gelast zonder aan zijn overlevering voorwaarden te verbinden, onverminderd de waarschuwingen die in dezelfde beslissing zijn gegeven en ten aanzien waarvan het de verantwoordelijkheid van het verzoekende land is om de rechten van zijn onderdaan in het kader van het respectieve proces en overeenkomstig zijn interne regelgeving te waarborgen; hierin kan de Colombiaanse Staat zich niet mengen en evenmin kan hij de specifieke inhoud van de Politieke Grondwet van Colombia aan de andere Staat opleggen, zoals door het Hooggerechtshof is geformuleerd voor uitleveringen van vreemdelingen (Concepten van 7 september 2011, Rad. 36818 en 24 april 2013, Rad. 40489).”

In de (derde) brief van 29 juni 2022 wordt (eerst) de vraag van de Nederlandse autoriteiten weergegeven:

“Is het mogelijk om de Nederlandse autoriteiten een toelichting te verstrekken aangaande artikel 3, conform hetgeen vermeld wordt in de brief van 15 februari 2022, in verband met de levenslange gevangenisstraf en de uitlevering van de Nederlandse burger, dhr. [verdachte] ? En zou een mogelijke veroordeling tot levenslange gevangenisstraf van de Nederlandse burger dhr. [verdachte] , in Nederland, indruisen tegen de Colombiaanse wetgeving?”

Het antwoord dat in de brief vervolgens wordt gegeven luidt:

“Met betrekking tot dit punt zou dit Ministerie graag willen herhalen dat uiteen is gezet in ons ambtsbericht (…) van 15 februari 2022, namelijk dat de Colombiaanse regering geen enkele voorwaarde heeft gesteld aan de uitlevering van de heer [verdachte] , omdat het om een staatsburger gaat wiens uitlevering is verzocht door zijn land van herkomst. Dit is de interpretatie die het Hooggerechtshof heeft gegeven aan zaken betreffende de uitlevering van buitenlandse burgers waarvan de uitlevering is verzocht door hun land van herkomst, waarbij is gepreciseerd dat de specifieke bepalingen van onze Politieke Grondwet in dergelijke gevallen niet kunnen worden opgelegd aan de verzoekende staat [Concepten van 7 september 2011 (Kenmerk 36818) en van 24 april 2013 (Kenmerk 40489)].

In reactie op de gestelde vragen, wordt hierbij aangegeven dat indien een land, in dit geval: het Koninkrijk der Nederlanden, een persoon opeist van de nationaliteit van dat land (de Nederlandse), de berechting en de eventuele veroordeling van die persoon toekomt aan het Koninkrijk der Nederlanden, in overeenstemming met de wetgeving van het Koninkrijk der Nederlanden, aangezien het voor de Colombiaanse staat niet mogelijk is om in dergelijke gevallen de Colombiaanse regelgeving op te leggen.

Gezien het voorstaande zijn de beperkingen van de Colombiaanse wetgeving niet van toepassing, waardoor het land zelf (dat wil zeggen, het Koninkrijk der Nederlanden) kan bepalen welke straf moet worden opgelegd aan de burger met de nationaliteit van dat land, met inbegrip van de genoemde sanctie conform de bepalingen van de wetgeving van dat land. (…)”

7. De bewoordingen van de hiervoor onder 4. en 5. weergeven citaten uit de beslissingen op het uitleveringsverzoek hebben bij de rechtbank de indruk gewekt dat de Colombiaanse autoriteiten aan de uitlevering de voorwaarde hebben verbonden dat verdachte niet bestraft mag worden met een levenslange gevangenisstraf. Dat die indruk aanvankelijk ook bij het Openbaar Ministerie bestond zou kunnen worden afgeleid uit het feit dat in eerste instantie, in het licht van de in Nederland gevoerde discussie over de levenslange gevangenisstraf, aan de Colombiaanse autoriteiten onder andere is gevraagd of zij met ‘levenslang’ bedoelen ‘levenslang zonder kans op vervroegde vrijlating’. In de later gevolgde correspondentie, zoals onder 6. weergegeven, wordt, met verwijzing naar jurisprudentie van de Hoge Raad, echter geschreven dat de Colombiaanse autoriteiten geen voorwaarden hebben verbonden aan de uitlevering.

8. De rechtbank acht voor de (eventuele) beantwoording van de vraag welke straf aan verdachte kan worden opgelegd van belang dat over de bovengenoemde (mogelijke) tegenstelling aan de Colombiaanse autoriteiten (nogmaals) uitleg wordt gevraagd. Daarbij speelt een rol dat de gevolgen van het al dan niet bestaan van een dergelijke voorwaarde zeer groot kunnen zijn voor verdachte en dat de rechtbank daarom iedere mogelijke onduidelijkheid op dit punt wil vermijden. Daarom wenst de rechtbank van de Colombiaanse autoriteiten te vernemen of het, gelet op de inhoud van de beslissing tot uitlevering, toegestaan is om aan verdachte een levenslange gevangenisstraf op te leggen. De concrete vragen die daarbij dan aan de Colombiaanse autoriteiten dienen te worden gesteld zijn:

1. Hebben de Colombiaanse autoriteiten aan het Besluit tot uitlevering van 18 augustus 2021 (na hoger beroep bekrachtigd op 27 oktober 2021) de voorwaarde verbonden dat aan verdachte [verdachte] geen levenslange gevangenisstraf mag worden opgelegd?

2. In het geval het antwoord op de vorige vraag ‘nee’ is: Hoe verhoudt dit zich tot de in dit Besluit geciteerde overweging van 7 juli 2021 van de Hoge Raad, met de onder 4.1 opgesomde voorwaarden, en artikel 3 van dit Besluit?

9. De rechtbank draagt het Openbaar Ministerie op deze vragen op de gebruikelijke wijze (via AIRS) aan de Colombiaanse autoriteiten voor te leggen ter beantwoording. Ter voorkoming van eventuele onduidelijkheden over de (achtergrond van de) vraagstelling draagt de rechtbank het Openbaar Ministerie tevens op om deze beslissing ten behoeve van de Colombiaanse autoriteiten te laten vertalen vanaf overweging 4 (Oordeel van de rechtbank). Waar in de overwegingen citaten uit de stukken van de Colombiaanse autoriteiten worden weergegeven, dient de tekst van de originele Spaanstalige stukken te worden weergegeven.

10. De rechtbank wijst het verzoek tot verstrekking van de gevraagde correspondentie af. Aangezien de vragen van de Nederlandse autoriteiten zijn weergegeven in de beantwoording van de vragen door de Colombiaanse autoriteiten, acht de rechtbank het belang van de verdediging bij verstrekking van de gevraagde stukken onvoldoende onderbouwd. Hetzelfde geldt voor het subsidiaire verzoek tot inzage in de verzochte correspondentie.

11. De rechtbank wijst eveneens het horen van de verzochte getuigen af, nu voorshands volstaan kan worden met het schriftelijk beantwoorden van de hiervoor geformuleerde vragen.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, gedaan op de terechtzitting van 19 september 2022

Verzoeken ten aanzien van de uitzending op Videoland van “ [naam documentairemaker] : mee met de zware jongens”

1. De verdediging heeft verzocht het Openbaar Ministerie de volgende vragen te doen beantwoorden:

- Is door het Openbaar Ministerie toestemming gegeven voor het maken van opnames tijdens het vervoer door het BOT-team van verdachte [verdachte 1] ?

- Is door het Openbaar Ministerie toestemming gegeven, dat [naam documentairemaker] en eventuele anderen, zoals de medewerkers van het TV programma, kennis nemen van de persoonsgegevens en overige (strafrechtelijke) gegevens van deze verdachte, zoals huis van bewaring, foto, wijze van vervoer, enz.

- Zo ja, op grond waarvan is deze toestemming verleend en in hoeverre is de veiligheid, privacy en onschuldpresumptie van hem meegenomen in deze overweging?

- Zo nee, is het Openbaar Ministerie bekend met de documentaire en heeft zij overwogen om de uitzending van die documentaire te doen stoppen?

- Kan het Openbaar Ministerie hoe dan ook, thans op de hoogte van de documentaire vanuit haar functie in het kader van de bejegening van de in detentie verkerende en de zorg ex art 2 en 3 EVRM in dat kader bewerkstelligen, dat het item betreffende verdachte [verdachte 1] uit de uitzending wordt geschrapt.

2. De verdediging heeft daarnaast verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen dat het zich voortaan onthoudt van het verschaffen van toegang tot of verstrekken van gegevens, beeltenissen of ander materiaal uit deze strafprocedure omtrent verdachte [verdachte 1] aan derden uit media of anderen.

3. De verdediging heeft aangevoerd dat [naam documentairemaker] in de genoemde uitzending meeloopt met het Bijzondere Ondersteuningsteam (BOT) van het ministerie van Justitie tijdens een transport van verdachte [verdachte 1] . Diens voornaam en de plek waar hij thans gedetineerd is, wordt aan het begin van de uitzending tijdens de briefing genoemd. Zijn foto is bovendien voor de aanwezigen in die briefing getoond. In de uitzending is deze wat geblurd, maar kennelijk was deze wel zichtbaar voor [naam documentairemaker] . In de uitzending wordt bovendien door het BOT ingegaan op allerlei beschuldigingen tegen deze verdachte als zou hij over onder andere macht en middelen beschikken en een vertrouweling zijn van, en hoog in de boom zitten in relatie tot [verdachte 2] . Er werd ook gerefereerd aan reëel ontsnappingsgevaar van de verdachte.

Verdachte heeft geen toestemming gegeven voor deze uitzending en was daarvan ook niet op de hoogte. Niet alleen wordt zijn privacy ernstig geschonden, de vermelding van zijn huidige detentielocatie is zeer gevaarzettend voor hem. Ook het uitzenden van (belasterende) informatie over hem, terwijl hij bovendien slechts verdachte is, is naast een schending van zijn privacy ook in strijd met de onschuldpresumptie. Bovendien dient de inzet van het BOT-team ook ter bescherming van de verdachte. Met het blootleggen van de wijze van vervoer en het noemen van zijn persoonlijke gegevens, wordt hij juist in gevaar gebracht. Het Openbaar Ministerie heeft de zorgplicht voor de waarborgen ex artikel 2, 3 en 8 EVRM bij de executie van de voorlopige hechtenis en de integriteit van het onderzoek en eerlijkheid van het proces ex art 6 EVRM.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

4. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de verzoeken moeten worden afgewezen.

Eerder zijn er op de zitting al discussies gevoerd over publicaties in de media. Daarbij heeft het Openbaar Ministerie telkens aangegeven dat vragen over dit soort publicaties niet thuishoren in deze strafzaak. Als de verdediging bezwaren heeft tegen berichtgeving in de media, dan zijn daar andere kanalen voor. Het Openbaar Ministerie ziet daar geen zorgplicht. Het zaaks-Openbaar Ministerie inzake Marengo wist niet van deze documentaire.

Oordeel van de rechtbank

5. De rechtbank wijst de verzoeken af. De vragen opgesomd onder 1. zijn beantwoord door het zaaks-Openbaar Ministerie inzake Marengo met de mededeling dat zij niet van de documentaire afwist. De rechtbank ziet dan geen belang meer bij verdere beantwoording van de vragen. De totstandkoming van de documentaire en de uitzending daarvan op Videoland, of enig ander (televisie)kanaal, valt buiten het bestek van deze strafprocedure. Er bestaat dan ook geen aanleiding de gevraagde opdracht aan het Openbaar Ministerie te verstrekken. Indien de verdediging een punt wil maken van de media-aandacht en de rol van het Openbaar Ministerie daarbij, dan kan dat bij pleidooi.

Verzoeken ten aanzien van een artikel in De Telegraaf

6. De verdediging heeft naar aanleiding van een artikel in De Telegraaf van 17 september 2022 van [naam verslaggever] omtrent verdachte [verdachte 2] verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen:

- De vier brieven, die verdachte [verdachte 2] aan [naam 1] . heeft verzonden aan de verdediging te verstrekken, zodat de verdediging de mogelijkheid heeft deze te publiceren en eventueel te laten voegen in het dossier.

7. De verdediging heeft daarnaast verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen de volgende vragen te beantwoorden:

- Of, en zo ja, in welke zin het Openbaar Ministerie enigerlei informatie heeft gedeeld met media, zoals De Telegraaf en/of met Kamerleden zoals U. Ellian, omtrent de betrokkenheid van verdachte [verdachte 2] bij enigerlei agressieve actie jegens prinses Amalia en/of Rutte. Zo ja, op grond van welke gegevens en beweegredenen.

- Of, en zo ja, het Openbaar Ministerie enigerlei informatie heeft gedeeld met media, zoals De Telegraaf en/of Kamerleden zoals U. Ellian, omtrent de betrokkenheid van verdachte [verdachte 2] bij of gevaren omtrent jihadistische contacten, al of niet met [naam 1] .

- Of en in welke zin het Openbaar Ministerie op de hoogte is omtrent de briefcontacten met [naam 1] . en of het klopt dat deze altijd werden gecontroleerd en goedgekeurd door de controlerende instanties.

- Of, en zo ja, in welke zin het Openbaar Ministerie heeft kennis genomen voor of na deze voorliggende publicatie van De Telegraaf. Zo ja, of er informatie daarbij is verstrekt omtrent verdachte [verdachte 2] en, zo ja, welke en of, en zo ja, wijzigingen of suggesties omtrent de tekst zijn gegeven en wat de overwegingen daarbij zijn geweest.

8. De verdediging verzoekt tevens het Openbaar Ministerie op te dragen aan te geven of ten aanzien van het genoemde artikel voorafgaand met De Telegraaf overleg is geweest en zo ja in welke zin over het moment van verschijnen van dit artikel.

9. De verdediging verzoekt voorts het Openbaar Ministerie op te dragen om vanuit haar functie in het kader van de bejegening van de in detentie toevertrouwde en de zorg ex art 2 en 3 EVRM en de eerlijkheid van het proces ex art 6 EVRM en de onschuldpresumptie in dat kader een onderzoek te verrichten naar de wijze waarop kennelijk vanuit de EBI allerlei zeer persoonlijke, mogelijk opzettelijk onjuiste gevaarzettende informatie omtrent geloof, briefwisselingen, detentie-omstandigheden en contacten worden verstrekt aan daartoe niet bevoegden, zoals de hier bedoelde Telegraaf-journalist en U. Ellian. De verdediging verzoekt de resultaten van dat onderzoek te verstrekken ter eventuele voeging in het dossier.

10. De verdediging verzoekt daarnaast het Openbaar Ministerie op te dragen om vanuit haar functie in het kader van de bejegening van de in detentie toevertrouwde en de zorg ex art 2 en 3 EVRM en de eerlijkheid van het proces ex art 6 EVRM en de onschuldpresumptie in dat kader een rectificatie te bewerkstelligen van de kennelijk onjuiste beschuldigingen jegens verdachte [verdachte 2] in dat artikel en toekomstige schendingen te voorkomen.

11. De verdediging heeft aangevoerd dat in het artikel verdachte [verdachte 2] in een zeer suggestief verband wordt gebracht met voorbereidingen op een aanslag op prinses Amalia en premier Rutte en connecties met jihadisten. Het artikel zou zijn gebaseerd op bronnen als politie en het Openbaar Ministerie. Tweede Kamerlid U. Ellian figureert zeer prominent in het artikel en stelt allerlei, overigens onjuiste, informatie als afkomstig uit de EBI omtrent verdachte [verdachte 2] te weten. Zo zou verdachte [verdachte 2] niet stoppen met zijn moorddadige en misdadige activiteiten en is het daarom van het grootste belang om ervoor te zorgen dat hij zo min mogelijk kan communiceren vanuit detentie. [naam verslaggever] stelt hier over in het artikel dat men binnen opsporingskringen blij is met het initiatief van Ellian daaromtrent. De verdediging begrijpt hieruit dat dit soort desinformatie wordt gesteund door opsporingskringen. Het artikel bevat bovendien aanvullend nog een grote hoeveelheid onjuiste informatie, kennelijk met het doel de detentie en het strafproces van verdachte [verdachte 2] te benadelen. Door dit soort mediaberichten ontstaat groot gevaar voor verdachte en zijn naasten en vooral ook voor beïnvloeding van de rechtbank.

De verdediging meent dat dit soort ernstig suggestieve berichtgeving kennelijk dient (steeds weer) ter verstoring van het strafproces tegen verdachte [verdachte 2] gelet op het verschijnen ervan rond de tijd dat zittingen plaatsvinden. De vrees is dat uiteindelijk de rechtbank in het zicht van al deze intimiderende berichten niet meer eerlijk volgens het geldend recht zal durven te berechten. De verdediging wijst er verder op dat het verblijf in de EBI van verdachte [verdachte 2] is omgeven met strenge ordemaatregelen en dat deze verder zijn verscherpt na de betreffende publicatie. De verdediging wil het gevraagde ter onderbouwing van de onzorgvuldigheid waarmee het Openbaar Ministerie de al benoemde zorgplicht voor de eerlijkheid van dit proces en de privacy en veiligheid van verdachte [verdachte 2] bejegent in het kader van de daaromtrent door de rechtbank te nemen beslissingen ex artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

12. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de verzoeken moeten worden afgewezen. Eerder zijn er op de zitting al discussies gevoerd over publicaties in de media. Daarbij is telkens aangegeven dat vragen over dit soort publicaties naar het oordeel van het Openbaar Ministerie niet thuishoren in deze strafzaak. Het Openbaar Ministerie ziet daar geen zorgplicht.

Het klopt dat er zicht is op de correspondentie van verdachte [verdachte 2] . De verdediging heeft gesteld dat de maatregel die afgelopen zaterdag is genomen (in de EBI) gebaseerd zou zijn op onjuiste informatie uit de media en het krantenartikel. Het Openbaar Ministerie merkt op dat de maatregelen die ten aanzien van communicatie of verdachte [verdachte 2] zelf zijn genomen, altijd worden onderbouwd met de informatie die tot de maatregel die is opgelegd hebben geleid. Dat geldt ook voor de maatregel die afgelopen zaterdag aan verdachte [verdachte 2] is opgelegd. Mocht hij of de verdediging van mening zijn dat die informatie de oplegging van de maatregel niet rechtvaardigt, dan is daar een andere procedure voor.

Oordeel van de rechtbank

13. De rechtbank heeft inmiddels vastgesteld, middels (media)berichtgeving, dat de hier bedoelde brieven tussen verdachte [verdachte 2] en [naam 1] . kennelijk in handen van de verdediging zijn gekomen en door haar openbaar zijn gemaakt. De verdediging heeft daarom geen belang meer bij een beslissing op het verzoek onder 6.

De rechtbank wijst de (overige) verzoeken onder 7. tot en met 10. af. De totstandkoming van een artikel en publicatie ervan, zoals het bedoelde krantenartikel van [naam verslaggever] , valt buiten het bestek van deze strafprocedure. Er bestaat dan ook geen aanleiding de gevraagde opdrachten te geven aan het Openbaar Ministerie. Indien de verdediging een punt wil maken van de media-aandacht en de rol van het Openbaar Ministerie daarbij, zoals bij de onderbouwing van het verzoek is aangekondigd, dan kan dat bij pleidooi.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, besproken op de regiezitting van 13 september 2022

1. Aan de regiezitting van 13 september 2022 is een schriftelijke ronde voorafgegaan. Mrs. Schouten en De Jong hebben namens verdachte [verdachte 1] bij e-mailberichten van 25 juli 2022 en 5 september 2022 hun onderzoekswensen ingediend. Het Openbaar Ministerie heeft op 12 september 2022 schriftelijk op deze onderzoekswensen gereageerd.

2. Mr. I.N. Weski heeft namens verdachten [verdachte 2] , [verdachte 3] , [verdachte 4] en [verdachte 5] op 20 augustus 2022 en op 22 augustus 2022 (alleen namens verdachte [verdachte 5] ) onderzoekswensen ingediend. Het Openbaar Ministerie heeft op 30 augustus 2022 schriftelijk op deze onderzoekswensen gereageerd.

3. Mr. G.N. Weski heeft namens verdachte [verdachte 2] op 25 augustus 2022 en (aanvullend op) 12 september 2022 schriftelijk onderzoekswensen ingediend. Hierop heeft het Openbaar Ministerie op 12 september 2022 schriftelijk gereageerd.

4. Mr. Meijering heeft namens verdachte [verdachte 6] een verzoek gedaan tot voeging van een schriftelijk stuk aan de processtukken, welk stuk hij al eerder, namelijk bij e-mailbericht van 15 juni 2022, had toegezonden aan het Openbaar Ministerie en de rechtbank. Het Openbaar Ministerie heeft schriftelijk op dit verzoek gereageerd op 12 september 2022.

5. Op 13 september 2022 heeft ter openbare zitting de mondelinge bespreking van de onderzoekswensen plaatsgehad en heeft re- en dupliek plaatsgevonden. Mr. I.N. Weski heeft zich bij die gelegenheid aangesloten bij het verzoek van mr. Meijering.

6. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank op de gedane onderzoekwensen.

7. De onderzoekswensen van de verdediging van verdachte [verdachte 7] zijn besproken op de alleen in zijn zaak gehouden regiezitting van 15 september 2022. Op het merendeel van die onderzoekswensen is door de rechtbank heden afzonderlijk beslist. De beslissing op het restant van de onderzoekswensen volgt later.

In de zaak van verdachte [verdachte 1]

Herhaald verzoek met betrekking tot het horen van getuigen in verband met de aftrek van de detentie van de ‘wapenzaak’

Inleiding

8. De rechtbank heeft bij beslissing van 3 juni 20221.de verzoeken van de verdediging tot het horen van getuigen afgewezen. Dat verzoek werd gedaan ter onderbouwing van de stelling, dat bij verdachte [verdachte 1] het vertrouwen is gewekt dat de detentie in de ‘wapenzaak’ (acht maanden) zou worden verrekend en dat het mislopen van de detentiefasering zou worden gecompenseerd. De rechtbank heeft wel aanleiding gezien om ambtshalve onderzoek te (laten) doen naar hoe de gestelde afspraak zich verhoudt tot hetgeen in de Aanwijzing toezeggingen aan getuigen in strafzaken is opgenomen over niet toelaatbare toezeggingen, in het bijzonder in artikel 5 onder 6.

9. Dit ambtshalve onderzoek hield in het horen van [naam 1] bij de rechters-commissaris over zijn reactie in een e-mail op een berekening die hem door de huidige raadslieden van verdachte [verdachte 1] was voorgehouden. Die reactie hield in, kort gezegd, dat [naam 1] zich de berekening herinnert als wat [naam 2] hem had verteld en dat hij meent dat [naam 2] in dit verband ook nog zei dat het een ‘gentlemen’s agreement’ was met [naam 3] . Als de rechters-commissaris daartoe aanleiding zouden zien diende daarna [naam 3] als getuige te worden gehoord. De rechtbank heeft daarbij overwogen dat in het geval [naam 1] zich op zijn verschoningsrecht beroept en dat beroep wordt gehonoreerd, dat de desbetreffende passage ter reactie wordt voorgelegd aan [naam 3] .

10. Desgevraagd door de rechters-commissaris heeft [naam 1] aan hen op 12 juni 2022 laten weten dat hij geen vragen uit eigen wetenschap kan beantwoorden omdat hij niet bij de deal betrokken was, hij zich op zijn verschoningsrecht zal beroepen en geen enkele vraag zal beantwoorden. De rechters-commissaris hebben vervolgens afgezien van een oproep voor verhoor van [naam 1] en [naam 3] verzocht schriftelijk te reageren. [naam 3] heeft op 17 juni 2022 schriftelijk gereageerd. Bij die reactie is de brief van 22 februari 2022 aan de raadslieden van verdachte [verdachte 1] , waar de rechtbank nog niet over beschikte, gevoegd.

11. De reactie van [naam 3] komt er op neer, kort gezegd, dat er in aanvulling op de schriftelijke overeenkomst geen nadere afspraken zijn gemaakt. De enige uitzondering betreft de afspraak ten aanzien van de mogelijke wijziging van de VI-regeling. [naam 3] schrijft verder dat hij de notitie (waarin de berekening stond, cursief rechtbank) nooit heeft gezien en ook niet kan plaatsen in enig gesprek dat hij met [naam 2] en/of zijn cliënt (verdachte [verdachte 1] , cursief rechtbank) heeft gehad, dat wat [naam 1] daarover heeft gezegd voor zijn rekening komt en dat [naam 1] op geen enkele manier bij de totstandkoming van de overeenkomst betrokken is geweest. De enige ‘gentlemen’s agreement’ die er volgens [naam 3] tussen partijen was, ziet op de genoemde VI-kwestie. [naam 3] heeft ten slotte geschreven dat [naam 4] , destijds als advocaat betrokken bij de totstandkoming van de overeenkomst, geconfronteerd met voornoemde notitie, recentelijk aan hem, [naam 3] , heeft bevestigd dat er ook in zijn beleving en herinnering geen aanvullende afspraken zijn gemaakt in de thans door de raadslieden van de kroongetuige gesuggereerde zin en verder dat [naam 4] ervan op de hoogte is en ermee instemt dat hij, [naam 3] , dit in deze brief kenbaar maakt.

12. De raadslieden van verdachte [verdachte 1] hebben hierop aan de rechters-commissaris laten weten dat verdachte [verdachte 1] [naam 1] ontslaat uit zijn beroepsgeheim/verschoningsrecht voor zover het gaat om zijn wetenschap omtrent de inhoud van hetgeen is besproken en afgesproken door zijn voormalige raadslieden met het Openbaar Ministerie. Desgevraagd door de rechters-commissaris of de mededeling namens verdachte [verdachte 1] een verandering brengt in het standpunt aangaande het verschoningsrecht heeft [naam 1] laten weten dat hij is gebonden aan zijn beroepsgeheim, dat de beoordeling of hij al dan niet gebruik wil maken van het verschoningsrecht enkel aan hem toekomt en dat hij geen vragen zal beantwoorden.

Verzoek van de verdediging

13. De verdediging van verdachte [verdachte 1] heeft thans (opnieuw) verzocht om het horen als getuige van [naam 4] , voormalig raadsman van verdachte [verdachte 1] . Daartoe heeft de verdediging gesteld, samengevat, dat wat [naam 3] in zijn brief van 17 juni 2022 schrijft in strijd is met de inhoud van het gesprek dat de verdediging van verdachte [verdachte 1] op 17 maart 2022 heeft gevoerd met [naam 4] . Van dat gesprek is door de verdediging een verslag gemaakt dat ook aan [naam 4] is voorgelegd en welk verslag hij van zijn commentaar heeft voorzien. De verdediging heeft het verslag niet overgelegd maar (alleen) de volgende citaten vermeld:

Opmerking PS: Daarbij is volgens [naam 4] gesproken over wanneer de straf begint. [naam 4] : “Wanneer begint-ie?”)

[naam 4] : “De v.i. hebben we wel meegenomen in die gesprekken. Vanuit het vertrouwen dat we er wel over zouden praten en het zouden oplossen. Ik was ook aan het onderhandelen over de toekomst. Dat [verdachte 1] daar iets mee moest. In [plaatsnaam] had ik bijvoorbeeld op enig moment een wereldkaart meegenomen.” [naam 4] legt uit dat daarop een aantal landen werden aangewezen waar [verdachte 1] mogelijk naartoe kon gaan, als idee om naar de toekomst te kijken.

OdJ: “De aanhouding was een toneelstuk.”

[naam 4] : “Er was geen onherroepelijke uitspraak in de WWM-zaak. Het was zo dat wij in het vertrouwen handelden dat dit allemaal verdisconteerd zou worden. Ik communiceer niet alles op papier. Daar zouden we wel uitkomen. Er is geen afspraak gemaakt, het was de verwachting van ons allemaal (van de personen die aan de besprekingen deelnamen), dat het wel zou worden opgelost, samen met de andere onderdelen van de toekomst.”

OdJ: kan ik het zo samenvatten dat er onder alle deelnemers aan de gesprekken, dus [naam 4] , [naam 2] , [naam 3] , [voormalig officier van justitie getuigenbescherming en bijzondere getuigen], consensus bestond dat er volledige verrekening van de WWM zaak moest plaatsvinden?

[naam 4] : Ja, volgens mij wel.

[naam 4] : “Je loopt het risico dat de RC zegt: ‘dat kan niet, want dan kom je boven de 50%.’ Dus dan had je het in de deal moeten zetten.”

PS: “Maar de v.i. werd toch ook op deze manier afgesproken en bij de RC neergelegd?’

[naam 4] : “De v.i. was makkelijker. Met de mogelijke verandering van de v.i. kon je überhaupt nog niets concreets, want het was een wetswijziging die er nog niet door was. Met de WWM-zaak kun je het naar de executieve schuiven, want dat begint vanaf het moment dat je begint met hem vast te houden op 14 januari 2017. Dan kun je de voorlopige hechtenis vanaf dat moment aftrekken.”

Opmerking [naam 4] na lezing concept-verslag: Verwijder “De v.i. was makkelijker.”

PS: “Dan ben je afhankelijk van de lankmoedigheid van de rechtbank?”

OdJ: “Ja, wij krijgen niet te horen en merken juist niet dat het OM bereid is er in de eis rekening mee te houden of dat het getuigen-OM ook maar zal aangeven wat er voor vertrouwen is gewekt hierover. Ze willen er niet eens over praten.”

OdJ: “Dat moet hij dan aan ons beide vertellen en ook aan de zaaks-OvJ. [naam 3] moet het dan wel daarheen leiden dat wij een bevestiging van het Zaaks-OM krijgen dat de WWM zaak in de eis wordt verdisconteerd. Wij kunnen dan in pleidooi ook bepleiten waarom dat rechtvaardig en juridisch juist is.”

[naam 4] : “Ja ik ga kijken wat ik kan doen.”

[naam 4] : Ja, dat is daar besproken. [voormalig officier van justitie getuigenbescherming en bijzondere getuigen] heeft daarover op een bepaald moment gezegd dat het mislopen van de detentiefasering betekent dat dat je er eerder uit gaat. Dat hebben wij ook bij anderen gedaan dat-ie er eerder uit mag.” Hij noemde daarbij [naam 5] of [naam 6] . Dat heb ik niet scherp.

OdJ: “Dat is gelogen.” (.............)

[naam 4] : “Je detentiefasering loop je mis en daar moet iets tegenover staan. Zo is dat besproken, zo is dat gegaan. Eind 2017, denk ik. Ik weet het in ieder geval van [voormalig officier van justitie getuigenbescherming en bijzondere getuigen]. Ik heb het niet meer helder of ik het ook met [naam 3] heb besproken. Het toekomstdeel heb ik in [plaatsnaam] vooral besproken met [voormalig officier van justitie getuigenbescherming en bijzondere getuigen] en [verdachte 1] .

Opmerking [naam 4] na concept-verslag: “Zo is dat besproken, zo is dat gegaan” wijzigen in “Zo is dat genoemd.”

14. De verdediging wenst [naam 4] nadere vragen te stellen en hem te vragen of zij het goed ziet dat hij tegen hen iets anders zegt dan tegen [naam 3] . Tevens wil de verdediging hem vragen naar het gesprek dat hij kennelijk met [naam 3] heeft gehad. Het verdedigingsbelang is dat als de rechtbank straks bij strafoplegging dient te bepalen of en in hoeverre er bij de strafmaat rekening moet worden gehouden met de toepassing van artikel 63 van het Wetboek van Strafrecht, het van belang kan zijn welk vertrouwen door het Openbaar Ministerie jegens verdachte [verdachte 1] is gewekt. De verdediging verzoekt voorwaardelijk, namelijk als het verhoor van mrs. [naam 4] en [naam 3] daartoe aanleiding geeft, mrs. [voormalig officier van justitie getuigenbescherming en bijzondere getuigen] en [naam 1] te doen horen als getuige.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

15. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat het getuigenverzoek moet worden afgewezen. Het heeft daartoe verwezen naar zijn reactie van 20 mei 2022 op het eerdere verzoek van de verdediging met dezelfde motivering.

Oordeel van de rechtbank

16. De rechtbank wijst het verzoek tot het horen van de verzochte getuigen om te kunnen onderbouwen dat door het Openbaar Ministerie jegens verdachte [verdachte 1] het vertrouwen is gewekt dat volledige verrekening zou plaatsvinden van de detentie in de ‘wapenzaak’, af. De rechtbank verwijst daartoe naar de beslissing van 3 juni 2022. Daarin heeft de rechtbank het volgende geoordeeld:

“(…) Het al dan niet bestaan van een afspraak tussen het Openbaar Ministerie en verdachte [verdachte 1] met betrekking tot aftrek voor zijn wapenzaak en/of het gemis aan detentiefasering acht de rechtbank voorshands niet van belang voor de eventuele straftoemeting. Wat betreft de veroordeling van verdachte [verdachte 1] in de wapenzaak dient de rechtbank, als het tot strafoplegging komt, artikel 63 van het Wetboek van Strafrecht toe te passen. Zij is daarbij niet gebonden aan enige afspraak, zo deze al zou bestaan. Het staat de verdediging vrij om daarover bij pleidooi al hetgeen zij nodig vindt voor de strafmaat naar voren te brengen. (…)”

De rechtbank ziet in hetgeen de verdediging thans heeft aangevoerd geen aanleiding voor een ander oordeel. De verzoeken worden daarom afgewezen.

Ambtshalve in de zaken van alle verdachten

17. De rechtbank ziet in de aangehaalde citaten uit het gespreksverslag wel aanleiding nog aanvullend ambtshalve onderzoek te (laten) doen naar de vraag of de afspraak is gemaakt dat de detentie in de ‘wapenzaak’ (volledig) zou worden verrekend en dat is genoemd dat er iets moet staan tegenover het mislopen van de detentiefasering. De mededeling in de brief van [naam 3] , dat hij met instemming van [naam 4] kenbaar maakt dat ook in de beleving en herinnering van [naam 4] geen aanvullende afspraken zijn gemaakt in de door de raadslieden van de kroongetuige gesuggereerde zin, lijkt vooralsnog niet goed te rijmen met de weergegeven citaten van [naam 4] in het gespreksverslag. Uit die citaten lijkt te volgen dat volgens [naam 4] tussen alle bij de overeenkomst betrokken personen consensus was dat er volledige verrekening van de detentie van de ‘wapenzaak’ moest plaatsvinden, dat het vertrouwen er was dat dit in de straf verdisconteerd zou worden en dat er iets moest staan tegenover het mislopen van detentiefasering. Als dergelijke afspraken zijn gemaakt, is het de vraag hoe zich dat verhoudt met hetgeen in de Aanwijzing toezeggingen aan getuigen in strafzaken is opgenomen over niet toelaatbare toezeggingen, in het bijzonder in artikel 5 onder 6. Daarmee is deze kwestie mogelijk van belang in de zaken van alle verdachten. De rechtbank bepaalt daarom ambtshalve in de zaken van alle verdachten dat [naam 4] zal worden gehoord door de rechters-commissaris waarbij hem opheldering gevraagd dient te worden over de mogelijke tegenstelling tussen wat [naam 3] namens [naam 4] in zijn brief van 17 juni 2022 schrijft en wat [naam 4] op 17 maart 2022 blijkens het gespreksverslag tegenover de raadslieden van verdachte [verdachte 1] zou hebben gezegd.

18.De rechtbank ziet op dit moment geen aanleiding om ook [naam 3] dan wel mr. [voormalig officier van justitie getuigenbescherming en bijzondere getuigen] te (doen) horen. Mochten de rechters-commissaris daartoe naar aanleiding van de beantwoording van vragen door [naam 4] aanleiding zien, dan kunnen zij daartoe alsnog besluiten. Voor een verhoor van [naam 1] ziet de rechtbank geen aanleiding (meer), nu voorshands is gebleken dat hij over dit onderwerp niet uit eigen wetenschap kan verklaren. Hij schrijft immers dat hij niet bij de deal betrokken was en dit wordt bevestigd door [naam 3] .

De rechtbank laat het aan de rechters-commissaris over op welke wijze het toegewezen getuigenverhoor plaats zal vinden.

In de zaken van de verdachten [verdachte 2] , [verdachte 3] , [verdachte 4] en [verdachte 5]

Verzoek ten aanzien van de forensische waarde van de in het dossier gevoegde ontsleutelde berichten en PGP-data

19. De verdediging heeft verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen een proces-verbaal van bevindingen op te stellen met een analyse van alle berichten die zouden zijn aangetroffen in servers/onderschept en toegerekend worden aan een bepaald mailadres en eventueel persoon, met vermelding hoeveel van die berichten in absolute zin en procentuele zin werden ontsleuteld.

20. De verdediging voert daartoe aan dat hetgeen op de servers is aangetroffen slechts een miniem deel is van hetgeen potentieel in de jaren dat zij functioneerden op deze servers heeft gestaan, dat bijvoorbeeld veel eenzijdige communicatie (slechts berichten van de ontvanger of de verzender) is aangetroffen of dat de communicatie slechts gedeeltelijk kon worden ontsleuteld. Ook ontbreken hele periodes in de communicatie terwijl die wel zouden moeten bestaan. Het verzochte proces-verbaal kan een meer volledig beeld geven van de aard en vooral de omvang van de incompleetheid van de door het Openbaar Ministerie gestelde communicatie tussen verdachten in de verschillende zaaksdossiers. Met name kunnen de conclusies van het Openbaar Ministerie over de betekenis en dus context van de berichtencommunicatie en het toeschrijven van mailadressen aan verdachten forensisch verantwoord en dus objectiveerbaar op begrijpelijkheid en betrouwbaarheid getoetst worden. De verdediging verwijst daarbij naar het onderzoek Lithium, waarin het Openbaar Ministerie een proces-verbaal van bevindingen met een dergelijke analyse heeft gevoegd.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

21. Het Openbaar Ministerie concludeert tot afwijzing van het verzoek, nu de door de verdediging aangesneden kwestie in het onderzoek Marengo niet speelt. Waar berichten van en aan Ennetcom- en PGP-safe gebruikers vrijwel steeds tweezijdig kunnen worden ontsleuteld met de private key van één van de deelnemers aan het gesprek, levert een private key van een gebruiker bij SKY-ECC berichten een eenzijdige ontsleuteling op, te weten de berichten die zijn ontvangen door het account waarvan de private key beschikbaar is. De berichten die dat account heeft verzonden blijven echter versleuteld. De Marengo-dataset bevat geen SKY-ECC adressen die aan een van de verdachten wordt toegeschreven. Anders dan bij SKY-ECC waren in de onderzoeken 26DeVink en 26Sassenheim op een enkele na de private keys beschikbaar, zodat de op de servers opgeslagen berichten konden worden ontsleuteld. De vraag welk percentage van de berichten ontsleuteld is en welke niet heeft geen enkele invloed op de forensische waarde van de berichten die wel versleuteld zijn.

Oordeel van de rechtbank

22. De rechtbank acht voorshands onvoldoende onderbouwd dat het gevraagde proces-verbaal van belang is voor enige in deze strafzaak te nemen beslissing. Daartoe is het volgende redengevend. Het staat buiten kijf dat de Marengo-dataset een grote hoeveelheid eenzijdige conversaties bevat, waarbij slechts de berichten van één van de bij de conversatie betrokken e-mailadressen is weergegeven, maar die van de ander ontbreken. Ook wil de rechtbank aannemen dat ook overigens een grote hoeveelheid communicatie tussen de van belang zijnde e-mailadressen ontbreekt en dat deze omstandigheden de duiding van die communicatie bemoeilijken. Dit brengt met zich dat de rechtbank hoe dan ook behoedzaam moet omgaan met het eventueel gebruiken van de berichten. Anders dan bij SKY-ECC, waar een groot deel van de chats wel beschikbaar maar (nog) niet ontsleuteld is, zijn volgens het Openbaar Ministerie bij de onderzoeken 26DeVink en 26Sassenheim nagenoeg alle van de servers gekopieerde chats ontsleuteld. De rechtbank heeft voorshands geen reden om aan te nemen dat dat niet juist is. Het ontbreken van delen van de communicatie ligt bij die aanbieders derhalve niet aan de omstandigheid dat deze niet ontsleuteld is, maar aan het gegeven dat deze chats niet (meer) op de originele servers stonden, dan wel (in het geval van PGP-safe) niet gekopieerd zijn bij de uitvoering van de rechtshulpverzoeken. In dat licht acht de rechtbank het belang van de verdediging bij haar verzoek onvoldoende onderbouwd. De verdediging geeft immers niet aan hoe de gevraagde cijfers en percentages tot een betere toetsing van de berichten leiden. Het verzoek wordt dan ook afgewezen.

Verzoek ten aanzien van de volledigheid van het dossier betreffende de betrouwbaarheid van de verklaringen van medeverdachte [medeverdachte 1]

23. De verdediging heeft verzocht aan haar de volledige (ontzwarte) verklaringen van medeverdachte [medeverdachte 1] te verstrekken, nu niet is uit te sluiten dat de rechtbank, die de gehele verklaringen wel kent, de te onthouden delen ten nadele van verdachten meeneemt. Naar aanleiding van het antwoord van het Openbaar Ministerie, dat alle verklaringen die medeverdachte [medeverdachte 1] als verdachte in het onderzoek Marengo bij de politie heeft afgelegd, zijn gevoegd in het procesdossier en dat er met hem in het onderzoek Marengo geen afspraken zijn gemaakt over zijn aanhouding, de grondslag daarvan of de omvang van zijn tenlastelegging, heeft de verdediging aangegeven te willen vernemen of verklaringen zijn afgelegd of afspraken zijn gemaakt in een ander kader. Naar aanleiding van het antwoord van het Openbaar Ministerie dat Marokko uiteindelijk geen uitleveringsverzoek heeft ingediend heeft de verdediging verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen te beantwoorden waarom het uitleveringsverzoek niet is doorgezet, of er vanuit de Nederlandse justitie activiteiten zijn ontplooid of afspraken zijn gemaakt om die uitlevering niet door te zetten en of het al dan niet doorzetten van die uitlevering een rol heeft gespeeld in de proceshouding en de verklaringen van medeverdachte [medeverdachte 1] .

Standpunt van het Openbaar Ministerie

24. Het Openbaar Ministerie stelt dat er in het onderzoek Marengo geen afspraken zijn gemaakt met medeverdachte [medeverdachte 1] over zijn aanhouding, de grondslag daarvan of de omvang van zijn tenlastelegging en dat de vraag waarom Marokko niet om zijn uitlevering heeft gevraagd alleen door Marokko beantwoord kan worden. Daarmee zijn de door de verdediging opgeworpen vragen afdoende beantwoord. Voorts is er geen reden om de gezwarte delen van het proces-verbaal van de raadkamerzitting van medeverdachte [medeverdachte 1] ter beschikking te stellen aan de verdediging, nu deze niet zien op het onderzoek Marengo, maar vooral op zijn persoonlijke omstandigheden en voorwaarden van een eventuele schorsing.

Oordeel van de rechtbank

25. Het Openbaar Ministerie heeft de vragen van de verdediging over vermeende afspraken die met medeverdachte [medeverdachte 1] zouden zijn gemaakt en over de omstandigheid dat Marokko geen uitleveringsverzoek voor hem heeft ingediend bij Nederland, naar het oordeel van de rechtbank afdoende beantwoord. Het verzoek van de verdediging om kennis te mogen nemen van het gehele (ongezwarte) proces-verbaal van de raadkamerzitting van 23 juni 2021 in de zaak van medeverdachte [medeverdachte 1] is een herhaald verzoek, zonder nieuwe argumenten. De rechtbank verwijst naar hetgeen zij heeft overwogen in haar beslissing van 14 januari 20222.onder 25 en 26 en wijst dit verzoek af.

In de zaak van verdachte [verdachte 5]

26. In een telefoon die het Openbaar Ministerie aan verdachte [verdachte 5] toerekent staat een foto waarop zijn zus te zien zou zijn. In het strafdossier zit een proces-verbaal van herkenning van een verbalisant die stelt de zus van verdachte [verdachte 5] te hebben herkend op basis van een rijbewijsfoto van de zus van verdachte [verdachte 5] . De foto en het proces-verbaal zijn in het persoonsdossier van verdachte [verdachte 5] gevoegd, maar in de laatste aanvulling zijn deze abusievelijk verspreid onder alle raadslieden, een aanvulling die (voor wat betreft een ander gedeelte) inmiddels al gelekt is naar de pers. Verdachte [verdachte 5] herkent zijn zus niet op de foto en zowel hij als zijn familie zijn bereid dit te verklaren bij de rechters-commissaris. Het is voor hem van belang dat de fotoherkenning door een deskundige wordt onderzocht. Het verspreiden van een foto van een familielid van verdachte [verdachte 5] is voor haar gevaarzettend. Daar komt bij dat de persoon op de foto te zien is met een onbekende man, niet zijnde haar echtgenoot. Om te voorkomen dat dit een eigen leven gaat leiden, wenst verdachte [verdachte 5] bevestigd te hebben dat het niet zijn zus betreft op de foto. De verdediging verzoekt daarom om een onderzoek door een herkenningsdeskundige.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

27. De foto heeft geen betrekking op de tenlastegelegde periode en nader onderzoek daarnaar is niet relevant in het kader van de vragen van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv), zodat het verzoek moet worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

28. De omstandigheid dat het proces-verbaal met de pasfoto van de zus van verdachte [verdachte 5] abusievelijk (tijdelijk) verspreid is onder de raadslieden van de medeverdachten, is ongelukkig te noemen. De vraag of de herkenning juist is, zou naar het oordeel van de rechtbank slechts van belang kunnen zijn in de strafzaak, als de telefoon in kwestie – en de vraag of deze aan verdachte [verdachte 5] kan worden toegerekend – een rol zou spelen in de strafzaak tegen verdachte [verdachte 5] . Daarvan is echter vooralsnog geen sprake. De door de verdediging genoemde belangen zijn, hoewel te begrijpen, geen belangen die een rol spelen bij de door de rechtbank te beantwoorden vragen van de artikelen 348 en 350 Sv. Dit leidt tot afwijzing van het verzoek.

In de zaak van verdachte [verdachte 2]

29. De verdediging heeft verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen de identiteit vast te stellen van de gebruiker van het telefoonnummer [nummer] , alsmede de [gebruikersnaam] zodat die persoon als getuige kan worden gehoord. De gebruiker van dat telefoonnummer en SKY-ID zou luisteren naar de naam ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’ en in de periode 2019/2020 contact hebben gehad met medeverdachten [verdachte 7] en [verdachte 5] . Verdachte [verdachte 2] zou geïdentificeerd zijn als ‘ [bijnaam 2 verdachte 2] ’ en in het proces-verbaal van identificatie wordt tevens een verbinding gelegd met de bijnaam ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’. Verdachte [verdachte 2] heeft steeds ontkend ‘ [bijnaam 2 verdachte 2] / [bijnaam 1 verdachte 2] ’ te zijn geweest en daarom is het in het belang van de waarheidsvinding deze nieuw opgedoken ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’ te identificeren en vervolgens te horen als getuige omtrent de vraag of hij eventueel de in het zaaksdossier Ster figurerende ‘ [bijnaam 2 verdachte 2] ’ zou zijn. Het feit dat er aldus nog een ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’ is, maakt dat niet kan worden uitgesloten dat die ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’ mogelijk de gebruiker is van de aan verdachte [verdachte 2] toegeschreven Ennetcom-emailadressen. Deze omstandigheid kan verdachte [verdachte 2] in zeer sterke mate ontlasten.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

30. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat de verzoeken moeten worden afgewezen. Samengevat komt het er op neer dat uit niets blijkt dat de gebruiker van het [gebruikersnaam] (uitsluitend) de bijnaam ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’ zou gebruiken. Wat betreft de gebruiker van het genoemde telefoonnummer deelt het Openbaar Ministerie de conclusie niet dat verdachte [verdachte 2] deze ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’ niet kan zijn. Ook in detentie is het mogelijk om op heimelijke wijze met een mobiel device te communiceren. In het onderzoek Marengo zijn verschillende processen-verbaal opgemaakt waarin is gerelateerd dat verdachte [verdachte 2] gebruik heeft gemaakt van de bijnaam [bijnaam 2 verdachte 2] / [bijnaam 3 verdachte 2] / [bijnaam 1 verdachte 2] . De identificatie van verdachte [verdachte 2] als gebruiker van de betreffende lijnen is in de processen-verbaal uitvoerig uiteengezet. Bij deze stand van zaken zijn de verzoeken onvoldoende onderbouwd en moeten zij worden afgewezen.

Oordeel van de rechtbank

31. In (de aanvulling van) het dossier bevinden zich enkele Signal-chats uit juni 2020 tussen ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’ (gebruiker van het telefoonnummer + [nummer] ) en een telefoonlijn die door de politie wordt toegerekend aan medeverdachte [verdachte 7] . In het dossier bevinden zich verder processen-verbaal van identificatie waarin de (bij)naam [bijnaam 2 verdachte 2] / [bijnaam 1 verdachte 2] wordt toegeschreven aan verdachte [verdachte 2] . Verdachte heeft steeds ontkend deze bijnamen te hebben. Naar het oordeel van de rechtbank heeft de verdediging er belang bij dat enig onderzoek naar dit telefoonnummer wordt gedaan. Op dit moment volstaat het dat het Openbaar Ministerie onderzoek laat doen naar de tenaamstelling dan wel de gebruiker van het betreffende telefoonnummer in de betreffende maand. Het verzoek wordt in zoverre toegewezen. Als dit onderzoek persoonsgegevens oplevert kan een nieuw verzoek om een getuigenverhoor worden gedaan. Vooralsnog acht de rechtbank het verzoek om deze thans nog onbekende persoon als getuige te horen prematuur. Dat verzoek wordt dan ook afgewezen.

32. In de berichten van/aan de gebruiker [gebruikersnaam] is de enkele vermelding in berichten van een mogelijke (bij)naam ‘ [bijnaam 1 verdachte 2] ’ onvoldoende om het gevraagde onderzoek te gelasten. In relatie tot [gebruikersnaam] zijn ook vermeldingen in berichten van andere mogelijke (bij)namen zoals ‘ [bijnaam 1] ’, ‘ [bijnaam 2] …en [bijnaam 3] ’, ‘ [bijnaam 4] ’ enz. Voor zover al aangenomen zou worden dat het telkens om (bij)namen van personen gaat, is daarmee nog niet aannemelijk dat de genoemde naam van de gebruiker van het betreffende SKY-ID is. Het verzoek de identiteit te achterhalen van de gebruiker van [gebruikersnaam] wordt daarom afgewezen.

33. De raadsman van verdachte [verdachte 2] heeft verzocht om medeverdachte [medeverdachte 2] als getuige te (doen) horen. Het Openbaar Ministerie heeft daartegen geen bezwaar, maar heeft wel gevraagd het verhoor niet te houden op de openbare terechtzitting, maar bij de rechter-commissaris, en aansluitend verdachte [verdachte 2] te verhoren als verdachte, een en ander met het oog op de waarheidsvinding.

34. De rechtbank wijst het verzoek tot het horen van de getuige toe. Zij bepaalt dat het verhoor zal plaatsvinden op de openbare terechtzitting, zodat ook de rechtbank de getuige kan ondervragen. Een verdachte heeft in beginsel het recht om aanwezig te zijn bij een dergelijk getuigenverhoor en de rechtbank ziet geen aanleiding om daarvan in dit geval af te wijken. Wel zal verdachte [verdachte 2] aansluitend aan het getuigenverhoor worden verhoord in zijn eigen zaak.

In de zaak van verdachte [verdachte 6]

35. De verdediging van verdachte [verdachte 6] heeft verzocht om voeging in zijn dossier van een stuk dat volgens de verdediging een kopie van een civielrechtelijke dagvaarding betreft die is uitgebracht namens een kroongetuige in een andere zaak, [naam 6] . De verdediging wenst in haar pleidooi aandacht te besteden aan dit stuk, omdat het inzicht geeft in de manier waarop in het kader van het beschermingstraject afspraken worden gemaakt met de kroongetuige. Mr. I.N. Weski, raadsvrouw van verdachten [verdachte 3] , [verdachte 4] en [verdachte 5] , heeft opgemerkt zich aan te sluiten bij het verzoek.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

36. Het Openbaar Ministerie betoogt dat het verzoek moet worden afgewezen, nu het gerechtshof Amsterdam in de zaak Passage heeft overwogen dat het niet zal treden in de beoordeling van de wijze waarop getuigenbescherming inhoud en vorm heeft gekregen. Dat is volgens het gerechtshof alleen anders als er voldoende sterke aanwijzingen bestaan dat het Openbaar Ministerie door middel van de beschermingsovereenkomst (verboden) toezeggingen heeft gedaan aan een kroongetuige. Die aanwijzingen zijn er ten aanzien van [verdachte 1] echter niet, aldus het Openbaar Ministerie. De afspraken die de kroongetuige over zijn bescherming heeft gemaakt zijn daarom niet relevant voor de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv. Subsidiair – voor het geval de rechtbank het verzoek toewijst – heeft het Openbaar Ministerie verzocht in de gelegenheid te worden gesteld om deze stukken op veiligheidsbelangen te laten checken, zodat er niet onverhoopt namen van derden in het Marengo-dossier opgenomen worden.

Oordeel van de rechtbank

37. De rechtbank wijst het verzoek toe. De verdediging komt grote vrijheid toe om ter onderbouwing van haar standpunten stukken in het geding te brengen bij het pleidooi. Dat geldt ook in dit geval, waarin de raadsman er (uit het oogpunt van zorgvuldigheid) voor kiest om het stuk niet aan zijn pleitnota te hechten omdat er namen in worden genoemd en hij daarom voeging in het dossier wenst. De door het Openbaar Ministerie genoemde uitspraken in de zaak Passage maken niet dat de discussie die de raadsman wil voeren bij pleidooi, geen belang kan hebben voor het strafproces. De rechtbank bepaalt verder dat het stuk wordt gevoegd in de zaken van alle verdachten, gelet op de algemene aard ervan.

De rechtbank staat het Openbaar Ministerie, zoals verzocht, toe het stuk vóór de voeging te controleren op namen van derden, en die namen waar nodig te verwijderen.

Overige verzoeken en vragen

38. Voor zover de verdediging nog andere verzoeken heeft gedaan of vragen heeft gesteld, blijven deze hier onbesproken omdat de rechtbank er, gelet op de reactie van het Openbaar Ministerie, van uitgaat dat hierop geen beslissing meer hoeft te volgen. Voor zover dit anders is, kan de verdediging bij gelegenheid van een volgende regiezitting deze (eventuele) onbesproken verzoeken en vragen opnieuw onder de aandacht brengen.

Beslissing van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, gedaan op de regiezitting van 30 juni 2022

Procesverloop

1. In de zaak van verdachte [verdachte 1] stond een regiezitting gepland voor 30 juni 2022 waar de verdediging haar onderzoekswensen kon indienen. De verdediging van verdachte [verdachte 1] heeft voorafgaand aan deze zitting bij e-mailbericht van 23 juni 2022 echter laten weten daartoe (nog) niet in staat te zijn. Daarbij heeft zij vermeld dit naar verwachting wel te kunnen op de geplande regiezitting van september 2022. Ter zitting van 30 juni 2022 heeft de rechtbank medegedeeld dat zij de (eventuele) onderzoekswensen op de regiezitting van 15 september 2022 verwacht. De rechtbank merkt daarbij op dat de verdediging geen gebruik heeft gemaakt van de eerder door de rechtbank gegeven termijnen voor het indienen van onderzoekswensen die een rechtshulpverzoek (naar Colombia) noodzakelijk maken en die te maken hebben met technische aspecten rond de PGP-berichten.

3. Van de raadslieden van verdachte [verdachte 1] is de verzochte onderbouwing verstrekt bij e-mailbericht van 23 juni 2022. Namens verdachte [verdachte 3] is bij e-mailbericht van 24 juni 2022 een onderbouwing verstrekt. Namens verdachte [verdachte 2] is bij e-mailbericht van 24 juni 2022 medegedeeld dat de verdediging nog steeds belang heeft bij het verhoor en dat indien noodzakelijk en gewenst op de zitting van 30 juni 2022 een toelichting zal worden verstrekt.

4. Van de raadsvrouw van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] is op 23 juni 2022 een onderbouwing verstrekt. In datzelfde e-mailbericht is een tweetal andere onderzoekswensen gedaan die nader zijn aangevuld bij e-mailbericht van 27 juni 2022.

5. De raadslieden van verdachte [verdachte 7] hebben bij e-mailbericht van 24 juni 2022 laten weten dat wat hen betreft niet opnieuw een verhoor van de partner van de kroongetuige hoeft plaats te vinden. Zij verzoeken daarin voorwaardelijk, namelijk voor het geval de rechtbank besluit dat de partner wel opnieuw moet worden gehoord, te bepalen dat de partner ook in de zaak van verdachte [verdachte 7] zal worden gehoord.

6. Ter zitting van 30 juni 2022 zijn de standpunten met betrekking tot het verhoor van de partner van de kroongetuige nader toegelicht. Het Openbaar Ministerie heeft daarop gereageerd. Ook zijn de aanvullende onderzoekswensen van de raadsvrouw van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] verder toegelicht. Het Openbaar Ministerie heeft ook daarop gereageerd.

In de zaken van verdachten [verdachte 7] , [verdachte 2] , [verdachte 1] , [verdachte 3] , [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6]

Verzoek met betrekking tot het horen van de partner van de kroongetuige als getuige

Inleiding

8. De rechtbank verwijst allereerst naar haar beslissingen van 26 april 20222.en 3 juni 20223.waarin zij (nogmaals) de achtergrond heeft geschetst van de toewijzing van het verzoek tot het horen van de partner van de kroongetuige. In de beslissing van 3 juni 2022 is ook het verdere verloop beschreven. Dit komt erop neer, kort gezegd, dat het verhoor van de partner van de kroongetuige alleen in de zaak van verdachte [verdachte 7] heeft plaatsgevonden op 12 mei 2022, nadat de rechter-commissarissen waren gewraakt door meerdere raadslieden. Het wrakingsverzoek is afgewezen.

9. Na de regiezitting van 20 mei 2022 heeft de rechtbank het proces-verbaal van het getuigenverhoor van de partner van de kroongetuige van 12 mei 2022 in de zaak van verdachte [verdachte 7] ontvangen. In een e-mailbericht van 27 mei 2022 van de rechter-commissarissen hebben zij verzocht te bepalen dat daarmee genoegzaam is voldaan aan de opdracht de partner van de kroongetuige te horen. Dit omdat alle door de rechtbank geformuleerde vragen zijn beantwoord en het opnieuw organiseren van een dergelijk verhoor wederom vergaande beveiligingsmaatregelen met zich brengt. De verdediging van de verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] heeft op 28 mei 2022 verzocht het e-mailbericht van de rechter-commissarissen niet bij de besluitvorming te betrekken. De rechtbank heeft in de beslissing van 3 juni 2022 bepaald dat het onderwerp op een openbare zitting opnieuw aan de orde diende te komen. Dat is op 30 juni 2022 gebeurd.

Standpunt verdediging

- Verdachte [verdachte 1]

10. De raadslieden van verdachte [verdachte 1] voeren aan dat het buiten aanwezigheid van de verdediging horen van de partner van de kroongetuige in (alleen) de zaak van verdachte [verdachte 7] , het weigeren van de toegang tot dat verhoor en overleg daarover, het daaropvolgende verzoek van de rechter-commissarissen aan de rechtbank om af te zien van een nieuw of nader verhoor en het voegen van het proces-verbaal van verhoor van 12 mei 2022 door het Openbaar Ministerie met de stelling dat het belang aan het verhoor is komen te ontvallen, om meerdere redenen in strijd is met de wet, de beginselen van een goede procesorde en het recht op een eerlijk proces. Het door laten gaan van het verhoor zonder aanwezigheid van de verdediging, maar met aanwezigheid van het Openbaar Ministerie is in strijd met het beginsel van equality of arms. Het gaat hier immers om een toegewezen getuige in de zaak van verdachte [verdachte 1] . Dat de getuige in de zaak van een medeverdachte is gehoord, doet hieraan niets af. Hier komt bij dat het ondervragingsrecht als neergelegd in artikel 6 lid 3 onder d van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM) een onlosmakelijk onderdeel uitmaakt van het recht op een eerlijk proces. Hieraan wordt niet voldaan wanneer een toegewezen getuige wordt gehoord in de zaak van een medeverdachte. Het feit dat de getuige vragen heeft beantwoord die liggen binnen het kader van de opdracht van de rechtbank doet hieraan niet af omdat het tevens gaat over de volledigheid van het verhoor en een beoordeling van de betrouwbaarheid en de verdediging dit zelf moet kunnen toetsen.

11. Verder stelt de verdediging dat de rechter-commissarissen buiten de opdracht van de rechtbank vragen hebben gesteld over de relatie tussen de kroongetuige en verdachte [verdachte 8] . De verdediging heeft hier geen enkele invloed op kunnen uitoefenen, heeft hier niet op kunnen doorvragen en is hiermee op achterstand gezet.

12. Ten slotte stelt de verdediging dat zij steeds heeft laten weten nu nog niet in staat te zijn onderzoekswensen te formuleren. Na verdere lezing van het dossier en voorbereiding zal de verdediging in september 2022 naar verwachting het verzoek doen tot het horen van de partner van de kroongetuige waarbij zal worden ingegaan op de inhoud van de berichten op de iPhone. De verdediging gaat ervan uit dat in dat geval een breder scala aan onderwerpen zal worden toegestaan dan nu het geval is.

- Verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6]

13. De verdediging van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] voert aan dat zij de partner van de kroongetuige (nader) wenst te horen over de communicatiemiddelen die de kroongetuige in zijn cel heeft gehad. Het verhoor heeft nu in afwezigheid van de verdediging plaatsgevonden, wat zich niet verdraagt met de beginselen van een behoorlijke procesorde en het ondervragingsrecht ex artikel 6 EVRM. Bovendien hebben de rechter-commissarissen de bevraging naar communicatiemiddelen beperkt tot de PGP-telefoon. De verdediging wil nadere vragen stellen over alle mogelijke communicatiemiddelen in 2017. Voor de waarheidsvinding is relevant of de kroongetuige uit eigen waarneming en wetenschap heeft verklaard of dat zijn kennis is gevoed door externe bronnen zoals media of contact met derden via die (heimelijke) communicatiemiddelen. Daarnaast is van belang te weten of de kroongetuige met die communicatiemiddelen contact met derden heeft kunnen onderhouden ten behoeve van voor hem functionerende getuigen en of, zoals door verdachte [verdachte 8] is verklaard, daarmee een aanslag op verdachte [verdachte 8] is geregisseerd. Ook wijst de verdediging op het bestaan van encryptie applicaties op die communicatiemiddelen waarvan de inhoud niet bewaard is gebleven. De verdediging wenst dan ook nadere vragen te stellen over op welke wijze, met welke toestellen, in welke periode en via welke applicaties er communicatie tussen de partner en de kroongetuige heeft plaatsgevonden tijdens detentie en wat de partner weet over de dongel die de kroongetuige in detentie tot zijn beschikking heeft gehad.

14. Verder wijst de verdediging erop dat de rechter-commissarissen, buiten de opdracht van de rechtbank, hebben gevraagd naar de relatie tussen de kroongetuige en verdachte [verdachte 8] . Nu dit dan toch is gevraagd en beantwoord, acht de verdediging van belang hier nadere vragen over te stellen. De verklaring van de partner over de vermeende vertrouwensrelatie tussen de kroongetuige en verdachte [verdachte 8] , en de wetenschap die de kroongetuige daaruit pretendeert te hebben over de strafbare feiten en rollen die verdachten worden verweten, wenst te verdediging te kunnen toetsen.

15. Aanvullend geldt dat de verdediging de partner van de kroongetuige ook wenst te horen in het kader van de door de kroongetuige gemaakte berekeningen over een netto straf van 5 of 5,5 jaar. Volgens de verdediging is zeker niet uit te sluiten dat de partner als getuige meer wetenschap heeft omtrent de aard en omvang en gang van zaken rond dit gunstbetoon.

- Verdachte [verdachte 3]

16. De raadsman van verdachte [verdachte 3] voert aan dat de verdediging haar ondervragingsrecht niet heeft kunnen effectueren en effectief geen enkele vraag heeft kunnen stellen aan de partner van de kroongetuige. De verdediging wil de getuige nadere vragen stellen naar aanleiding van de verklaring van de kroongetuige dat verdachte [verdachte 3] wel eens bij zijn partner (thuis) is geweest. De vraag die de verdediging onder meer wil stellen is of het klopt dat zij verdachte [verdachte 3] ontmoet heeft en zo ja, met welk doel en wat er is besproken.

- Verdachte [verdachte 2]

17. De verdediging van verdachte [verdachte 2] voert aan dat zij nog steeds belang heeft bij het verhoor van de partner van de kroongetuige. Daarbij wijst zij op de omstandigheid dat de rechter-commissarissen in het verhoor van 12 mei 2022 hebben gevraagd naar de relatie tussen verdachte [verdachte 8] en de kroongetuige. Daarover wenst de verdediging nadere vragen te stellen, nu dit van belang is voor de beoordeling van de betrouwbaarheid van de verklaringen van de kroongetuige in de zaak van verdachte [verdachte 2] .

Standpunt Openbaar Ministerie

18. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt, kort samengevat, dat het verdedigingsbelang bij het nader horen van deze getuige is komen te vervallen. De partner van de kroongetuige is bevraagd over de door de rechtbank toegewezen onderwerpen. Zij heeft alle vragen beantwoord en heeft geen beroep gedaan op het haar toegekende familiaire verschoningsrecht. De verzoeken om de partner van de kroongetuige te horen over aanvullende onderwerpen zijn onvoldoende onderbouwd. Het staat de verdediging van verdachte [verdachte 1] vrij om na verdere bestudering van het dossier gemotiveerd te verzoeken om het horen van de partner van de kroongetuige als getuige, aldus ten slotte het Openbaar Ministerie.

Oordeel van de rechtbank

19. De rechtbank is van oordeel dat de standpunten van de verdediging zich grotendeels lenen voor gezamenlijke bespreking.

20. Vooropgesteld wordt dat de rechtbank de verdediging voorshands niet kan volgen waar zij kennelijk meent dat een (nader) verhoor van de partner van de kroongetuige plaats zou moeten vinden reeds omdat anders sprake zou zijn van strijd met de wet, de beginselen van een goede procesorde en/of een schending zou opleveren van het ondervragingsrecht ex artikel 6 EVRM en het recht op een eerlijk proces. De daaraan ten grondslag liggende stelling, dat het hier gaat om een getuige die is toegewezen in de zaken van de betreffende verdachten en de verdediging van die verdachten nog geen vragen heeft kunnen stellen, is daartoe in dit geval onvoldoende. Daartoe is het volgende redengevend.

21. Het verzoek om het horen van een getuige wordt getoetst aan het verdedigingsbelang (HR 1 juli 2014, ECLI:NL:HR:2014:1496) en in dat verband mag van de verdediging worden verlangd dat een verzoek naar behoren wordt gemotiveerd. Uit het arrest van de Hoge Raad van 21 december 2021 (ECLI:HR:2021:1931) volgt dat de motiveringseis ook na het arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 19 januari 2021 (ECLI:CE: ECHR:2021:0119, JUD000220516 (Keskin t. Nederland)) is blijven gelden voor een getuigenverzoek als hier aan de orde.

22. De rechtbank brengt in herinnering, zoals ook al in de beslissing van 3 juni 2022 is vermeld, dat het verzoek om de partner van de kroongetuige als getuige te doen horen ter zitting in augustus 2020 is toegelicht door de verdediging van verdachte [verdachte 8] , met een motivering die op zijn zaak was toegesneden. Het verzoek is toen, niet onderbouwd, mede gedaan namens de andere verdachten die op dat moment door raadslieden verbonden aan het kantoor Ficq&Partners werden bijgestaan. De rechtbank heeft het verzoek ten aanzien van die verdachten dan ook alleen toegewezen over de op de zaak van verdachte [verdachte 8] toegesneden twee onderwerpen. Recente verzoeken tot aansluiting van andere raadslieden waren evenmin gemotiveerd, maar heeft de rechtbank toch toegestaan. De verdediging van verdachte [verdachte 8] heeft het oorspronkelijke verzoek om de getuige te horen later ingetrokken. Het verhoor zou desalniettemin doorgang vinden omdat het indertijd door de verdediging van verdachte [verdachte 8] geschetste verdedigingsbelang bij het horen van de getuige over die twee onderwerpen niet was veranderd. De rechtbank heeft de omvang van het verhoor duidelijkheidshalve nogmaals vermeld (onder rechtsoverweging 18) in haar beslissing van 26 april 2022, toen namens verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] om aansluiting bij dit verhoor was verzocht.

23. Kortom: het verhoor van de partner van de kroongetuige zou weliswaar plaatsvinden in de zaken van de genoemde verdachten, maar zonder dat daarvoor door de verdedigingen van die verdachten enige onderbouwing was gegeven. In het licht van het hiervoor geschetste kader voor de beoordeling van getuigenverzoeken kan de rechtbank dan ook voorshands niet inzien dat de verdediging reeds recht zou hebben op een nader verhoor van de getuige enkel omdat het een getuige is die mede in hun zaken is toegewezen. De omstandigheid dat de verdediging het oneens is met de (proces)beslissingen van de rechter-commissarissen rondom dat verhoor van 12 mei 2022 levert evenmin grond op voor een nader verhoor.

24. De partner van de kroongetuige is inmiddels als getuige gehoord in de zaak van verdachte [verdachte 7] over de door de rechtbank bepaalde onderwerpen en het proces-verbaal van dit verhoor is gevoegd in de zaken van alle verdachten. De rechtbank ziet zich daarom gesteld voor de vraag of er – in het licht van wat de partner van de kroongetuige reeds verklaard heeft in de zaak van verdachte [verdachte 7] over de onderwerpen waarover het verhoor diende te gaan – thans nog enig verdedigingsbelang bestaat om haar als getuige te horen in de andere zaken.

PGP-telefoons en communicatiemiddelen

25. Ten aanzien van de stelling van de verdediging van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] dat zij de getuige aanvullend wenst te ondervragen over de communicatiemiddelen die de kroongetuige in detentie tot zijn beschikking had, acht de rechtbank het verdedigingsbelang onvoldoende onderbouwd. De partner van de kroongetuige is door de rechter-commissarissen voorgehouden, samengevat, dat er vanuit de rechtbank interesse is in het antwoord op de vraag of de kroongetuige in 2017 beschikt heeft over een PGP-toestel en zo ja, hoeveel PGP-toestellen dat zijn geweest en of de getuige daarover iets kan zeggen. Daarop heeft de getuige geantwoord dat zij weet van één PGP-toestel dat hij tot zijn beschikking had (tegen het einde van het jaar 2017). Daarnaast heeft de rechter-commissaris de getuige voorgehouden dat een vraag van de rechtbank ook is welke communicatiemiddelen de kroongetuige in december 2017 tot zijn beschikking heeft gehad en haar gevraagd of zij daar iets van weet. Daarop heeft de getuige geantwoord dat hij, voor zover zij weet, op dat moment een iPhone tot zijn beschikking had. Op de vraag ‘Verder nog andere communicatiemiddelen?’ heeft de getuige geantwoord: “Ik weet niet of hij in december 2017 die PGP-telefoon heeft gebruikt, dat weet ik niet. En verder weet ik het niet.”

26. De stelling van genoemde verdediging dat de vragen van de rechter-commissarissen zich hebben beperkt tot één PGP-telefoon mist gezien het bovenstaande feitelijke grondslag. Het belang van de verdediging van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] om de getuige nog nader te ondervragen over communicatiemiddelen in het (gehele) jaar 2017, waaronder mogelijke applicaties op telefoons en ‘de dongel’, acht de rechtbank onvoldoende onderbouwd.

27. De verdediging van verdachte [verdachte 1] heeft nog wel gesteld dat zij zelf de volledigheid van het verhoor en de betrouwbaarheid wil kunnen toetsen, maar heeft naar aanleiding van het proces-verbaal van verhoor niet concreet gesteld dat en waarom het verhoor onvolledig en/of de beantwoording niet betrouwbaar zou zijn geweest. De verdediging van verdachte [verdachte 1] heeft ook gewezen op het voorbehoud dat zij heeft gemaakt, dat zij niet in staat is een volledig verhoor te laten plaatsvinden, aangezien zij nog bezig was met het inlezen. Naar het oordeel van de rechtbank kan dit er niet aan afdoen dat de verdediging op 12 mei 2022 aanwezig was voor het verhoor over de toegewezen onderwerpen en ook nu (nog) niet heeft gesteld welk concreet belang zij heeft bij een (nader) verhoor over deze onderwerpen.

Vragen relatie verdachte [verdachte 8] en de kroongetuige

28. De rechtbank stelt vast dat de rechter-commissarissen de getuige enkele vragen hebben gesteld over de relatie tussen de kroongetuige en [verdachte 8] voordat de kroongetuige gedetineerd werd en dat de getuige deze vragen heeft beantwoord. Anders dan de verdediging meent betekent dit naar het oordeel van de rechtbank niet dat daardoor een verdedigingsbelang ontstaat om de getuige over de vertrouwensrelatie (nader) te bevragen. In de beslissing van 26 april 2022 heeft de rechtbank (onder rechtsoverweging 19) overwogen dat de bevraging van de getuige over de twee onderwerpen wellicht mede licht kan werpen op het wel of niet aannemelijk zijn van de door verdachte [verdachte 7] gestelde vertrouwensrelatie tussen hem en verdachte [verdachte 8] , die dat betwist. Tegen deze achtergrond bevreemden de gestelde vragen niet. Verder geldt dat over het al dan niet bestaan van een vertrouwensrelatie en de betrouwbaarheid van de persoon van de kroongetuige reeds getuigen zijn gehoord op verzoek van de verdediging van verdachte [verdachte 8] . Het belang van de verdediging van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] om de getuige in zijn algemeenheid nog te bevragen over de vertrouwensrelatie is in het licht van het voorgaande onvoldoende onderbouwd.

29. Ten aanzien van verdachte [verdachte 3] geldt dat niet is onderbouwd dat en waarom het antwoord op de vragen of het klopt dat de getuige verdachte [verdachte 3] ontmoet heeft en zo ja, met welk doel en wat er besproken is, van belang is voor enig te nemen beslissing in het kader van de vragen van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering (Sv).

Gunstbetoon

30. De verdediging van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] en [verdachte 6] heeft verzocht de getuige te horen over haar wetenschap over gunsten die aan de kroongetuige zouden zijn gedaan en heeft daarbij gewezen de door de kroongetuige gestelde toezegging over de netto uit te zitten straf. De enkele stelling van de verdediging dat zeker niet is uit te sluiten dat zij meer weet over de toezegging waar de kroongetuige over spreekt, acht de rechtbank onvoldoende om het verdedigingsbelang aan te nemen. De rechtbank wijst er in dit verband nog op dat zij naar aanleiding van de stellingen van verdachte [verdachte 7] hieromtrent bij beslissing van 3 juni 2022 ambtshalve onderzoek heeft uitgezet bij de rechter-commissarissen.

Slotsom

31. De slotsom is dat het verdedigingsbelang van het (nader) horen van de partner van de kroongetuige onvoldoende is onderbouwd, zodat de rechtbank deze verzoeken afwijst. Gelet op deze beslissing hoeft de rechtbank niet te beslissen op het voorwaardelijke verzoek van de raadslieden van verdachte [verdachte 7] om bij een (wel) toe te wijzen verhoor daarbij te mogen aansluiten.

In de zaak van verdachte [verdachte 6]

Verzoek om informatie over de rol van de AIVD en MIVD

Voorgeschiedenis

32. De verdediging van verdachte [verdachte 6] heeft op de regiezitting van 20 mei 2022 (kort gezegd) verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen informatie te verstrekken over de rol die de AIVD en (eventueel) de MIVD hebben gespeeld bij de opsporing en informatieverzameling ten aanzien van verdachte [verdachte 6] . Het Openbaar Ministerie heeft in reactie daarop medegedeeld dat de AIVD en de MIVD niet door het Openbaar Ministerie of de politie zijn ingezet in het kader van het strafrechtelijk onderzoek (ter aanhouding) van verdachte [verdachte 6] , dat er vanuit het Openbaar Ministerie geen bijstandsverzoek ex artikel 95 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (hierna: Wiv 2017) is gedaan en dat de AIVD en de MIVD niet belast zijn geweest met de opsporing van strafbare feiten/ter aanhouding in opdracht van het Openbaar Ministerie. De rechtbank heeft in haar beslissing van 3 juni 20224.het verzoek afgewezen, mede gelet op de reactie van het Openbaar Ministerie.

Verzoek

33. De verdediging van verdachte [verdachte 6] verzoekt de rechtbank het Openbaar Ministerie op te dragen om alsnog informatie te verschaffen omtrent:

34. Ter onderbouwing van het verzoek stelt de raadsvrouw dat er inmiddels sterke aanwijzingen zijn dat de AIVD wel een rol heeft gehad bij de opsporing van verdachte [verdachte 6] . Daartoe wijst zij op een artikel uit de Volkskrant van 2 juni 2022, getiteld ‘De AIVD gebruikt omstreden hacksoftware van de Israëlische leverancier NSO Group’. Volgens de schrijver van het artikel ( [naam schrijver] ) heeft de inlichtingendienst deze software onder meer ingezet om de telefoon van verdachte [verdachte 6] in 2019 te hacken. De reactie van het Openbaar Ministerie op het verzoek van 20 mei 2022 is volgens de verdediging strijdig met deze informatie en onbegrijpelijk.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

35. Het Openbaar Ministerie verwijst naar haar eerdere reactie en merkt op dat de vraag of anderen dan het Openbaar Ministerie eventueel een opdracht hebben gegeven, niet thuishoort in de strafzaak.

Oordeel van de rechtbank

36. Het Openbaar Ministerie heeft, kort samengevat, steeds aangegeven dat de AIVD en/of de MIVD niet door het Openbaar Ministerie of de politie zijn ingeschakeld om verdachte [verdachte 6] op te sporen. Naar het oordeel van de rechtbank zou er slechts aanleiding kunnen zijn om informatie op te vragen over een eventueel onderzoek van de AIVD naar verdachte [verdachte 6] , in geval van aanwijzingen dat de AIVD – ondanks deze herhaalde ontkenning van de zijde van het Openbaar Ministerie – wel degelijk betrokken is geweest bij het strafrechtelijk onderzoek.

37. De raadsvrouw heeft in dat verband gewezen op de volgende omstandigheden:

38. De laatste omstandigheid, waaromtrent overigens verantwoording is afgelegd in het strafdossier, levert hiervoor geen enkele aanwijzing op. Over de twee andere omstandigheden (wat daar verder van zij) merkt de rechtbank eerst het volgende op.

39. De rechtbank kan in het kader van een strafproces bezwaarlijk de inhoud van een krantenartikel beoordelen. De rechtbank heeft wel de volgende vraag onder ogen gezien: als de twee genoemde omstandigheden correct zijn weergegeven in het krantenartikel, levert dat dan een aanwijzing op dat het Openbaar Ministerie hierover (mogelijk) niet de waarheid heeft verteld.

40. Naar het oordeel van de rechtbank kunnen deze twee omstandigheden passen bij een scenario waarbij de AIVD op grond van haar eigen taken en bevoegdheden heeft gehandeld.

De AIVD heeft op grond van artikel 8 lid 2 van de Wiv 2017 in het belang van de nationale veiligheid immers onder meer tot taak het verrichten van onderzoek met betrekking tot organisaties en personen die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor andere gewichtige belangen van de staat. De Wiv 2017 kent de AIVD ter uitvoering van die taak ook eigen bevoegdheden toe. De toepassing van dergelijke bevoegdheden valt buiten het kader van het strafrechtelijk onderzoek.

41. Een nader onderzoek onder deze omstandigheden komt neer op een fishing expedition. De rechtbank wijst het verzoek daarom af.

Verzoek met betrekking tot stukken uit onderzoek Cape Coral

42. De verdediging van verdachte [verdachte 6] wenst (inzage ter) voeging van de stukken uit het onderzoek Cape Coral waarvan inzage (nog steeds) wordt geweigerd met machtiging van de rechter-commissaris. Het Openbaar Ministerie verzet zich tegen het verzoek.

43. Aan het verzoek wordt ten grondslag gelegd dat uit de nieuwe informatie met betrekking tot de inzet van hacksoftware volgt dat door de AIVD kennelijk een buitenwettelijk en oncontroleerbaar opsporingsmiddel (mogelijk het door NSO Group geleverde Pegasus) is ingezet, terwijl de AIVD geen strafrechtelijke opsporingsdienst is. De verzochte stukken kunnen mogelijk inzicht verschaffen in de vermeende inzet van Pegasus-software en in de beantwoording van de vraag of de Nederlandse autoriteiten niet al eerder dan 19 december 2019 naar Dubai waren vertrokken om verdachte [verdachte 6] op te halen.

44. De rechtbank wijst het verzoek af. De door de verdediging veronderstelde inhoud van de gevraagde stukken is geheel speculatief. In het licht van de bovenstaande overwegingen van de rechtbank over de (eventuele) rol van de AIVD is het belang van de verdediging bij voeging of inzage onvoldoende onderbouwd.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, gedaan op de (regie)zitting van 22 april 2022 in de zaken van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3]

Procesverloop

1. Voorafgaand aan de (regie)zitting van 22 april 2022 heeft mr. I.N. Weski namens verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] schriftelijke onderzoekswensen ingediend bij e-mailbericht van 17 april 2022. Op 22 april 2022 heeft mr. I.N. Weski een door verdachte [verdachte 3] ondertekende versie van het schriftelijk stuk met enkele aanpassingen gezonden aan de rechtbank, ter vervanging van haar eerdere versie. De rechtbank zal uitgaan van het op 22 april 2022 ingediende stuk.

2. Het Openbaar Ministerie heeft op 21 april 2022 schriftelijk gereageerd op de onderzoekwensen van de verdediging.

3. Op de (regie)zitting van 22 april 2022 heeft de verdediging haar wensen (nader) toegelicht en daarop heeft het Openbaar Ministerie gereageerd.

4. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank op de gedane verzoeken. Daarbij wordt de volgorde van de verdediging aangehouden.

In de zaak van verdachte [verdachte 3]

Verzoek van de verdediging

5. De verdediging heeft verzocht om alle artikel 565 Sv (oud) BOB-stukken op digitaal toegankelijke wijze te verstrekken aan de raadsvrouw en aan verdachte [verdachte 3] . De huidige wijze van inzage – op een politiebureau voor alleen de raadsvrouw, zonder gebruik te mogen maken van een laptop en zonder de mogelijkheid om (digitaal) aantekeningen te maken – volstaat niet. Het is vanwege uitpuilende agenda’s niet haalbaar gebleken om binnen kantooruren ook nog afspraken te maken op politiebureaus, nog los van de gebrekkige financiering en het principiële argument van ‘equality of arms’ ten aanzien van het kunnen beschikken over bronmateriaal, aldus de verdediging.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

6. Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat het verzoek moet worden afgewezen. Een eerder verzoek van de verdediging met deze strekking is reeds afgewezen door de rechtbank bij beslissing van 21 mei 2021 en er zijn geen nieuwe feiten en omstandigheden aan het verzoek ten grondslag gelegd. Inzage is al ruim een jaar mogelijk. Sinds kort kunnen ook de recent (in maart 2022) vrijgegeven aanvullende artikel 565 Sv (oud) BOB-stukken door de verdediging worden ingezien.

Oordeel van de rechtbank

7. De rechtbank stelt allereerst vast dat het verzoek een herhaling betreft van het verzoek dat eerder door de verdediging is gedaan en waarop de rechtbank op 21 mei 20211.heeft beslist. De rechtbank heeft daarin overwogen, kort gezegd, dat het bij de artikel 565 (oud) BOB-stukken niet gaat om processtukken maar om stukken die voor de verdediging ter inzage zijn om te beoordelen of er specifieke stukken zijn die zij gevoegd zou willen zien aan de processtukken. Verder heeft de rechtbank daarin overwogen dat de wet niet voorschrijft dat ten behoeve van die beoordeling aan de verdachte en zijn advocaat een afschrift van die stukken zou moeten worden verstrekt. Verwezen wordt naar rechtsoverwegingen 77 tot en met 79 van die beslissing.

8. De stelling van de verdediging dat inzage ter beoordeling van eventuele verzoeken om voeging praktisch gezien onvoldoende mogelijk is gebleken en de omstandigheid dat (zo begrijpt de rechtbank) de verdediging daarin nu enige tijdsdruk ervaart, geeft de rechtbank geen aanleiding om het verzoek om praktische redenen toe te wijzen. Daartoe is redengevend dat de inzage al ruim een jaar (sinds maart 2021) mogelijk is, dat – na de zitting van 16 april 2021 – een index is verstrekt wat de inzage vergemakkelijkt en dat de verdediging nog steeds inzage heeft in deze stukken. Ook in de recent vrijgegeven aanvullende artikel 565 (oud) BOB-stukken heeft de verdediging inmiddels inzage. De rechtbank is van oordeel dat de verdediging daarmee voldoende gelegenheid heeft (gehad) om de desbetreffende stukken in te zien. Wat de inzage voor verdachte zelf betreft brengt de rechtbank in herinnering dat die inzage is verleend zodat de verdediging de mogelijkheid heeft om te kunnen controleren of bij de zoektocht naar verdachte [verdachte 3] binnen de grenzen van proportionaliteit en subsidiariteit is gebleven. Dit is bij uitstek een toets die de raadsvrouw zelf kan maken.

Het voorgaande betekent dat het verzoek wordt afgewezen.

In de zaken van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3]

Inleiding

9. De rechtbank heeft bij beslissing van 29 september 20202.het verzoek van de verdediging van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] , [verdachte 6] , [verdachte 7] en [verdachte 8] om de partner van de kroongetuige te horen toegewezen. De onderwerpen van dat toegewezen verhoor zijn: de telefoons die de kroongetuige (mogelijk) in zijn cel heeft gehad in 2017 en haar wetenschap met betrekking tot de betrokkenheid van de kroongetuige bij de feiten uit de zaaksdossiers Roos/Doorn.

10. Op de regiezitting van 16 april 2021 heeft de verdediging van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] de rechtbank verzocht te bepalen dat de partner van de kroongetuige mag worden ondervraagd over de inhoud van de door hem gebruikte iPhone. Op deze regiezitting is eenzelfde verzoek gedaan door de verdediging van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] , [verdachte 6] en [verdachte 7] . Andere raadslieden hebben zich toen bij dat verzoek aangesloten. De rechtbank heeft deze verzoeken – en de verzoeken van de andere raadslieden om bij dat verhoor te mogen aansluiten afgewezen.3.

11. In haar beslissing van 14 januari 20224.heeft de rechtbank overwogen dat de kroongetuige inmiddels (op de terechtzitting van 22 september 2021) is verhoord over algemene onderwerpen, waaronder over de inhoud van berichten uit de iPhone en dat de rechtbank zich voorstelde dat op de eerstvolgende regiezitting een eventueel debat zou kunnen plaatsvinden over de vraag of de partner van de kroongetuige ook over de inhoud van de iPhone bevraagd zou mogen worden. Op 1 maart 2022 heeft die regiezitting plaatsgevonden. Op de regiezitting van 1 maart 2022 heeft de verdediging van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] geen zelfstandig verzoek gedaan tot het horen van de partner van de kroongetuige, noch is aangesloten bij het verzoek van de verdediging van verdachte [verdachte 7] om deze getuige ook te mogen horen over de inhoud van de iPhone. De verdediging van verdachte [verdachte 9] heeft zich wel aangesloten bij dit verzoek.

12. Bij beslissing van 23 maart 20225.heeft de rechtbank bepaald dat de partner van de kroongetuige over de twee eerder toegewezen onderwerpen (zie onder 9.) zal worden gehoord door de rechter-commissaris in de zaken van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] , [verdachte 6] , [verdachte 7] en [verdachte 8] , zoals de rechtbank op 29 september 2020 heeft beslist. Het verzoek om deze getuige over de inhoud van de iPhone te mogen horen is afgewezen omdat de verdediging van [verdachte 7] dit slechts heeft onderbouwd met de stelling dat het belang wel voldoende zou zijn gebleken uit de inhoud van de berichten. Deze motivering schiet in het licht van de daaraan te stellen eisen tekort.

Verzoek van de verdediging

13. Op de terechtzitting van 22 april 2022 heeft de verdediging van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] verzocht de partner van de kroongetuige te mogen horen omtrent de twee, bij beslissing van 29 september 2020, eerder toegewezen onderwerpen. Daarnaast is gevraagd deze getuige ook te kunnen horen over haar contacten met de kroongetuige in relatie tot onderwerpen als diens uitspraken en iPhone-berichten tegenover deze getuige over:

Oordeel van de rechtbank

14. De rechtbank toetst het verzoek om de partner van de kroongetuige ook te horen over haar contacten met hem in relatie tot de hiervoor genoemde onderwerpen aan de maatstaf van het verdedigingsbelang, zoals al uitvoerig uiteen is gezet in haar beslissing van 23 maart 2022. De rechtbank stelt vast dat de verdediging in het huidige verzoek slechts een opsomming heeft gegeven van onderwerpen waarover zij de getuige wil bevragen. Enige onderbouwing van het verdedigingsbelang is niet gegeven. Het verdedigingsbelang is zonder de onderbouwing ook niet evident. Daarom wordt dit verzoek door de rechtbank afgewezen.

15. De verdediging heeft evenmin onderbouwd welk belang zij heeft bij de bevraging van de getuige over de onderwerpen, toegewezen bij de beslissing van de rechtbank van 29 september 2020, te weten: de telefoons die de kroongetuige (mogelijk) in zijn cel heeft gehad in 2017 en haar wetenschap met betrekking tot de betrokkenheid van de kroongetuige bij de feiten uit de zaaksdossiers Roos/Doorn.

16. De rechtbank zal dit onderdeel van het verzoek echter toewijzen om de navolgende redenen. De getuige zal binnen afzienbare tijd over deze onderwerpen worden gehoord en de rechtbank heeft ook de verdediging van verdachte [verdachte 9] toegestaan zich (alsnog) bij dit getuigenverhoor aan te sluiten, omdat de raadsman in de veronderstelling verkeerde zich bij alle onderdelen van dit getuigenverhoor te hebben aangesloten. Uit de standpunten van de verdediging van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] leidt de rechtbank af dat zij ook in die veronderstelling verkeerde. De fase vóór het requisitoir in het onderzoek Marengo loopt ten einde en alles afwegend acht de rechtbank het om proceseconomische redenen wenselijk de verdediging van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] ook de gelegenheid te bieden bij dit verhoor aan te sluiten.

17. De rechtbank merkt tot slot nog op dat de verdediging van verdachte [verdachte 7] het oorspronkelijke verzoek, leidend tot de beslissing van de rechtbank van 29 september 2020, heeft ingetrokken. Het indertijd aangenomen verdedigingsbelang bij het horen van deze getuige over genoemde twee onderwerpen is echter niet veranderd. De destijds gegeven motivering van de verdediging van verdachte [verdachte 7] is het kader van het getuigenverhoor bij de rechter-commissaris. Een andere motivering is door geen van de andere verdedigingen aangevoerd.

18. Kort samengevat gaat het dan om het volgende:

A. telefoons (mogelijk) in de cel van verdachte [verdachte 10] in 2017

Het voorgaande (mede) in het licht van de vraag of verdachte [verdachte 10] enige bemoeienis heeft gehad met de aanslag op verdachte [verdachte 7] in de nacht van 17 op 18 december 2017, in het bijzonder of verdachte [verdachte 10] hem vanuit detentie in de val heeft gelokt, zoals door verdachte [verdachte 7] is gesteld.

Heeft de getuige enige wetenschap over de betrokkenheid van verdachte [verdachte 10] in de onderzoeken Roos en Doorn?

19. De bevraging van de getuige over deze onderwerpen kan wellicht mede licht werpen op het wel of niet aannemelijk zijn van de door verdachte [verdachte 10] gestelde vertrouwensrelatie tussen hem en verdachte [verdachte 7] , die dat betwist.

20. Met inachtneming van het voorgaande wordt het verzoek om de getuige over deze twee onderwerpen te horen toegewezen.

21. Namens de verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] is verzocht om [zus getuige] – de zus van getuige [naam getuige] – als getuige te doen horen. De verdediging voert daartoe aan dat getuige [naam getuige] tot op heden niet gehoord kon worden over de door hem aan [zus getuige] verstrekte brieven en de op hem uitgeoefende psychische en lichamelijke dwang bij het afleggen van zijn verklaringen. [zus getuige] heeft voortdurend contact met haar broer gehouden en dient nader te worden bevraagd omtrent hetgeen zij exact weet (wat, wanneer, onder welke omstandigheden enzovoorts), en op grond waarvan zij haar wetenschap heeft verkregen betreffende de bejegening van haar broer tijdens diens detentie en diens verhoren door de Marokkaanse en Nederlandse politie. Daarover zijn aan [zus getuige] geen vragen gesteld in haar politieverhoor, althans er is onvoldoende doorgevraagd.

22. Het Openbaar Ministerie vindt dat het verzoek dient te worden afgewezen, nu alle vragen die de verdediging opwerpt al door deze getuige zijn beantwoord in haar politieverhoor.

Oordeel van de rechtbank

23. De rechtbank heeft in eerdere beslissingen6.overwogen dat de verklaringen van getuige [naam getuige] zeer belastend zijn voor verschillende verdachten, dat de verdediging hem tot op heden niet als getuige heeft kunnen ondervragen en dat er aanleiding is (enig) nader onderzoek te doen naar de omstandigheden van deze verhoren, omdat de bruikbaarheid van verklaringen voor het bewijs kan wegvallen als bij de verkrijging daarvan sprake was van foltering of van onmenselijke of vernederende behandeling, vgl. EHRM 5 november 2020, 31454/10 (Ćwik tegen Polen).

24. De rechtbank heeft daarom de eerdere verzoeken van de verdediging om de verbalisanten en de tolk die aanwezig waren bij deze verhoren te doen horen toegewezen. Het verzoek om [zus getuige] als getuige te doen horen wordt om dezelfde reden toegewezen, nu ook daarmee compensatie voor het niet kunnen horen van getuige [naam getuige] kan worden geboden. Omdat de zaak van verdachte [verdachte 11] op de terechtzitting van 22 april 2022 niet aan de orde was kon bovengenoemd verzoek niet in zijn zaak worden gedaan. De rechtbank ziet echter reden om deze getuige ambtshalve eveneens in zijn zaak toe te wijzen.

In de zaak van verdachte [verdachte 3]

Verzoek met betrekking tot informatie over de detentie van verdachte [verdachte 8] in Spanje

25. De verdediging heeft de rechtbank verzocht het Openbaar Ministerie opdracht te geven om bij de Spaanse autoriteiten na te gaan of verdachte [verdachte 8] van 8 september 2008 tot en met 18 juni 2009 gedetineerd is geweest in Spanje. De officier van justitie heeft ter terechtzitting bij dupliek laten weten dat het inmiddels de bevestiging heeft gekregen dat deze informatie klopt. Gelet daarop is een beslissing van de rechtbank op dit verzoek niet meer nodig.

Verzoek met betrekking tot verblijfplaatsen van verdachte [verdachte 3] in de periode van 2006 tot en met 2012

Verzoek van de verdediging

26. De verdediging heeft verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen onderzoek te doen naar de verblijfplaatsen van verdachte [verdachte 3] in de periode van 2006 tot en met 2012. Daarmee zou de betrouwbaarheid van de kroongetuige worden gefalsificeerd, in het bijzonder waar hij verklaart verdachte [verdachte 3] te kennen, hem te hebben ontmoet en hem soms dagelijks gesproken te hebben. Ook wenst de verdediging dat onderzoek wordt gedaan naar de vliegbewegingen van verdachte [verdachte 3] . De verdediging heeft ter onderbouwing een door haar gemaakte tijdlijn in het geding gebracht betreffende de verblijfplaatsen van verdachte [verdachte 3] in de periode van 2004 tot en met 2014. Ook zijn verschillende stukken ingebracht, waaronder een kopie van een Nederlands paspoort op naam van verdachte [verdachte 3] dat geldig was van februari 2008 tot februari 2013.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

27. Het Openbaar Ministerie vindt dat het verzoek moet worden afgewezen. Het gevraagde onderzoek betreft niet de feiten die in de overeenkomst van de Nederlandse Staat met de kroongetuige staan en bovendien zal het gevraagde onderzoek niet kunnen bevestigen dat de kroongetuige en verdachte [verdachte 3] elkaar nooit hebben ontmoet.

Oordeel van de rechtbank

28. In de beslissing van de rechtbank van 29 september 20207.is al vooropgesteld dat het bij het toetsen van de betrouwbaarheid van de kroongetuige in eerste instantie gaat om de verklaringen die hij heeft afgelegd over de ten laste gelegde feiten. Het verzoek van de verdediging betreft echter (gestelde) contacten van de kroongetuige met verdachte [verdachte 3] die volgens de kroongetuige jaren vóór de ten laste gelegde feiten hebben plaatsgevonden.

Daarnaast is van belang dat de kroongetuige geen specifieke data heeft gegeven van de ontmoetingen maar vrij ruime tijdvakken heeft aangeduid waarin die ontmoetingen zouden hebben plaatsgevonden. Verder volgt uit de tijdlijn van de verdediging dat verdachte [verdachte 3] Nederland heeft bezocht in 2006, 2007, 2010, 2011 en 2012. De kopieën van het paspoort van verdachte [verdachte 3] bevatten wel in- en uitreisstempels van de autoriteiten van Marokko en daarnaast stempels uit Brazilië en de Dominicaanse Republiek, maar geen stempels van de Nederlandse overheid. Bovendien sluiten de in- en uitreisstempels niet op elkaar aan waardoor er hiaten in de tijdlijn zijn. Bij die stand van zaken kan het gevraagde onderzoek, voor zover dit al mogelijk is, nooit volledig bevestigen of uitsluiten dat verdachte [verdachte 3] niet de ontmoetingen kan hebben gehad met de kroongetuige waarover deze heeft verklaard. De rechtbank ziet daarom onvoldoende verdedigingsbelang bij het verzoek. Dit wordt dan ook afgewezen.

Beslissing van de rechtbank op een verzoek in 26Marengo, gedaan op de regiezitting van

1 maart 2022 en na een schriftelijke ronde

Verzoek met betrekking tot het verhoor van de partner van de kroongetuige

Inleiding

1. De rechtbank heeft bij beslissing van 29 september 2020 het verzoek van de verdediging van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] , [verdachte 3] , [verdachte 4] en [verdachte 5] om de partner van de kroongetuige te horen toegewezen. De onderwerpen van dat toegewezen verhoor zijn: de telefoons die de kroongetuige (mogelijk) in zijn cel heeft gehad in 2017 en haar wetenschap met betrekking tot de betrokkenheid van de kroongetuige bij de feiten uit de zaaksdossiers Roos/Doorn.

2. Op de regiezitting van 16 april 2021 heeft de verdediging van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] , [verdachte 3] en [verdachte 4] de rechtbank verzocht te bepalen dat de partner ook mag worden ondervraagd over de inhoud van de door hem gebruikte iPhone. Andere raadslieden hebben zich toen bij dat verzoek aangesloten. De verdediging van verdachten [verdachte 6] , [verdachte 7] en [verdachte 8] heeft op die zitting ook een eigen verzoek gedaan de partner van de kroongetuige op dit punt te horen. De rechtbank heeft deze verzoeken – en de verzoeken van de andere raadslieden om bij dat verhoor te mogen aansluiten – afgewezen. Daarbij heeft de rechtbank overwogen dat de beslissing of de verdediging daarbij belang heeft pas kan worden genomen nadat de kroongetuige zelf over de inhoud van de iPhone is gehoord, en dat de verdediging daartoe het verzoek opnieuw zou kunnen doen als het verhoor van de kroongetuige over de inhoud van de iPhone daartoe aanleiding zou geven. In haar beslissing van 14 januari 2022 heeft de rechtbank overwogen dat de kroongetuige inmiddels (op de terechtzitting van 22 september 2021) is verhoord over algemene onderwerpen, waaronder over de inhoud van berichten uit de iPhone en dat de rechtbank zich voorstelde dat op de eerstvolgende regiezitting een eventueel debat zou kunnen plaatsvinden over de vraag of de partner van de kroongetuige ook over de inhoud van de iPhone bevraagd zou mogen worden. Op 1 maart 2022 heeft die regiezitting plaatsgevonden.

Verzoek van de verdediging

3. Op de regiezitting van 1 maart 2022 heeft de verdediging van verdachte [verdachte 4] opnieuw verzocht de partner van de kroongetuige ook te horen over de inhoud van de iPhone. Daartoe heeft de verdediging gesteld dat het belang daarbij inmiddels wel voldoende is gebleken uit alle berichten. De raadsman van verdachte [verdachte 9] heeft zich bij dit verzoek aangesloten. Door of namens de overige raadslieden is niet opnieuw verzocht om het horen van de partner van de kroongetuige over dit onderwerp. De verdediging van verdachte [verdachte 4] heeft verder aanvullend verzocht het verhoor van de partner van de kroongetuige te houden op de openbare terechtzitting. Verdachte [verdachte 4] wil zelf namelijk ook vragen kunnen stellen aan de partner van de kroongetuige en dit is niet mogelijk wanneer zij bij de rechter-commissaris wordt gehoord.

Schriftelijke ronde

4. Ter terechtzitting van 1 maart 2022 heeft het Openbaar Ministerie niet meer kunnen reageren op de verzoeken van de verdediging. Daarom is aldaar met het Openbaar Ministerie en de verdediging van verdachten [verdachte 4] en [verdachte 9] overeengekomen dat op dit onderdeel nog een schriftelijke ronde zou plaatsvinden.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

5. Bij e-mailberichten van 15 maart 2022 heeft het Openbaar Ministerie laten weten geen bezwaar te hebben tegen een uitbreiding van het verhoor van de partner van de kroongetuige, met als onderwerp de inhoud van de berichten van de iPhone van de kroongetuige. Daarbij heeft het wel opgemerkt dat ten aanzien van de partner van de kroongetuige beschermingsmaatregelen zijn getroffen en zij ten aanzien van deze maatregelen een geheimhoudingsplicht heeft. Het verhoor van de partner van de kroongetuige dient naar het oordeel van het Openbaar Ministerie plaats te vinden bij de rechter-commissaris, zoals de rechtbank eerder al beslist heeft. Dit met het oog op het welzijn van de getuige en gelet op het feit dat er ten aanzien van deze getuige beschermingsmaatregelen zijn getroffen.

Standpunt van de verdediging

6. In reactie op het standpunt van het Openbaar Ministerie is namens verdachte [verdachte 4] bij e-mailbericht van 15 maart 2022 gepersisteerd bij de verzoeken. Volgens de verdediging is van het grootste belang dat verdachte ook (direct) vragen kan stellen. Het welzijns-argument is niet nader onderbouwd en de veiligheid kan evenals bij de kroongetuige gediend worden in de bunkerrechtbank, aldus de verdediging.

7. De verdediging van verdachte [verdachte 9] heeft niet gereageerd op het standpunt van het Openbaar Ministerie.

Oordeel van de rechtbank

8. De rechtbank toetst het verzoek om de partner van de kroongetuige ook te horen over de inhoud van de iPhone aan de maatstaf van het verdedigingsbelang. Zoals de Hoge Raad in zijn arrest van 1 juli 2014 (ECLI:NL:HR:2014:1496) in dit verband heeft overwogen mag van de verdediging worden verlangd dat een dergelijk verzoek naar behoren wordt gemotiveerd. De Hoge Raad overweegt dat afwijzing van het verzoek goed denkbaar is als het verzoek niet dan wel zo summier is onderbouwd dat de rechter buiten staat is het verzoek te toetsen aan de maatstaf van het verdedigingsbelang. Ook gaat de Hoge Raad in dit arrest in op getuigenverzoeken die zijn gedaan op een pro forma- of regiezitting. De Hoge Raad overweegt:

“2.33. Ingeval de rechter ten tijde van de pro forma-zitting of de regiezitting over onvoldoende gegevens meent te beschikken om een verantwoorde beslissing te geven op een verzoek van de verdediging tot het oproepen van getuigen, ligt het niet voor de hand dat de rechter het verzoek “in voorlopige zin” afwijst. Mede met het oog op de vereiste duidelijkheid van de verdere procesvoering verdient het de voorkeur dat de rechter in een dergelijk geval de beslissing op het verzoek aanhoudt.

2.34. Dat laat onverlet dat de rechter ingeval het verzoek wordt afgewezen, in de motivering van die beslissing tot uitdrukking kan brengen dat hij zich op basis van wat bij gelegenheid van de pro forma-zitting of de regiezitting ter tafel ligt – waaronder begrepen hetgeen de verdediging ter motivering van het verzoek heeft aangevoerd – onvoldoende ingelicht acht om, ongeacht het toepasselijke criterium, het verzoek te kunnen toewijzen omdat pas bij de latere behandeling van de zaak de voor de beoordeling van het verzoek relevante belangen in hun volle omvang gewogen kunnen worden. Indien de verdediging het na een dergelijke afwijzing van het verzoek op de pro forma-zitting of regiezitting wenselijk acht dat de desbetreffende getuigen alsnog worden gehoord, zal hij die wens voorafgaand aan de nadere terechtzitting aan de officier van justitie of tijdens de inhoudelijke behandeling aan de rechtbank kenbaar moeten maken door een daartoe strekkend, gemotiveerd verzoek te doen. Indien de verdediging zulks niet doet, behoeft de rechter niet ambtshalve te beslissen over de vraag of het eerder afgewezen verzoek alsnog voor toewijzing in aanmerking komt.”

9. Uit het arrest van de Hoge Raad van 21 december 2021 (ECLI:HR:2021:1931) volgt dat de motiveringseis ook na het arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens van 19 januari 2021 (ECLI:CE: ECHR:2021:0119, JUD000220516 (Keskin t. Nederland)) is blijven gelden voor een getuigenverzoek als hier aan de orde.

10. De rechtbank heeft, zoals in de inleiding geschetst, het verzoek tot het horen van de partner van de kroongetuige over de inhoud van de iPhone afgewezen. Daarbij heeft zij overeenkomstig de hiervoor aangehaalde overweging 2.34 van de Hoge Raad in de motivering van die beslissing tot uitdrukking gebracht dat pas bij de latere behandeling van de zaak, namelijk in dit geval nadat de kroongetuige zelf over de berichten zou zijn ondervraagd, de voor de beoordeling van het verzoek relevante belangen in hun volle omvang gewogen kunnen worden.

11. De rechtbank stelt vast dat de verdediging het huidige verzoek slechts heeft onderbouwd met de stelling dat het belang wel voldoende zou zijn gebleken uit de inhoud van de berichten. Deze motivering schiet in het licht van de daaraan te stellen eisen tekort. Voor zover de verdediging heeft willen verwijzen naar haar eerdere stellingen dat uit de berichten blijkt dat de kroongetuige op meerdere momenten heeft gelogen en het horen van belang is in verband met het toetsen van de betrouwbaarheid van de verklaringen van de kroongetuige, is dit onvoldoende motivering. De kroongetuige zelf is inmiddels immers over de berichten ondervraagd. Het had op de weg van de verdediging gelegen om thans concreet te onderbouwen waarin het verdedigingsbelang is gelegen om ook de partner van de kroongetuige over de inhoud van de berichten te horen. Dit klemt te meer nu de verdediging in de beslissing van 14 januari 2022 uitdrukkelijk is uitgenodigd om deze kwestie opnieuw aan de orde te stellen op 1 maart 2022. Nu die onderbouwing is uitgebleven, is de rechtbank niet gebleken van een verdedigingsbelang bij het horen van de partner van de kroongetuige over de inhoud van de berichten op de iPhone. Dit verzoek in de zaken van verdachten [verdachte 4] en [verdachte 9] wordt daarom afgewezen.

Verzoek met betrekking tot het horen als getuige ter terechtzitting

12. De rechtbank wijst ook het verzoek om de partner van de kroongetuige (over de twee reeds toegewezen onderwerpen) op een openbare terechtzitting te horen af. Ten aanzien van de partner van de kroongetuige zijn beschermingsmaatregelen getroffen zodat alleen al daarom een verhoor bij de rechter-commissaris in de rede ligt. De vergelijking met de situatie van de kroongetuige die wel op de terechtzitting door de rechtbank wordt gehoord gaat niet op. De partner van de kroongetuige heeft, anders dan de kroongetuige zelf, geen belastende verklaringen afgelegd in dit onderzoek. De wens van verdachte [verdachte 4] om de partner van de kroongetuige zelf vragen te kunnen stellen maakt dit niet anders.

Conclusie en vervolg

13. Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de partner van de kroongetuige over de twee eerder toegewezen onderwerpen zal worden gehoord door de rechter-commissaris in de zaken van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] , [verdachte 3] , [verdachte 4] en [verdachte 5] , zoals de rechtbank op 29 september 2020 heeft beslist. De rechtbank geeft de rechter-commissaris opdracht dit verhoor thans te gaan plannen.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, gedaan op de regiezitting van 1 maart 2022

1. De rechtbank heeft voorafgaand aan de regiezitting van 1 maart 2022 geen schriftelijke onderzoekswensen ontvangen. Een eerste schriftelijke ronde, zoals die bij eerdere regiezittingen plaatsvond, heeft nu dan ook niet plaatsgevonden.

2. Namens verdachte [verdachte 1] is door mrs. Dunsbergen en Van ’t Land ter terechtzitting van 1 maart 2022 toegelicht dat zij nog niet in staat zijn onderzoekswensen te formuleren. Wel hebben zij laten weten dat eventuele onderzoekswensen naar verwachting in ieder geval zullen zien op het horen van de kroongetuige, de aanloop naar en omstandigheden rond de aanhouding van verdachte [verdachte 1] en (technische aspecten rond) de PGP-berichten.

3. Namens verdachte [verdachte 2] heeft mr. Meijering ter terechtzitting van 1 maart 2022 een aantal onderzoekswensen gedaan waarop het Openbaar Ministerie heeft gereageerd.

4. Namens verdachte [verdachte 3] heeft mr. G.N. Weski ter terechtzitting van 1 maart 2022 een verzoek gedaan waarop het Openbaar Ministerie heeft gereageerd.

5. Het Openbaar Ministerie heeft ter terechtzitting van 1 maart 2022 eveneens een aantal (regie)verzoeken gedaan waarop de raadslieden hebben kunnen reageren.

6. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank op de gedane verzoeken. De rechtbank heeft naar aanleiding van het besprokene ter terechtzitting van 1 maart 2022 een verdere invulling gemaakt van de zittingsdagen voor de komende zittingsperiode. Een invulling van de periode van september tot en met december 2022 zal de rechtbank zo spoedig mogelijk met de procespartijen delen.

7. Ter terechtzitting van 1 maart 2022 heeft het Openbaar Ministerie nog niet de gelegenheid gehad te reageren op het (aanvullende) verzoek van de verdediging met betrekking tot het horen van de partner van de kroongetuige over de inhoud van de iPhone. Hierover volgt nog een schriftelijke ronde. Op dit verzoek zal de rechtbank daarom later beslissen.

In de zaak van verdachte [verdachte 1]

8. Het Openbaar Ministerie heeft de rechtbank verzocht de verdediging een termijn te stellen voor het indienen van aangekondigde mogelijke onderzoekswensen over de aanloop naar en omstandigheden rond de aanhouding van verdachte [verdachte 1] en technische aspecten rond de PGP-berichten.

Oordeel van de rechtbank

9. De rechtbank stelt voorop dat onderzoek naar de aanloop naar en omstandigheden rond de aanhouding van verdachte [verdachte 1] zou kunnen betekenen dat een rechtshulpverzoek aan de autoriteiten van Colombia moet worden gedaan. In verband met de benodigde tijd daarvoor is het wenselijk dat de verdediging zo spoedig als mogelijk dergelijke onderzoekswensen indient. Zij is daartoe overigens ook bereid. Waar het gaat om onderzoekswensen over de feitelijke aanhouding kan verdachte [verdachte 1] zijn raadslieden zelf informeren. Voor het overige geldt dat de verdediging van verdachte [verdachte 1] nu nog niet beschikt over het artikel 565 Sv (oud) BOB-dossier. Het Openbaar Ministerie heeft hierover medegedeeld dat dit dossier ter inzage kan worden verstrekt zodra de beslissing van de rechter-commissaris op een ingediende vordering om een machtiging tot permanente onthouding is ontvangen. Het komt de rechtbank voor dat de verdediging binnen één maand nadat zij inzage krijgt in dit dossier in staat zou moeten zijn op dit punt haar onderzoekswensen in te dienen. Zodra het Openbaar Ministerie dit dossier ter inzage verstrekt verneemt de rechtbank dit dan ook graag. De rechtbank zal verder op de terechtzitting van 21 maart 2022 met de verdediging en het Openbaar Ministerie bespreken wat op dit punt de stand van zaken is en hoe dit praktisch zal worden afgewikkeld.

10. Ten aanzien van mogelijke onderzoekwensen over de technische aspecten rond de PGP-berichten is de rechtbank van oordeel dat het voor de verdediging mogelijk zou moeten zijn om dergelijke verzoeken uiterlijk op 13 mei 2022 in te dienen. De rechtbank verwacht dan ook van de verdediging dat zij dit uiterlijk op de terechtzitting van 13 mei 2022 doet. De rechtbank wijst de verdediging erop dat het Openbaar Ministerie bereid en in staat is geweest om ook buiten de terechtzittingen om oplossingen te bieden voor praktische problemen bij de inzage in de PGP-berichten en vragen omtrent PGP-kwesties te beantwoorden.

11. De verdediging van verdachte [verdachte 1] heeft verder medegedeeld dat zij naar het zich laat aanzien de kroongetuige wenst te horen en dat zij daartoe op een later moment een gemotiveerd verzoek zal doen. De rechtbank wijst de verdediging erop dat het verzoek tot het horen van de kroongetuige ook in de zaak van verdachte [verdachte 1] al is toegewezen. De kroongetuige is al eerder mede in de zaak van verdachte [verdachte 1] gehoord en zal verder worden gehoord, onder andere op de reeds geplande zittingsdagen op 10 en 13 mei 2022 waarop de zaaksdossiers met verdachte [verdachte 1] worden besproken. De verdediging hoeft dan ook niet opnieuw te verzoeken om het horen van de kroongetuige.

In de zaken van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] , [verdachte 6] , [verdachte 2] en [verdachte 1]

Standpunt van het Openbaar Ministerie

12. Het Openbaar Ministerie heeft medegedeeld dat het van de politie heeft vernomen dat de zussen van de kroongetuige hebben aangegeven dat zij vanwege persoonlijke omstandigheden niet in staat zijn om te worden verhoord. Om die reden heeft het Openbaar Ministerie de rechtbank verzocht de eerdere opdracht van de rechtbank te wijzigen en te bepalen dat het verhoor zal worden afgenomen door de rechter-commissaris. De rechter-commissaris kan voorafgaand aan een dergelijk verhoor beoordelen of de persoonlijke omstandigheden in de weg staan aan een getuigenverhoor en zo ja, hoe lang die verhindering aanwezig moet worden geacht. Tevens wordt verzocht te bepalen dat de rechter-commissaris zich voor het verhoor kan laten bijstaan door de politie en dat het verhoor buiten aanwezigheid van procespartijen (Openbaar Ministerie en verdediging) plaatsvindt, zoals ook het geval zou zijn geweest bij een verhoor door de politie.

Standpunt van de verdediging van verdachte [verdachte 2]

13. In reactie op de verzoeken van het Openbaar Ministerie heeft de verdediging van verdachte [verdachte 2] aangevoerd zich niet te kunnen vinden in het voorstel van het Openbaar Ministerie. De rechtbank begrijpt dat de verdediging zelf wenst te kunnen toetsen of de gestelde persoonlijke omstandigheden van voldoende gewicht zijn om van een verhoor af te zien en dat de verdediging de twee zussen, als zij wel als getuige gehoord kunnen worden, ook zelf vragen wil kunnen stellen.

Oordeel van de rechtbank

14. De rechtbank stelt voorop dat zij destijds afwijzend heeft beslist op het verzoek tot het als getuige horen van de twee zussen van de kroongetuige die meegewerkt hebben aan de vierdelige documentaireserie ‘De jacht op de Mocro-Maffia’. De rechtbank achtte alleen in het kader van verificatie en falsificatie enig onderzoek door de politie gerechtvaardigd. Verwezen wordt naar overweging 13 van de beslissing van 29 september 2020 (ECLI:NL:RBAMS:2020:4764). Deze overweging luidt:

“De verdediging (toevoeging rechtbank: van verdachten [verdachte 4] , [verdachte 5] , [verdachte 6] , [verdachte 2] en [verdachte 1] ) heeft verzocht deze twee zussen van de kroongetuige te doen horen als getuige. Voor zover de grondslag van dat verzoek ziet op de totstandkoming van de overeenkomst met de kroongetuige en de beweerde mededeling van een overheidsfunctionaris dat de dood van de broer van de kroongetuige aan de kroongetuige te wijten was, kan de rechtbank niet inzien welk verdedigingsbelang daarmee gemoeid kan zijn. De verdediging heeft verder gewezen op passages uit de documentaire ‘De jacht op de Mocro-Maffia’ waaruit zou volgen dat de kroongetuige (mogelijk) met zijn familie heeft gesproken over de feiten uit de zaaksdossiers Roos en Doorn. De rechtbank is van oordeel dat de aanwijzingen in de citaten uit de documentaire geen uitsluitsel geven over hetgeen de kroongetuige inhoudelijk over die zaken heeft verteld, maar wel enig nader onderzoek op dit punt rechtvaardigen. De officier van justitie wordt opgedragen om, in het kader van verificatie en falsificatie, de beide zussen te doen verhoren door de politie. Indien daartoe aanleiding bestaat kan de verdediging naar aanleiding van de processen-verbaal die van die verhoren worden opgemaakt, een nader verzoek doen tot het horen van hen als getuige.”

15. Bij gelegenheid van de regiezittingen die na deze beslissing hebben plaatsgevonden heeft het Openbaar Ministerie medegedeeld dat de twee zussen hebben aangegeven om persoonlijke redenen niet in staat te zijn te worden verhoord. Hoewel ter terechtzitting van 12 maart 2021 en laatstelijk ter terechtzitting van 20 december 2021 door het Openbaar Ministerie is medegedeeld dat de verhoren bij de politie op korte termijn zouden worden ingepland, moet de rechtbank nu vaststellen dat een verhoor van de zussen door de politie gewoonweg niet is gelukt. De rechtbank ziet, tegen de achtergrond van haar eerdere beslissing dat het gaat om enig onderzoek in het kader van verificatie en falsificatie en bij gebreke van een nadere onderbouwing door de verdediging, geen aanleiding om te bepalen dat de twee zussen thans als getuige bij de rechter-commissaris zouden moeten worden gehoord. De rechtbank ziet evenmin aanleiding hen te laten horen door de rechter-commissaris op de door het Openbaar Ministerie voorgestane wijze. De verzoeken van het Openbaar Ministerie en de verdediging van verdachte [verdachte 2] worden daarom afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 2]

16. De verzoeken van de verdediging tot voeging in het dossier van het rechtshulpverzoek aan het Verenigd Koninkrijk en het aanvullend rechtshulpverzoek aan de autoriteiten van de Verenigde Arabische Emiraten (hierna: VAE) worden afgewezen. De rechtbank ziet hiervoor in de gegeven onderbouwing geen reden. Ten aanzien van het aanvullend rechtshulpverzoek aan de autoriteiten van de VAE geldt overigens dat de door de rechtbank in de beslissing van 8 november 2021 (ECLI:NL:RBAMS:2021:6338) geformuleerde vragen volgens het Openbaar Ministerie één op één zijn overgenomen in dat aanvullende rechtshulpverzoek.

17. Bij beslissing van 14 januari 2022 (ECLI:NL:RBAMS:2022:132) heeft de rechtbank het verzoek van verdachte [verdachte 2] om in de zaak Raspvijl als getuige op te roepen de tussenpersoon met wie de kroongetuige volgens diens verklaring contact heeft gehad over het leveren van semtex en die als ‘ [bijnaam 1] ’ in de telefoon van de kroongetuige zou staan, toegewezen. De verdediging is daarbij opgedragen binnen een maand na die beslissing aan de rechter-commissaris de (identificerende) gegevens van de getuige op te geven zodat deze kan worden opgeroepen. De rechter-commissaris heeft inmiddels laten weten dat de getuige niet kan worden opgeroepen omdat door de verdediging geen (identificerende) gegevens beschikbaar zijn gesteld.

Standpunt van de verdediging

18. De verdediging heeft verzocht het Openbaar Ministerie op te dragen om de identificerende gegevens van deze getuige aan de kroongetuige (eventueel via de raadslieden van de kroongetuige) te vragen en hem te wijzen op zijn verplichting te zeggen wie deze persoon is. Volgens de verdediging mag de kroongetuige op grond van de overeenkomst niet weigeren te antwoorden op deze vraag.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

19. Het Openbaar Ministerie heeft zich op het standpunt gesteld dat het verzoek moet worden afgewezen. Volgens de kroongetuige maakt ‘ [bijnaam 1] ’ geen deel uit van de criminele organisatie die zich bezighoudt met het plegen van moorden. Het enkele feit dat de kroongetuige deze persoon heeft benoemd en er volgens de rechtbank mogelijk een belang zou zijn om deze persoon als getuige te horen, maakt nog niet dat het doorgeven van die personalia onder de verklaringsplicht uit hoofde van de overeenkomst valt.

Oordeel van de rechtbank

20. De rechtbank wijst het verzoek af. Het gaat bij het horen van ‘ [bijnaam 1] ’ als getuige om het verifiëren dan wel falsificeren van de verklaringen van de kroongetuige over deze persoon. Het staat de raadsman vrij om ter terechtzitting aan de kroongetuige te vragen naar de identificerende gegevens van deze persoon. Een (eventueel daar op volgend) debat over de vraag of de kroongetuige moet antwoorden op deze vragen dient op de terechtzitting te worden gevoerd.

Het staat overigens verdachte [verdachte 2] vrij om de hem bekende bijnamen van ‘ [bijnaam 1] ’ via zijn raadsman aan het Openbaar Ministerie mee te delen. Wellicht kan aan de hand van deze bijnamen de persoon alsnog worden geïdentificeerd.

Verzoek om voeging van aanvullende berichten van de iPhone van de kroongetuige en geplande verhoordagen

21. Ter terechtzitting van 1 maart 2022 heeft de verdediging van verdachte [verdachte 2] aandacht gevraagd voor de in de beslissing van 13 juli 2021 (ECLI:NL:RBAMS:2021:3586) neergelegde werkwijze met betrekking tot verzoeken tot voeging van aanvullende berichten uit de iPhone van de kroongetuige in het dossier. De verdediging wil voorafgaand aan de geplande verhoordagen van de kroongetuige niet dat de kroongetuige al kennis heeft kunnen nemen van een eventuele aanvullende selectie door de verdediging. De rechtbank heeft erop gewezen dat de verdediging ook kan verzoeken berichten vooralsnog alleen te voegen in de zaak van verdachte [verdachte 2] . Het volstaat daartoe dat de verdediging het Openbaar Ministerie het nummer van het desbetreffende bericht opgeeft met vermelding van de lijn waar het om gaat.

22. De rechtbank wil zich ook goed kunnen voorbereiden op deze geplande verhoordagen (vanaf 31 maart 2022) en vindt het daarom noodzakelijk dat zij tijdig, uiterlijk op 21 maart 2022, beschikt over eventuele aanvullende iPhone-berichten die op verzoek van de verdediging worden gevoegd in het dossier van verdachte [verdachte 2] . Voor zover dat nog niet is gebeurd, wordt de raadsman daarom verzocht zodanig tijdig aan het Openbaar Ministerie te laten weten welke berichten hij gevoegd wenst te zien, zodat deze termijn ook gehaald kan worden.

In de zaak van verdachte [verdachte 3]

23. Het Openbaar Ministerie heeft aan de verdediging van verdachte [verdachte 3] een overzicht van verkeersgegevens van twee telefoons (* [nummer 1] ) en (* [nummer 2] ) over de periode oktober 2016 tot en met maart 2017 ter inzage verstrekt. Het gaat om een overzicht in een Excelbestand waarin, naar de rechtbank begrijpt, wel zendmastnummers staan vermeld, maar niet de bijbehorende adressen.

24. De raadsman heeft thans verzocht om een volledig overzicht van de historische verkeersgegevens van beide telefoons over deze periode. Het belang daarbij is er volgens de raadsman in gelegen bevestigd te krijgen dat deze nummers niet van verdachte zijn maar van iemand anders. Het Openbaar Ministerie heeft bij repliek toegelicht dat en waarom het verzochte onderzoek zeer arbeidsintensief is. Het heeft de verdediging verzocht om een nadere concretisering en aanduiding van specifieke momenten van welke verkeersgegevens de verdediging de bijbehorende zendmastlocaties zou willen weten. Hierop heeft de raadsman in dupliek geantwoord dat hij met verdachte [verdachte 3] zal bespreken waar verdachte [verdachte 3] in welke periode is geweest. De rechtbank gaat er daarom van uit dat de raadsman zich desgewenst met een concreter verzoek rechtstreeks tot het Openbaar Ministerie wendt zodat hierop nu geen beslissing van de rechtbank hoeft te volgen.

In de zaken van alle verdachten

25. Voor zover de verdediging nog andere verzoeken heeft gedaan of vragen heeft gesteld, blijven deze hier onbesproken omdat de rechtbank er, gelet op de reactie van het Openbaar Ministerie, van uitgaat dat hierop geen beslissing meer hoeft te volgen. Voor zover dit anders is, kan de verdediging bij gelegenheid van een volgende zitting deze (eventuele) onbesproken verzoeken en vragen opnieuw onder de aandacht brengen.

Beslissingen op verzoeken ten aanzien van de voorlopige hechtenis, gedaan op de regiezitting inzake 26Marengo van 1 maart 2022

Namens verdachte [verdachte 1] heeft zijn raadsman verzocht de voorlopige hechtenis op te heffen dan wel deze te schorsen. De rechtbank is van oordeel dat de ernstige bezwaren en de gronden ook nu nog onverkort aanwezig zijn. Zij verwijst daartoe naar haar beslissing over de voorlopige hechtenis van verdachte van 24 december 2021.

De raadsman heeft ten aanzien van de ernstige bezwaren nog betoogd dat uit de telefoongegevens in het dossier (ten onrechte) zou worden afgeleid dat verdachte en medeverdachte [medeverdachte 1] op 8 januari 2017 een (spotters)team hebben gevormd, gelet op de telefoonmasten die werden aangestraald. [medeverdachte 1] kent verdachte echter niet. Kennelijk was de aan verdachte toegeschreven telefoon op dat moment dus niet in zijn bezit, aldus de raadsman. Het betoog van de raadsman doet naar het oordeel van de rechtbank niet af aan de ernstige bezwaren. De rechtbank ziet in het dossier geen aanwijzingen dat [medeverdachte 1] en (andere) spotters op de betreffende datum als een team samenwerkten. [medeverdachte 1] heeft in zijn verklaring van 30 januari 2017 (zie Dossier verhoren [medeverdachte 1] , pagina 258) verklaard dat hij op het moment dat hij informatie wilde doorgeven over de aanwezigheid van [slachtoffer] in de lounge een bericht kreeg waaruit bleek dat er al spotters op [slachtoffer] zaten. Dat wijst er voorshands eerder op dat [medeverdachte 1] en de spotters los van elkaar werkten en niet als team.

Verder heeft de raadsman (wederom) aangevoerd dat er geen sprake is van vluchtgevaar. Dat verdachte een ontsnappingspoging heeft gedaan staat niet vast en is enkel gebaseerd op de stelling van het Openbaar Ministerie, dat het informatie heeft van die strekking, maar die (onderliggende) informatie is niet verstrekt. De raadsman stelt zich op het standpunt dat het Openbaar Ministerie die onderliggende informatie wel dient in te brengen.

De rechtbank verwijst naar haar beslissing van 24 december 2021, waarin staat vermeld wat er volgens de informatie van het Openbaar Ministerie is gebeurd. Verdachte heeft op dat punt geen verklaring afgelegd. Bij die stand van zaken ziet de rechtbank op dit moment geen aanleiding om te twijfelen aan de juistheid van het scenario van het Openbaar Ministerie. Het vluchtgevaar is dan ook nog aanwezig. Ten behoeve van eventuele toekomstige discussie over dit onderwerp vindt de rechtbank het wel wenselijk dat het Openbaar Ministerie (conform het gedane aanbod) de GRIP-informatie die het heeft geciteerd, door het GRIP op schrift laat stellen, ter voeging in het dossier.

Mede gezien het hierboven overwogene doet zich naar het oordeel van de rechtbank ook op dit moment niet de situatie voor als bedoeld in artikel 67a lid 3 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv).

Het verzoek tot schorsing van de voorlopige hechtenis wordt afgewezen. Ook in dit stadium wegen de strafvorderlijke belangen zwaarder dan het persoonlijk belang van verdachte bij invrijheidstelling.

Inzake verdachte [verdachte 2]

De raadsman van verdachte heeft verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis tot aan de einduitspraak. Hij heeft hiertoe aangevoerd, kort gezegd, dat er voor verdachte ontlastend materiaal naar voren is gekomen, met name in de zaak Zeilboot. Volgens de raadsman moet dit meegewogen worden bij de afweging van de persoonlijke belangen van verdachte en de belangen van strafvordering. Daarnaast heeft de raadsman gewezen op de lange tijd die verdachte inmiddels in voorlopige hechtenis verblijft.

Gelet op de ernst van de strafbare feiten waarvoor ernstige bezwaren aanwezig zijn, is de rechtbank van oordeel dat het persoonlijk belang van verdachte niet opweegt tegen het belang van strafvordering. Het recent gevoegde proces-verbaal met de uitwerking van een telefoongesprek dat verdachte [verdachte 2] vanuit detentie heeft gevoerd, waar de raadsman op heeft gewezen, maakt dit niet anders. Het verzoek tot schorsing van de voorlopige hechtenis wordt dan ook afgewezen.

Namens verdachte is primair verzocht om opheffing van de voorlopige hechtenis, wegens het ontbreken van ernstige bezwaren en gronden. De raadsvrouw heeft hiertoe aangevoerd dat verdachte geen gebruik heeft gemaakt van de aan hem toegeschreven PGP-lijnen en dat uit de in het dossier genoemde tijdstippen met betrekking tot een PGP-bericht blijkt dat de PGP-data niet betrouwbaar zijn. Nu de voorlopige hechtenis al heel lang voortduurt, dient de rechtbank strenger te toetsen of er sprake is van voldoende bewijs, aldus de raadsvrouw.

De officier van justitie van justitie heeft, in reactie op het opheffingsverzoek van de verdediging, een uitleg gegeven omtrent de tijdstippen van het genoemde PGP-bericht. Op basis van deze uitleg is de rechtbank van oordeel dat de ernstige bezwaren en gronden onverkort aanwezig zijn. Ook doet zich niet de situatie voor als bedoeld in artikel 67a lid 3 Sv. Het verzoek om opheffing van de voorlopige hechtenis wordt afgewezen.

Subsidiair is door de verdediging verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis. De raadsvouw heeft aangevoerd dat verdachte al heel lang in detentie verblijft en dat de gezondheid van zijn moeder verder achteruit gaat. De rechtbank is van oordeel dat het belang van strafvordering ook op dit moment zwaarder weegt dan het persoonlijk belang van verdachte. De rechtbank verwijst hierbij naar de motivering van haar beslissing van 23 september 2021, die ook nu nog steeds geldt. Het verzoek wordt afgewezen.

De raadsvrouw heeft meer subsidiair verzocht om de mogelijkheden voor elektronisch toezicht te laten onderzoeken. De rechtbank ziet hiertoe geen aanleiding, zodat ook dit verzoek wordt afgewezen.

De raadsvrouw heeft primair verzocht om de voorlopige hechtenis van verdachte op te heffen. Zij heeft hiertoe aangevoerd dat er ten aanzien van verdachte geen belastend materiaal bij is gekomen, dat het dossier jegens verdachte al twee jaar ongewijzigd is en dat het standpunt van de verdediging, dat er geen sprake is van voldoende ernstige bezwaren, ongewijzigd is. Daarnaast heeft de raadsvrouw zich op het standpunt gesteld dat er geen gronden voor de voorlopige hechtenis aanwezig zijn.

De rechtbank is van oordeel dat de ernstige bezwaren en gronden onverkort aanwezig zijn en verwijst voor de motivering naar haar beslissing van 24 december 2021. De raadsvrouw heeft uitgelegd waarom de verdediging zich niet kan vinden in (de motivering van) die beslissing. De rechtbank ziet echter geen aanleiding om anders te beslissen dan op 24 december 2021. Het opheffingsverzoek wordt afgewezen.

Subsidiair is verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis. Ook hiervoor geldt dat de rechtbank geen aanleiding ziet om anders te oordelen dan de vorige keer dat hierom is verzocht. Het verzoek wordt afgewezen.

Beslissingen van de rechtbank op verzoeken in 26Marengo, gedaan op de regiezitting van 20 december 2021

1. Aan de regiezitting van 20 december 2021 is een schriftelijke ronde voorafgegaan. Hiervan heeft alleen mr. I.N. Weski gebruik gemaakt. De raadsvrouw heeft in deze eerste termijn namens verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] onderzoekswensen ingediend bij e-mailbericht van 5 december 2021. Het Openbaar Ministerie heeft op 13 december 2021 op deze onderzoekswensen gereageerd. Op 20 december 2021 heeft vervolgens re- en dupliek plaatsgevonden.

2. Namens verdachte [verdachte 4] is door mrs. H.M. Dunsbergen en R. van ’t Land ter terechtzitting van 20 december 2021 een regieverzoek gedaan. Hierop heeft het Openbaar Ministerie gereageerd.

3. Namens verdachte [verdachte 5] heeft mr. G.N. Weski ter terechtzitting van 20 december 2021 een tweetal onderzoekswensen gedaan waarop het Openbaar Ministerie heeft gereageerd.

4. Verdachte [verdachte 6] heeft ter terechtzitting van 20 december 2021 een aantal onderzoekwensen gedaan. Het Openbaar Ministerie heeft hierop ter terechtzitting van 21 december 2021 gereageerd, waarna nog repliek en dupliek heeft plaatsgevonden.

5. Hieronder volgen de beslissingen van de rechtbank op de gedane verzoeken en op het door het Openbaar Ministerie gehandhaafde verzoek tot het horen van een getuige bij de rechter-commissaris. Tot slot volgen de overwegingen van de rechtbank met betrekking tot de invulling van de zittingsdagen in de periode van maart tot en met juni 2022. De concrete invulling is opgenomen in een bijlage.

In de zaken van verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3]

6. Namens verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] is verzocht om voeging van de geluidsdrager en zeven gespreksverslagen die worden genoemd in het proces-verbaal van 17 januari 2017, met betrekking tot TGO Kreta, dat recent – op 3 december 2021 – door het Openbaar Ministerie is gevoegd.

Oordeel van de rechtbank

7. De rechtbank wijst erop dat bedoeld proces-verbaal van 17 januari 2017 is gevoegd op verzoek van de verdediging van medeverdachte [verdachte 7] . Die verdediging had in verband met de verdenking in zaaksdossier Kreta verzocht om voeging van een tapgesprek tussen [naam 1] en [naam 2] . Aan dit verzoek is tegemoet gekomen door voeging van genoemd proces-verbaal met bijlagen. Die bijlagen betreffen de uitwerking van twee tapgesprekken en twee sms-berichten tussen deze personen. Dat de geluidsdrager en zeven gespreksverslagen relevant zouden zijn voor de beantwoording van de vragen van de artikelen 348 en 350 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) is niet door de verdediging onderbouwd. Het verzoek om ook deze stukken te voegen wordt daarom afgewezen.

8. De verdediging heeft verzocht het Openbaar Ministerie te laten toelichten of er ook nu geen plannen bestaan de meinedige verklaringen van de kroongetuige te onderzoeken en hem voor meineed te vervolgen. Volgens de verdediging is dit van belang in het kader van de beoordeling door de rechtbank van de betrouwbaarheid van de waarheidsvinding en het door het Openbaar Ministerie getoonde eventuele gunstbetoon.

Oordeel van de rechtbank

9. Dit verzoek komt neer op een herhaling van zetten. Hetzelfde verzoek heeft de verdediging gedaan bij gelegenheid van de vorige regiezitting en daarop heeft de rechtbank beslist op 8 november 2021. Onder verwijzing naar die beslissing wijst de rechtbank het herhaalde verzoek af.

Verzoek met betrekking tot de inzage in berichten uit de iPhone van de kroongetuige

10. De verdediging heeft verzocht om de nog niet ter inzage verstrekte berichten uit de iPhone van de kroongetuige alsnog te verstrekken, met uitzondering van de berichten die met machtiging van de rechter-commissaris worden onthouden. Daarnaast is verzocht de al verstrekte berichten wederom ter inzage op een MacBook aan de verdediging ter beschikking te stellen, in ieder geval tot het einde van de procedure bij de rechtbank. De verdediging kan dan in de aankomende periode gedurende dit proces nog nadere analyses uitvoeren.

Oordeel van de rechtbank

11. Aan het eerste verzoek is voldaan. De verdediging heeft inzage in alle berichten uit de iPhone van de kroongetuige, met uitzondering van de berichten die met machtiging van de rechter-commissaris worden onthouden. De rechtbank heeft geen reden te twijfelen aan de mededeling van het Openbaar Ministerie hierover.

12. Ten aanzien van het verzoek de berichten wederom ter inzage op een MacBook ter beschikking te stellen wijst de rechtbank op haar beslissing van 4 oktober 2021 (ECLI:NL:RBAMS:2021:5545). Daarin heeft de rechtbank over de wijze van inzage op de MacBooks het volgende overwogen: “De rechtbank ziet vanwege de precaire aard van de berichten wel aanleiding te bepalen dat de inzage op de huidige wijze niet langer duurt dan strikt noodzakelijk in het kader van het voeren van een adequate verdediging en zal daarom bepalen dat de huidige wijze van inzage nog voortduurt tot 1 december 2021. De rechtbank is van oordeel dat deze termijn voldoende gelegenheid biedt aan de verdediging om na te gaan of zich in de inzageset nog berichten bevinden die zij aan het dossier toegevoegd wenst te zien. Na die periode zou inzage in de berichten op het politiebureau moeten kunnen volstaan.” De rechtbank stelt vast dat de verdediging de termijn van 1 december 2021 heeft laten verstrijken zonder dat binnen die termijn gemotiveerd om verlenging is verzocht. De berichten zijn inmiddels van het MacBook verwijderd. De verdediging heeft geen concreet argument aangevoerd dat in de zaken van verdachten de termijn te kort was voor het voeren van een adequate verdediging. Het verzoek wordt daarom afgewezen. De rechtbank wijst erop dat de berichten nog steeds op het politiebureau en de inzagelaptops in de Extra Beveiligde Inrichting (hierna: EBI) kunnen worden ingezien.

In de zaak van verdachte [verdachte 3]

13. Namens verdachte [verdachte 3] is een aantal verzoeken gedaan gerelateerd aan het verhoor van de liaison officer dat op 10 november 2021 bij de rechter-commissaris heeft plaatsgevonden. Samengevat wordt verzocht:

14. Het Openbaar Ministerie heeft zich niet verzet tegen het afronden van het verhoor van de reeds gehoorde liaison officer en het horen van de ‘andere’ liaison officer. Voor het overige concludeert het Openbaar Ministerie tot afwijzing van de verzoeken.

15. De argumenten van de verdediging en het Openbaar Ministerie komen – voor zover van belang – bij de beslissing van de rechtbank aan de orde. De rechtbank had op 20 en 22 december 2021, toen de verzoeken op de terechtzitting werden besproken, nog niet de beschikking over het proces-verbaal van de rechter-commissaris van 10 november 2021, maar inmiddels is dat wel zo.

Oordeel van de rechtbank

16. Uit de schriftelijke reactie van het Openbaar Ministerie van 13 december 2021 leidt de rechtbank af dat ook de zaaksofficieren van justitie er pas tijdens het verhoor op 10 november 2021 achter kwamen dat de getuige niet de liaison officer was die aanwezig was bij het bezoek van twee rechercheurs aan de Dubai Police op 12 september 2018. De rechtbank ziet geen aanwijzing dat dit gegeven is verzwegen. Gelet daarop wordt het verzoek van de verdediging daarover afgewezen.

17. Het verhoor van de liaison officer bij de rechter-commissaris op 10 november 2021 is nog niet afgerond. Dat zal nog moeten gebeuren. Het verzoek van de verdediging om daarnaast de liaison officer te horen die bij het bezoek aan de Dubai Police op 12 september 2018 aanwezig is geweest, zal de rechtbank toewijzen. De rechtbank ziet – anders dan door de verdediging verzocht – geen aanleiding om de liaison officers op de terechtzitting als getuige te horen. Naar het voorlopig oordeel van de rechtbank heeft de rechter-commissaris op goede gronden de vordering tot het treffen van beschermende maatregelen ex artikel 190 lid 3 Sv toegewezen. De rechter-commissaris is bij uitstek geëquipeerd voor een dergelijk verhoor onder complexe omstandigheden. Daar komt bij dat de inhoudelijke onderbouwing van de verdediging – de rechter-commissaris zou de beslissing van de rechtbank denatureren – niet door de rechtbank wordt gevolgd. De rechtbank heeft op 13 juli 2021 beslist dat de rechter-commissaris de liaison officer zou moeten horen over “welke informatie door of via de liaison officer over verdachte [verdachte 3] is gedeeld met de autoriteiten van de VAE en over de feitelijke uitvoering van de aanhouding en de overdracht van verdachte [verdachte 3] ”. Daarbij heeft de rechtbank beslist: “Mocht de beantwoording van vragen over deze onderwerpen aanleiding geven om (verdiepings)vragen te stellen over een onderwerp dat de rechtbank nu niet expliciet heeft benoemd, dan kan de rechter-commissaris de relevantie van de vragen bepalen en wanneer de vragen relevant zijn, ook die vragen (laten) stellen.” De rechter-commissaris heeft dit terecht als een gesloten opdracht beschouwd en de vragen van de verdediging die dit bestek te buiten gingen belet. Voorshands is de rechtbank van oordeel dat er door de rechter-commissaris tot op heden geen vragen zijn belet die bij nadere beschouwing toch door de getuige beantwoord hadden moeten worden. Aanvullend geldt dat de rechtbank van oordeel is dat de rechter-commissaris de opdracht om de ‘andere’ liaison officer te horen op eenzelfde wijze dient te interpreteren.

18. De rechtbank heeft kennis genomen van de e-mail van de rechters-commissaris van 21 december 2021 waarin zij aangeven – kort gezegd – dat het met alle beschermende maatregelen die van toepassing zijn en de beperkingen als gevolg van corona, een grote logistieke operatie is om een verhoor van een liaison officer te organiseren, dat zij niet bekend zijn met de zittingsplanning van 26Marengo en dat zij de suggestie doen aan de rechtbank om eventueel akkoord te gaan met een afsluitende schriftelijke vragenronde. De rechters-commissaris gaan in hun e-mail nog enkel uit van het afronden van verhoor van 10 november 2021. Inmiddels is duidelijk dat niet alleen dit verhoor nog moet worden afgerond, maar dat ook de ‘andere’ liaison officer gehoord moet worden. De rechtbank is zich zeer bewust van de complexiteit van de planning van dergelijke verhoren, maar het gegeven dat er pas in juni 2022 gerekwireerd zal worden maakt dat hier voldoende tijd voor lijkt te zijn. De rechtbank ziet daarom geen aanleiding om af te zien van een verhoor en de verdediging schriftelijke vragen te laten stellen.

19. Dat er op politie-politie basis informatie is uitgewisseld met de Dubai Police over verdachte [verdachte 3] staat vast. Het proces-verbaal van 22 februari 2021 van de verbindingsambtenaar van het Landelijk Internationaal Rechtshulpcentrum (hierna: LIRC), waaruit blijkt dat er een grote hoeveelheid informatie over verdachte [verdachte 3] is gedeeld met de Dubai Police, is daar een weerslag van. De getuige heeft op 10 november 2021 bij de rechter-commissaris verklaard dat hij geen extra informatie aan Dubai heeft verstrekt dan genoemd in dit proces-verbaal, behalve twee (kranten)artikelen die hij tijdens het verhoor eerder noemde. Aan het verzoek lijkt de impliciete stelling ten grondslag te liggen dat er meer of andere informatie aan de autoriteiten van Dubai zou zijn verstrekt, maar die stelling is op geen enkele wijze onderbouwd. Dat leidt tot afwijzing van dit verzoek.

Verzoek om de rechercheur te horen die verantwoordelijk is voor het verstrekken van persberichten en andere informatie

20. De getuige heeft op 10 november 2021 uitgebreid geantwoord op de vragen van de verdediging omtrent het attenderen van de buitenlandse collega’s op krantenberichten en andere open bronnen. De rechtbank leest – anders dan de verdediging stelt – in dit verhoor niet terug dat de getuige het aankomend verschijnen van een artikel in De Telegraaf over de vermeende Iran-connectie met de Dubai Police heeft gedeeld op verzoek van een rechercheur. De getuige heeft verklaard dat de rechercheur hem er slechts op heeft geattendeerd dat er een artikel over verdachte [verdachte 3] zou verschijnen, dat daar geen verzoek aan was verbonden, dat hij door meerdere collega’s is gebeld over publicaties in de Nederlandse pers, dat het gebruikelijk is dat je elkaar (de rechtbank begrijpt: in dit geval de Dubai Police) informeert en dat er geen specifieke reden is waarom hij iets doorstuurt. Daarmee komt de grondslag aan dit verzoek te ontvallen. Dit leidt tot afwijzing van het verzoek.

Verzoek met betrekking tot de ontbrekende acht pagina’s in het proces-verbaal JM2723 van verbalisant [verbalisant]

21. De verdediging verzoekt inzage in genoemde pagina’s en stelt daartoe dat deze pagina’s informatie bevatten die bepalend kan zijn geweest voor de wijze waarop verdachte [verdachte 3] is bejegend. Die onderbouwing is, in het licht van de beslissing tot onthouding van dit stuk van de rechter-commissaris, onbegrijpelijk. Deze overweegt immers na kennisname – voor zover hier van belang – dat de onthouden informatie geen verzoeken aan de autoriteiten van Dubai bevat voor de inzet van BOB-middelen, geen betrekking heeft op een eventuele connectie tussen verdachte [verdachte 3] (of andere verdachten) en Iran en geen ontlastende informatie bevat. In dat licht valt niet in te zien hoe deze informatie bepalend kan zijn geweest voor de wijze waarop verdachte [verdachte 3] is bejegend. Dit leidt tot afwijzing van het verzoek.

Verzoek met betrekking tot de PowerPointpresentatie die op 12 september 2018 is getoond aan de Dubai Police

22. De verdediging verzoekt inzage in deze presentatie en onderbouwt dit met de stelling dat de getuige op 10 november 2021 heeft verklaard dat de inhoud van deze presentatie deel uitmaakt van het proces-verbaal van het LIRC van 22 februari 2021. De verdediging stelt dat dit proces-verbaal betrekking heeft op meldingen van 21 december 2017 tot en met 17 december 2019, dat een presentatie in september 2018 nooit betrekking kan hebben op meldingen van na die datum en dat de uitspraken van de liaison officer dan ook onbegrijpelijk en onvolledig zijn. De rechtbank kan deze redenering niet volgen en deze kan daarom niet dienen ter onderbouwing van het verzoek. Het verzoek wordt daarom afgewezen. Nu de beide liaison officers nog als getuige gehoord gaan worden kan de verdediging uiteraard aanvullende vragen stellen over dit onderwerp.

23. De rechtbank heeft in de zaak van medeverdachte [verdachte 7] op 23 juni 2021 een verzoek tot opheffing dan wel schorsing van zijn voorlopige hechtenis behandeld in raadkamer. Het Openbaar Ministerie heeft het proces-verbaal van die raadkamerzitting in het dossier van de medeverdachten gevoegd, maar een deel van de tekst van het proces-verbaal is zwartgelakt.

24. De verdediging heeft verzocht om verstrekking van het gehele, ongezwarte proces-verbaal. Zij stelt daartoe dat de verdediging aan de hand van het te verstrekken stuk kan beslissen of zij medeverdachte [verdachte 7] als getuige wil ondervragen. Volgens de raadsvrouw is de rechtbank mogelijk al ten nadele van haar cliënten beïnvloed door kennisname van de zwartgemaakte delen en dient de verdediging in een gelijkwaardige situatie te zijn als de rechtbank, voor wat betreft het procesdossier.

Oordeel van de rechtbank

25. De rechtbank overweegt als volgt. De behandeling in raadkamer van verzoeken over de voorlopige hechtenis vindt achter gesloten deuren plaats (artikel 22 lid 1 Sv). Wat op raadkamerzittingen wordt besproken, wordt (gelet op het vertrouwelijke karakter van die zittingen) niet zonder meer gedeeld met anderen, zoals medeverdachten. In dit geval heeft het Openbaar Ministerie het betreffende proces-verbaal van de raadkamer van 23 juni 2021 gevoegd in het dossier onder weglating van namen van beroepshalve betrokken derden en de standpunten van de verdediging en het Openbaar Ministerie in het kader van het schorsingsverzoek.

26. De raadsvrouw wijst er terecht op dat de situatie zich kan voordoen dat de rechtbank meer weet dan de verdediging, als niet het gehele proces-verbaal van een raadkamerzitting van een medeverdachte in het dossier wordt gevoegd. Dat geldt echter per definitie voor alle besloten behandelingen en is naar het oordeel van de rechtbank niet in strijd met artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Bij informatie over persoonlijke omstandigheden en belangen en het debat daarover hebben medeverdachten geen gerechtvaardigd belang. De inhoudelijke verklaring is wel leesbaar gevoegd in het dossier van de medeverdachten, waardoor er zich geen situatie voordoet waarin de verdediging op achterstand staat. Het verzoek wordt daarom afgewezen.

In de zaak van verdachte [verdachte 6]

27. Verdachte [verdachte 6] heeft in de zaak Raspvijl verzocht als getuige op te roepen de tussenpersoon met wie de kroongetuige volgens diens verklaring contact heeft gehad over het leveren van semtex en die als ‘ [naam 3] ’ in de telefoon van de kroongetuige zou staan.

Oordeel van de rechtbank

28. De rechtbank is van oordeel dat verdachte voldoende belang heeft bij het (doen) horen van deze getuige. De kroongetuige heeft immers in zijn kluisverklaring van 28 januari 2017 (zie Dossier verhoren [kroongetuige] , pagina’s 245-255) verklaard dat hij met zowel verdachte [verdachte 6] als met diens broer [verdachte 4] heeft gesproken over het regelen van semtex, en dat hij vervolgens met ‘ [naam 3] ’ contact heeft gehad over de vraag of de semtex in plaats van met een kabel met een ontsteking via een telefoon kon worden gemaakt. Mogelijk kan de getuige de verklaring van de kroongetuige dan ook verifiëren of falsificeren.

29. De rechtbank zal de rechter-commissaris belasten met dit verhoor. Het is aan de verdediging om de personalia op te geven van de getuige waar zij om verzoekt. Zeker nu de verdachte aan heeft gegeven te weten om wie het gaat. Omdat geen (officiële) personalia van de getuige bij de rechtbank bekend zijn, dient de verdediging binnen een maand na heden aan de rechter-commissaris de (identificerende) gegevens van de getuige op te geven zodat deze kan worden opgeroepen.

30. De rechtbank realiseert zich dat verdachte in de laatste zittingsperiode niet actief is bijgestaan door een raadsman, in verband met het door de verdediging ingenomen standpunt over de huidige onmogelijkheid voor de raadsman om een laptop met daarop het verdedigingsdossier in de EBI mee te nemen tijdens bezoek aan zijn cliënt. De rechtbank laat het aan goed overleg tussen de rechter-commissaris en de raadsman over om het getuigenverhoor te plannen. De rechtbank ziet in de situatie in de EBI op voorhand geen beletsel voor de raadsman om dit getuigenverhoor voor te bereiden. Het is in elk geval niet de bedoeling van de rechtbank dat verdachte zelf het getuigenverhoor bij de rechter-commissaris bij zal wonen om rechtstreeks vragen aan de getuige te stellen.

31. Verdachte [verdachte 6] wil verder twee buurjongens van de kroongetuige als getuige doen horen. Hij heeft daartoe aangevoerd dat de kroongetuige heeft verklaard dat hij voor die buurjongens semtex heeft geregeld, om voor een plofkraak te gebruiken.

Oordeel van de rechtbank

32. De rechtbank wijst dat verzoek af. Onvoldoende is onderbouwd wat de relevantie is van de verklaring van die buurjongens voor het strafproces van verdachte. Zijn zaak gaat immers over levensdelicten en niet over plofkraken. Verder is niet onderbouwd dat de buurjongens zouden kunnen verklaren over de hierboven genoemde contacten met verdachten [verdachte 6] , [verdachte 4] , de kroongetuige en ‘ [naam 3] ’ over de levering van semtex met ontsteking via een telefoon.

33. Verdachte [verdachte 6] heeft de rechtbank verzocht om het getuigenverhoor van de ex-vriendin van de broer van de kroongetuige. Zij zou volgens de verklaring van de kroongetuige kentekens voor hem hebben nagetrokken. Door haar te verhoren kan getoetst worden of de kroongetuige via haar een kenteken heeft nagetrokken in december 2016, aldus verdachte.

34. De officier van justitie heeft in reactie op dit verzoek opgemerkt dat bij de Rijksdienst voor het Wegverkeer is nagegaan of het bewuste kenteken van de auto waarin [slachtoffer] reed, is nagetrokken. Dit bleek het geval te zijn, op 8 december 2016 om 14:51 uur. Dit staat in het verificatiejournaal waarin inzage is verleend, maar is niet in het dossier gevoegd. Van deze bevraging zal alsnog een proces-verbaal worden opgemaakt dat in het dossier zal worden gevoegd, aldus de officier van justitie. Bij die stand van zaken ziet de rechtbank op dit moment geen aanleiding om de verzochte getuige te (doen) horen. Het verzoek wordt dan ook afgewezen.

35. Verdachte [verdachte 6] heeft verzocht om [naam 4] te horen als getuige. Hij heeft daaraan allereerst ten grondslag gelegd dat uit het dossier (zie Algemeen dossier, pagina 2151) volgt dat de getuige heeft verklaard dat verdachten [verdachte 6] en [verdachte 4] hem hebben gezegd zijn onderneming te verkopen aan verdachte [verdachte 3] .

Oordeel van de rechtbank

36. De rechtbank ziet wel de (mogelijke) relevantie van een verhoor van de getuige over dat onderwerp. Het is echter niet aannemelijk dat de getuige (binnen redelijke termijn) gehoord zal kunnen worden. De getuige is gedetineerd in Marokko, en het Openbaar Ministerie heeft op de terechtzitting van 3 november 2020 gemeld dat de autoriteiten van Marokko sinds december 2018 op geen enkel rechtshulpverzoek in de zaak 26Marengo antwoord hebben gegeven. Het verzoek wordt daarom op dit moment afgewezen. De rechtbank verzoekt het Openbaar Ministerie wel om de rechtbank op de volgende zittingsdag te informeren over de actuele stand van zaken van de relatie met Marokko ten aanzien van de uitvoering van rechtshulpverzoeken.

37. Verdachte [verdachte 6] heeft nog een tweede onderbouwing gegeven aan zijn verzoek om [naam 4] te verhoren als getuige: de kroongetuige verklaart in zijn kluisverklaring van 27 maart 2017 (zie Dossier verhoren [kroongetuige] , pagina 740) over een ‘troef’ die hij mogelijk wil bewaren, en hij noemt vervolgens de naam ‘ [naam 4] ’. Verdachte [verdachte 6] wil aan de getuige vragen of hij in contact stond met de kroongetuige.

38. Het verzoek is ten aanzien van deze grondslag – nog los van het hierboven overwogene – niet toewijsbaar. De kroongetuige heeft het in de bewuste passage over de moord op een andere persoon, die mogelijk met een partij drugs te maken heeft. Hij voegt daar dan aan toe: “Dus daar moet ik nog op terugkomen. Of dat de bedoeling is om wel te vertellen of niet te vertellen. Omdat we niet weten, kijk, als de Nederlandse Staat daar niks mee kan, dan heeft het geen nut om te vertellen. Maar sommige dingen ken je van tevoren al weten of ze in Nederland er wat mee kan of niet mee kan. Alleen is het dan handig om het wel dan te vertellen of die troef te bewaren voor iets, andere organisatie. Die er wel wat mee kan. Maar goed, het is, daar komen we op terug.” De rechtbank kan uit deze verklaring niet afleiden dat dit over [naam 4] gaat, maar de verdachte kan uiteraard aan de kroongetuige de vraag stellen welke betekenis zijn verklaring op het genoemde punt (de troef) heeft. Als onderbouwing voor het horen van [naam 4] als getuige is de verwijzing naar deze passage echter onvoldoende.

In de zaken van alle verdachten

39. Desgevraagd door de rechtbank heeft het Openbaar Ministerie ter terechtzitting van 20 december 2021 opgemerkt dat het ter terechtzitting van 16 april 2021 gedane verzoek tot het horen van een getuige wordt gehandhaafd. Het gaat om een getuige die zou kunnen verklaren over een ontmoeting tussen verdachte [verdachte 3] en de kroongetuige in [theehuis] . De naam van deze persoon is door de kroongetuige ter zitting van 9 april 2021 op een briefje geschreven en dit briefje is vervolgens door zijn raadsman (opgevouwen) aan de rechtbank overhandigd. Het Openbaar Ministerie heeft voorgesteld deze getuige te horen zonder van te voren de naam van deze getuige bij procespartijen (inclusief het Openbaar Ministerie) bekend te maken.

Oordeel van de rechtbank

40. De rechtbank merkt allereerst op dat het overhandigde briefje opgevouwen is gebleven, zoals ter terechtzitting van 9 april 2021 door de voorzitter is bepaald. De rechtbank kent de inhoud van het briefje dan ook niet. Volgens de kroongetuige is de persoon wiens naam op het briefje staat aanwezig geweest bij de eerste ontmoeting tussen de kroongetuige en verdachte [verdachte 3] . Deze eerste ontmoeting zou volgens de kroongetuige hebben plaatsgevonden in [theehuis] in de periode tussen 2006 en 2008, uiterlijk 2009. De rechtbank acht onvoldoende onderbouwd waarom het horen van de getuige van belang is voor de beantwoording van de vragen van de artikelen 348 en 350 Sv. Daarbij weegt mee dat de periode niet alleen zeer ruim is omschreven maar ook buiten de tenlastegelegde periode valt. Ook inhoudelijk heeft de vraag of deze concrete ontmoeting al dan niet heeft plaatsgevonden onvoldoende relevantie voor de beoordeling van de tenlastegelegde feiten. Het verzoek van het Openbaar Ministerie wordt daarom afgewezen.

41. De rechtbank heeft op 29 september 2020 op het verzoek van de verdediging van verdachten [verdachte 8] , [verdachte 9] , [verdachte 10] , [verdachte 6] en [verdachte 4] beslist dat de partner van de kroongetuige bij de rechter-commissaris gehoord zal worden over de telefoons die de kroongetuige (mogelijk) in zijn cel heeft gehad in 2017 en over haar wetenschap met betrekking tot de betrokkenheid van de kroongetuige bij de feiten uit de zaaksdossiers Roos/Doorn. Bij de regiezitting van 16 april 2021 heeft de verdediging van verdachten [verdachte 9] , [verdachte 10] en [verdachte 6] de rechtbank verzocht te bepalen dat de partner ook mag worden ondervraagd over de inhoud van de iPhone. De rechtbank heeft dat verzoek – evenals de verzoeken van de andere raadslieden om bij dat verhoor in dat geval te mogen aansluiten – voor dat moment afgewezen. De rechtbank heeft daarbij overwogen dat de beslissing of de verdediging daarbij belang heeft pas kan worden genomen nadat de kroongetuige zelf over de inhoud van de iPhone is gehoord. Een reeds gepland verhoor van de partner over de eerste twee onderwerpen is om een praktische reden uitgesteld. De rechtbank wenste namelijk te voorkomen dat de getuige mogelijk een tweede keer bij de rechter-commissaris zou moeten verschijnen.

42. De kroongetuige is inmiddels (op 22 september 2021) verhoord over algemene onderwerpen, waaronder over de inhoud van berichten uit de iPhone. Het verhoor van de partner van de kroongetuige over de eerste twee onderwerpen heeft nog niet plaatsgevonden. De rechtbank stelt zich voor dat een eventueel debat over de vraag of de partner van de kroongetuige ook over de inhoud van de iPhone mag worden bevraagd op de eerstvolgende regiezitting plaatsvindt. Daarna zal de rechtbank de rechter-commissaris verzoeken het verhoor van de partner in te plannen.

43. Namens verdachten [verdachte 1] , [verdachte 2] en [verdachte 3] is een aantal vragen gesteld over het recent op 2 december 2021 verstrekte proces-verbaal met aanvullende PGP-berichten in de zaaksdossiers Ster, Kreta en het zaaksdossier artikel 140 Sr. Ook namens verdachte [verdachte 5] zijn naar aanleiding van dit proces-verbaal vragen gesteld. Het Openbaar Ministerie heeft op al deze vragen geantwoord. De verdediging heeft daarop laten weten dat hier geen beslissing van de rechtbank meer nodig is.

44. Hetzelfde geldt voor het verzoek namens verdachte [verdachte 3] om het document ‘geen bezwaar tegen uitlevering aan NL’ dat hij bij de Dubai Police zou hebben ondertekend te verstrekken. Het Openbaar Ministerie heeft daarop geantwoord dat dit document niet van de autoriteiten van de Verenigde Arabische Emiraten (hierna: VAE) is ontvangen maar dat dit wel (opnieuw) is opgevraagd met het aanvullende rechtshulpverzoek aan de VAE overeenkomstig de beslissing van de rechtbank van 8 november 2021 (ECLI:NL:RBAMS:2021:6338) hierover. Ook hierop hoeft de rechtbank dan ook niet meer te beslissen.

45. De verdediging van verdachte [verdachte 5] heeft ten slotte nog verzocht om inzage ter eventuele voeging in het dossier van een (tap)gesprek dat verdachte op 26 november 2021 met zijn eigen telefoonkaart heeft gevoerd met een persoon op het telefoonnummer eindigend op [nummer] . Dit gesprek, dat vanwege de ordemaatregelen in detentie volgens de verdediging zal zijn opgenomen, kan van belang zijn in het kader van de beoordeling van de betrouwbaarheid van de verklaringen van getuige [naam 5] . Het Openbaar Ministerie heeft ter terechtzitting toegezegd hier ‘achter aan te gaan’. De rechtbank begrijpt daaruit dat is toegezegd dat nagegaan zal worden of het gesprek is opgenomen en bewaard gebleven, in welk geval een uitwerking van die opname aan de verdediging ter inzage wordt verstrekt. De rechtbank gaat er dan ook van uit dat hier geen beslissing meer nodig is.

46. Voor zover de verdediging nog andere verzoeken heeft gedaan of vragen heeft gesteld, blijven deze hier onbesproken omdat de rechtbank er, gelet op de reactie van het Openbaar Ministerie, van uitgaat dat hierop geen beslissing meer hoeft te volgen. Voor zover dit anders is, kan de verdediging bij gelegenheid van een volgende zitting deze (eventuele) onbesproken verzoeken en vragen opnieuw onder de aandacht brengen.

47. De raadslieden van verdachte [verdachte 4] hebben verzocht zijn zaken los te koppelen van de zaken van de overige Marengo-verdachten. Op basis van de dikte van het dossier schatten zij in dat zij in september 2022 zo ver in het dossier zijn ingelezen dat een inhoudelijke regiezitting zou kunnen worden gehouden. Alleen dan zou een goede verdediging gevoerd kunnen worden.

48. Het Openbaar Ministerie heeft aangegeven de laatste negen zittingsdagen van juni 2022 voor het requisitoir te willen gebruiken en heeft een globale invulling gegeven aan de overige zittingsdagen die in de periode daaraan voorafgaand gereserveerd zijn. Het standpunt van het Openbaar Ministerie is dat de zaken van verdachte [verdachte 4] dan inhoudelijk op zitting behandeld zouden moeten kunnen zijn en dat zijn zaken meegenomen moeten kunnen worden in het dan geplande requisitoir. Het Openbaar Ministerie wil ook dat de zaken van verdachte [verdachte 4] voor het overige gelijktijdig met de zaken van de medeverdachten in 26Marengo worden behandeld. De raadslieden zijn op een rijdende trein gestapt en wisten waar ze aan begonnen, aldus het Openbaar Ministerie.

De rechtbank heeft de wensen ten aanzien van de planning geïnventariseerd. Naast de hiervoor genoemde wensen zijn dat:

Overwegingen van de rechtbank

Alles overziend hebben de verschillende procespartijen grote belangen die niet zonder meer te verenigen zijn. Daarnaast speelt op de achtergrond een algemeen belang om alle zaken bij elkaar te houden. Zo is het minder wenselijk dat verschillende zittingscombinaties zich uit moeten laten over dezelfde vraagstukken en de kroongetuige door een andere zittingscombinatie opnieuw moet worden ondervraagd. In praktische zin zal het inwerken op dit dossier door een nieuwe zittingscombinatie bovendien een groot beslag leggen op kostbare capaciteit. Nog daargelaten het beslag op de capaciteit van het Openbaar Ministerie, de beveiligings- en transportdiensten en de schaars beschikbare beveiligde zittingszalen. Juridische bezwaren tegen het afzonderlijk behandelen van de zaak van verdachte [verdachte 4] zijn er echter niet. Als het niet anders kan zal de rechtbank tot afzonderlijke behandeling beslissen. Dat punt is op dit moment niet bereikt. De rechtbank ziet voldoende mogelijkheden voor een goede verdediging van verdachte [verdachte 4] en (nagenoeg) gelijktijdige behandeling van alle zaken.

In het geval dat er in juni 2022 slechts in de zaken van de overige zestien Marengo-verdachten kan worden gerekwireerd, heeft de rechtbank voor ogen dat op enig moment na de zomer ook tijd ingeruimd kan worden voor de verdere behandeling op zitting van de zaken van verdachte [verdachte 4] . Er is geen beletsel dit in dezelfde periode van of zelfs na de pleidooien, repliek en dupliek in de andere zestien zaken te doen. In beginsel staat er niets aan in de weg om het requisitoir, het pleidooi en de repliek en dupliek in de zaken van verdachte [verdachte 4] later, apart, te doen waarna in alle zaken gelijktijdig vonnis wordt gewezen.

Het voorgaande leidt de rechtbank tot het volgende:

Beslissingen op verzoeken ten aanzien van de voorlopige hechtenis, gedaan op de regiezitting inzake 26Marengo van 20 december 2021

Namens verdachte is verzocht om opheffing subsidiair schorsing van de voorlopige hechtenis.

De rechtbank wijst deze verzoeken af. De rechtbank is van oordeel dat er nog steeds ernstige bezwaren zijn voor de drie feiten waarvoor verdachte in voorlopige hechtenis zit. Het gaat, kort gezegd, om betrokkenheid bij de liquidatie van [slachtoffer 1] (zaaksdossier Ster), de voorbereiding teweegbrengen van een ontploffing bij de Spyshop (zaaksdossier Rudolf) en de deelname aan een criminele organisatie.

Ten aanzien van zaaksdossier Ster ziet de rechtbank de ernstige bezwaren in de PGP-berichten waaruit voorshands de ernstige verdenking valt af te leiden dat verdachte wapens heeft geleverd die vermoedelijk zijn gebruikt bij de liquidatie van [slachtoffer 1] . De rechtbank onderschrijft niet de stelling van de raadsvrouw dat de ernstige bezwaren alleen gebaseerd zijn op PGP-berichten. Er zijn namelijk ook andere omstandigheden die de PGP-berichten lijken te ondersteunen. Zo blijkt dat het adres dat in die PGP-berichten wordt genoemd als adres waar de wapens opgehaald kunnen worden, 150 meter van het adres van verdachte vandaan is.

Ook in zaaksdossier Rudolf is de verdenking niet alleen gebaseerd op PGP-berichten. Verdachte is namelijk samen met medeverdachte [verdachte 2] met de auto gecrasht op een volgens de politie logische rijroute vanaf de A2 naar de Spyshop, en in de auto lag een slijptol. Dit lijkt aan te sluiten bij de inhoud van de PGP-berichten. Dat er toen geen handgranaten en/of een PGP-telefoon zijn gevonden doet daar niet aan af.

Het adres van verdachte en de feitelijke omstandigheden bij de aanhouding weegt de rechtbank ook mee bij de identificatie van de PGP-adressen die aan verdachte worden toegeschreven. De raadsvrouw heeft gewezen op het feit dat een ander gebruik gemaakt heeft van een aan verdachte toegeschreven PGP-adres. De rechtbank acht op basis van de PGP-berichten die zich in het dossier bevinden (zie zaaksdossier Rudolf, pagina 798 en verder) echter voorshands voldoende duidelijk wanneer deze andere gebruiker (‘ [gebruikersnaam] ’) aan het woord is.

Ten aanzien van de ernstige bezwaren met betrekking tot de deelname aan een criminele organisatie wijst de rechtbank naast de verdenking inzake de zaaksdossiers Ster en Rudolf onder andere op de volgende omstandigheden. Verdachte lijkt voor te komen in een weekoverzicht van de administratie die via een PGP-bericht in april 2016 aan een aan medeverdachte [verdachte 3] toegeschreven lijn wordt gestuurd. Verder zou uit PGP-berichten uit mei 2016 afgeleid kunnen worden dat verdachte (nog) wapens heeft verstopt nadat een zekere ‘ [bijnaam] ’ had laten weten dat hij deze niet langer ‘daar’ wil laten liggen. Ten slotte zijn in de keuken van de woning van verdachte bij een doorzoeking acht kogelpatroonverpakkingen gevonden met daarin ruimte voor 50 kogelpatronen. De stelling van de raadsvrouw dat het slechts een aanname is dat het hier om verpakkingen voor kogelpatronen gaat, onderschrijft de rechtbank voorshands niet, gelet op de vaststellingen die de politie daarover heeft gedaan en de omstandigheid dat verdachte desgevraagd hierover niets heeft willen verklaren (zie algemeen dossier, pagina 414 en verder).

De gronden, de geschokte rechtsorde en het herhalingsgevaar, zijn onverkort aanwezig. Het tijdsverloop kan er niet aan afdoen dat ook nu nog sprake is van een geschokte rechtsorde. Ten aanzien van verdachte bestaan namelijk ernstige bezwaren dat hij bereid is geweest wapens te leveren voor een liquidatie en dat hij op pad is gegaan met granaten om een ontploffing teweeg te gaan brengen in de Spyshop waar (mogelijk) mensen aanwezig waren. De rechtbank is op dit moment van oordeel dat aan de samenleving niet valt uit te leggen dat een verdachte van dergelijke feiten op vrije voeten komt. Ook het herhalingsgevaar acht de rechtbank aanwezig. De raadsvrouw heeft geen andere argumenten aangevoerd dan het herhaalde standpunt dat verdachte na zijn aanhouding in oktober 2018 een jaar in vrijheid is geweest tot zijn aanhouding in november 2019.

Het verzoek tot schorsing wordt eveneens afgewezen. Het belang van strafvordering weegt ook nu nog zwaarder dan het persoonlijk belang van verdachte. De omstandigheden dat verdachte al lang vastzit en een eindvonnis nog niet in zicht is, doen daar niet aan af. De rechtbank ziet geen aanleiding om de reclassering te laten onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor elektronische controle, zoals meer subsidiair is verzocht.

De raadsman heeft verzocht het contactverbod van verdachte met zijn broers (medeverdachten [verdachte 5] en [verdachte 6] ), dat als voorwaarde geldt bij de schorsing van zijn voorlopige hechtenis, te laten vervallen.

De rechtbank heeft op dergelijke verzoeken waar het alleen contact met medeverdachte [verdachte 5] betrof, al meermalen beslist dat het herhalingsgevaar zich daartegen verzet. Dit geldt nog steeds en geldt eveneens ten aanzien van contact met medeverdachte [verdachte 6] . De omstandigheid dat medeverdachte [verdachte 6] zich inmiddels niet meer in uitleveringsdetentie in Colombia maar in de Extra Beveiligde Inrichting (hierna: EBI) in Vught bevindt, maakt het risico op herhaling niet anders. De rechtbank heeft er begrip voor dat verdachte graag een incidenteel (eenmalig) contact met zijn broer [verdachte 5] had willen hebben, dat nog steeds niet heeft plaatsgevonden. De rechtbank treedt echter niet in de beoordeling van de directeur van de EBI die beslist over het toestaan van een dergelijk contact en dus ook over de vorm waarin dit plaats kan vinden. Bijzondere omstandigheden die maken dat de rechtbank het contactverbod nu zou moeten opheffen om het eenmalig contact mogelijk te maken, zijn niet gebleken. Dat de benodigde screeningsformulieren ten behoeve van een bezoek in de EBI naar verdachte stelt reeds geruime tijd geleden zijn verzonden, maar kennelijk nog altijd niet zijn ontvangen door de directeur van de EBI, is niet een bijzondere omstandigheid. Niets staat er aan in de weg de benodigde formulieren op de bestemde plaats te doen aankomen.

Namens verdachte is verzocht om het Openbaar Ministerie op te dragen de reclassering opdracht te geven om de mogelijkheden van schorsing van verdachte te onderzoeken. Volgens de verdediging zou de reclassering in dat rapport ook kunnen ingaan op eventuele voorwaarden die het inmiddels door de rechtbank aangenomen vluchtgevaar kunnen ondervangen.

De rechtbank heeft in haar beslissing van 13 september 2021 op een schorsingsverzoek onder andere overwogen dat zij geen aanleiding meer ziet verder onderzoek te (laten) doen naar een kader waarbinnen een schorsing verantwoord kan plaatsvinden. Dit was omdat de rechtbank een andere afweging maakte dan de afweging in de beslissing van 2 juli 2021. De rechtbank zag met het aannemen van de grond vluchtgevaar namelijk geen ruimte meer voor een schorsing. Door de verdediging zijn nu geen nieuwe feiten of omstandigheden gesteld op grond waarvan de rechtbank aanleiding heeft hierover anders te oordelen dan zij op 13 september 2021 heeft gedaan. De rechtbank acht het daarom niet opportuun om de reclassering te laten onderzoeken op welke voorwaarden verdachte geschorst zou kunnen worden. Het verzoek wordt afgewezen.

Namens verdachte is verzocht de voorlopige hechtenis op te heffen, primair wegens de afwezigheid van gronden. Subsidiair wordt verzocht in ieder geval de ernstige bezwaren inzake de zaaksdossiers Roos/Doorn en Plato niet langer meer aan te nemen en evenmin voor het zaaksdossier Zeilboot binnen de verdenking van deelname aan een criminele organisatie. Meer subsidiair is verzocht de voorlopige hechtenis te schorsen tot aan de einduitspraak, dan wel in het kader van het verzoek tot schorsing van de voorlopige hechtenis een reclasseringsrapport op te laten stellen naar de haalbaarheid van elektronische monitoring.

De rechtbank is van oordeel dat de ernstige bezwaren nog onverkort aanwezig zijn. Dit geldt niet alleen voor de verdenking van betrokkenheid bij de liquidatie van [slachtoffer 1] (zaaksdossier Ster) maar ook voor de zaaksdossiers Roos/Doorn, Plato en de verdenking van deelname aan een criminele organisatie. De nieuwe stukken maken dit niet anders.

Ook de gronden geschokte rechtsorde en herhalingsgevaar zijn nog aanwezig. De rechtbank oordeelt dat ook rekening houdend met het tijdsverloop sprake is van een geschokte rechtsorde. De rol die verdachte lijkt te hebben vervuld, is die van spotter en is, mede tegen de achtergrond van wat de kroongetuige over de rol van spotters heeft verklaard, te zien als een wezenlijke en niet louter facilitaire rol. In zoverre verschilt verdachte dan ook van geschorste medeverdachten. Bij verdachte komt daar dan nog bij dat de verdenking ziet op meer moorden en pogingen tot moord dan bij de geschorste medeverdachten het geval is. Ook het herhalingsgevaar acht de rechtbank aanwezig. De rechtbank verwijst naar haar eerdere beslissingen van 2 juli 2021 en 23 september 2021 hierover. In hetgeen de raadsman thans heeft aangevoerd ziet de rechtbank geen aanleiding hierover anders te oordelen.

De rechtbank wijst ook het verzoek tot schorsing van de voorlopige hechtenis af. De geschetste persoonlijke belangen van verdachte wegen niet op tegen het belang van strafvordering. De rechtbank ziet geen aanleiding om de reclassering te laten onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor elektronische controle.

Verdachte heeft verzocht om schorsing van de voorlopige hechtenis. Hij heeft daartoe gesteld dat hij met de liquidatie van [slachtoffer 2] niets te maken heeft en dat hij zijn verantwoordelijkheid in verband met het verzoek om uit te kijken naar [slachtoffer 3] (zaaksdossier Doorn) waar hij over heeft verklaard, niet wil en zal ontlopen. Verder heeft verdachte aangevoerd dat hij al erg lang vast zit in een streng detentieregime en dat dit hem zwaar valt. Hij heeft benadrukt dat hij bereid is zich aan alle noodzakelijke voorwaarden verbonden aan een schorsing te houden.

De rechtbank is van oordeel dat er nog steeds ernstige bezwaren zijn voor betrokkenheid bij alle feiten waarvoor verdachte in voorlopige hechtenis zit en dus ook voor de betrokkenheid bij de moord op [slachtoffer 2] . Verdachte stelt dat hij een alibi heeft omdat hij ten tijde van de moord op [slachtoffer 2] in de sportschool was, maar die stelling, die nog in onderzoek is, doet onvoldoende af aan de ernstige bezwaren.

Ten aanzien van de grond vluchtgevaar overweegt de rechtbank dat deze indertijd is aangenomen op grond van de ernst van de feiten in combinatie met de onduidelijke omstandigheden rond het incident op 18 december 2017 waar verdachte is beschoten. Inmiddels levert genoemd argument niet langer voldoende concrete onderbouwing op van het vluchtgevaar. Het tijdsverloop sinds het schietincident maakt dat eventuele nog steeds bestaande onduidelijkheden daarover onvoldoende bijdragen aan de onderbouwing van het vluchtgevaar. Daarbij komt dat inmiddels medeverdachte [verdachte 6] na zijn uitlevering gedetineerd is in de EBI in Vught. Voor zover aangenomen zou kunnen worden dat deze medeverdachte over voldoende geld en middelen beschikte om zich lange tijd onvindbaar te houden, en dit geld en deze middelen ook voor verdachte beschikbaar zouden zijn, kan op basis hiervan het gevaar voor vlucht ten aanzien van verdachte niet aangenomen worden. De door het Openbaar Ministerie verder gegeven onderbouwing voor het vluchtgevaar is naar het oordeel van de rechtbank onvoldoende concreet. De grond vluchtgevaar komt dus te vervallen.

De rechtbank acht de overige gronden, geschokte rechtsorde en het herhalingsgevaar, nog wel aanwezig. Reeds de grond geschokte rechtsorde verzet zich tegen een schorsing van verdachte. De rechtbank ziet bovendien niet hoe het gevaar voor herhaling verantwoord kan worden ingeperkt met het stellen van voorwaarden. Dit betekent dat het persoonlijk belang van verdachte om in vrijheid te worden gesteld minder zwaar weegt dan het strafvorderlijke belang bij voortduring van de voorlopige hechtenis. Het verzoek tot schorsing wordt daarom afgewezen.

Namens verdachte is verzocht de voorlopige hechtenis op te heffen wegens het ontbreken van ernstige bezwaren ten aanzien van de feiten waarvoor hij in voorlopige hechtenis zit, kort gezegd met betrekking tot de zaaksdossiers Plato, Roos/Doorn en de deelname aan een criminele organisatie. Ten aanzien van die laatste verdenking haalt het Openbaar Ministerie volgens de verdediging zonder onderbouwing verdenkingen aan uit de zaaksdossiers Kreta, Ster en Zeilboot/Raspvijl. Ook de gronden vlucht- en herhalingsgevaar zijn niet (langer) aanwezig. Als er toch ernstige bezwaren zouden zijn voor de deelneming aan een criminele organisatie, dan dient de voorlopige hechtenis te worden opgeheven gelet op artikel 67a lid 3 van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv). Namens verdachte is subsidiair verzocht de voorlopige hechtenis te schorsen.

De rechtbank is van oordeel dat de ernstige bezwaren nog onverkort aanwezig zijn. Ten aanzien van de zaaksdossiers Roos/Doorn wijst de rechtbank op de analyse van de zendmastgegevens van de telefoon van verdachte in combinatie met de vermoedelijke bewegingen van de telefoons toegeschreven aan medeverdachten en de PGP-berichten waaruit opgemaakt zou kunnen worden op welke locaties het beoogde slachtoffer, [slachtoffer 3] , zich bevond. De rechtbank weegt verder mee dat bij verdachte bakens zijn aangetroffen. Ten aanzien van zaaksdossier Plato wijst de rechtbank op de analyse die in dat zaaksdossier is gemaakt over de bewegingen van de telefoons toegeschreven aan verdachte en medeverdachten en de bakens. Ook ten aanzien van de deelname aan de criminele organisatie gericht op het plegen van moorden acht de rechtbank nog steeds ernstige bezwaren aanwezig. De verdenking in de zaaksdossiers Roos/Doorn en Plato speelt daarbij een rol. Daarnaast zijn er ook andere aanwijzingen die verder steun bieden aan de ernstige bezwaren voor dit feit, zoals onder andere het aantreffen van een administratie op verdachtes adres waarin de aan medeverdachten toegeschreven bijnamen voorkomen in combinatie met goederen die met liquidaties in verband zouden kunnen worden gebracht.

De rechtbank acht de gronden geschokte rechtsorde, herhalingsgevaar en vluchtgevaar nog steeds aanwezig. Ten aanzien van het vluchtgevaar heeft het Openbaar Ministerie toegelicht dat verdachte in september 2018 uit de penitentiaire inrichting in Nieuwegein over een hek is geklommen. Verdachte is volgens deze toelichting tijdens het luchten over het eerste hek geklommen, heeft circa een uur verbleven tussen het eerste en tweede hek, is van jas gewisseld en weer terug geklommen, waarna bij een controleronde bij het tweede hek een (provisorische) stok van vier meter werd aangetroffen. De rechtbank onderschrijft dat uit deze omstandigheden voldoende concreet gevaar voor vlucht kan worden afgeleid. Nu sprake is van ernstige bezwaren voor alle feiten, doet zich de situatie als bedoeld in artikel 67a lid 3 Sv, niet voor.

Het verzoek tot schorsing van de voorlopige hechtenis wordt eveneens afgewezen. Hoewel de rechtbank oog heeft voor de persoonlijke omstandigheden van verdachte, waaronder de wens om voor zijn moeder te zorgen na een operatie die uitgevoerd moet gaan worden, wegen de strafvorderlijke belangen zwaarder dan het persoonlijk belang van verdachte bij invrijheidsstelling.

Inzake verdachte [verdachte 10]

Namens verdachte is verzocht om opheffing van de voorlopige hechtenis wegens het ontbreken van ernstige bezwaren en gronden. Subsidiair is een schorsingsverzoek gedaan.

Verdachte bevindt zich in voorlopige hechtenis voor de deelname aan een criminele organisatie, medeplichtigheid aan de voorbereidingshandelingen voor moord op [slachtoffer 1] en/of [slachtoffer 4] (zaaksdossier Ster), medeplichtigheid aan de moord op [slachtoffer 2] , medeplichtigheid aan de voorbereidingshandelingen voor de moord op [slachtoffer 2] , [slachtoffer 5] , [slachtoffer 6] en/of [slachtoffer 7] (zaaksdossier Kreta), medeplichtigheid aan de moord op [slachtoffer 8] en het medeplegen voorbereidingshandelingen teweegbrengen ontploffing (zaaksdossier Rudolf).

De rechtbank is van oordeel dat de ernstige bewaren voor deze feiten nog steeds aanwezig zijn. De rechtbank merkt over de ernstige bezwaren ten aanzien van zaaksdossier Ster wel het volgende op. De ernstige bezwaren zijn voornamelijk gebaseerd op PGP-berichten gericht aan het PGP-adres dat door de politie aan verdachte wordt toegeschreven. Uit de berichten lijkt te volgen dat (vermoedelijk) [bijnaam verdachte 10] er geïrriteerd over is dat door (vermoedelijk) medeverdachte [verdachte 1] twee ijzers zijn afgegeven zonder dat daarvoor toestemming was gevraagd aan [bijnaam verdachte 10] of ‘grote’, waarmee verdachte zou worden bedoeld. Hieruit kan de rechtbank, behoudens het feit dat de datum (16 april 2016) één dag voorafgaand aan de moord op [slachtoffer 1] was, geen duidelijke aanwijzing van betrokkenheid van verdachte bij voorbereidingshandelingen van de moord op [slachtoffer 1] afleiden. Ten aanzien van de voorbereidingshandeling voor de moord op [slachtoffer 4] lijkt uit de PGP-berichten te volgen dat verdachte steeds op de hoogte wordt gehouden van de spotterswerkzaamheden. De rechtbank beoordeelt de bezwaren als mager, maar in samenhang bezien met de ernstige bezwaren voor de overige feiten, waarin zijn mogelijke rol voorshands duidelijker naar voren komt, voldoende. De gronden, geschokte rechtsorde, vluchtgevaar en herhalingsgevaar acht de rechtbank nog onverkort aanwezig. Het verzoek tot opheffing van de voorlopige hechtenis wordt dan ook afgewezen.

De rechtbank wijst ook het verzoek tot schorsing af. De ernst van de feiten waarvoor ernstige bezwaren aanwezig zijn verenigt zich niet met een schorsing van verdachte. Het belang van strafvordering weegt, ook rekening houdend met het tijdsverloop, zwaarder dan het persoonlijk belang van verdachte.

Namens verdachte is het subsidiaire verzoek gedaan tot schorsing van de voorlopige hechtenis teneinde zijn verdediging (verder) te kunnen voorbereiden met zijn raadsvrouw. Dit subsidiaire verzoek is gedaan voor het geval het primaire verzoek, om voor zowel verdachte als zijn raadsvrouw in de EBI een laptop ter beschikking te hebben, wordt afgewezen. Daarbij moeten (digitaal) aantekeningen kunnen worden gemaakt en bestanden (liefst via een usb-stick) uitgewisseld kunnen worden. Gelet op het subsidiaire verzoek dat ziet op de voorlopige hechtenis, ziet de rechtbank aanleiding om nu reeds op het primaire verzoek te beslissen.

De verdediging heeft aan de verzoeken ten grondslag gelegd, kort samengevat, dat de beslissing van de directeur van de EBI om niet langer toe te staan dat advocaten digitale gegevensdragers meenemen binnen de EBI bij het bezoek aan hun cliënt, zodanige belemmeringen opleveren dat geen sprake meer is van een eerlijk proces.

De rechtbank overweegt als volgt.

De rechtbank wijst het primaire verzoek van de verdediging af, reeds omdat de rechtbank niet kan treden in de beslissing van de directeur van de EBI over wat voor de verdediging wel en niet wordt toegestaan binnen de EBI.

Bij de beoordeling van het subsidiaire verzoek tot schorsing dient de rechtbank een belangenafweging te maken tussen het strafvorderlijke belang van voortduring van de voorlopige hechtenis en het persoonlijke belang van verdachte bij invrijheidsstelling, in dit geval gelegen in het kunnen voorbereiden van zijn verdediging op de manier zoals de verdediging dat wenst.

De rechtbank kan zich voorstellen dat de (verdere) voorbereiding lastiger is geworden door de beslissing van de directeur van de EBI omdat die tot gevolg heeft dat de raadsvrouw haar eigen laptop niet meer kan meenemen bij bezoek aan verdachte. De rechtbank acht deze situatie echter niet zodanig beperkend dat er geen sprake meer kan zijn van een effectieve en adequate verdediging. Daarbij weegt de rechtbank de volgende feiten en omstandigheden mee.

Allereerst stelt de rechtbank vast dat het procesdossier al langere tijd beschikbaar is en de verdediging al ruim de tijd heeft gehad zich met verdachte voor te bereiden. Verder is er voor verdachte zelf niets veranderd met de beslissing van de directeur van de EBI. Verdachte had en heeft nog steeds de beschikking over het procesdossier op een laptop in de EBI. Daarnaast is sinds 8 november 2021 voor de raadsvrouw op afspraak een inzagelaptop met daarop het procesdossier beschikbaar in de EBI als zij verdachte bezoekt. Ook blijft het mogelijk voor de raadsvrouw om documenten en aantekeningen op papier mee te nemen naar een bezoek aan verdachte in de EBI. De rechtbank wijst er verder nog op dat de behandeling van de zaak Marengo nog niet is afgerond. In de eerste helft van 2022 zijn nog 43 zittingsdagen gepland en daarbij zullen ook regiemomenten zijn. Indien de verdediging meer tijd nodig heeft vanwege benodigde aanpassingen door de beperkende maatregel, dan kan dit op die regiemomenten aan de orde worden gesteld waarna zo nodig extra tijd kan worden uitgetrokken.

Ten slotte heeft de rechtbank begrepen dat gewerkt wordt aan een tijdelijke oplossing door de Nederlandse Orde van Advocaten, de Dienst Justitiële Inrichtingen en de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten.

Op grond van het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat niet gebleken is dat een effectieve en adequate verdediging niet meer mogelijk is zolang verdachte gedetineerd zit in de EBI. De rechtbank heeft het werken aan een tijdelijke oplossing maar zeer beperkt meegewogen omdat er nog geen definitieve overeenstemming is over een voorgestelde oplossing. Het laat echter wel zien dat er aandacht is voor de belangen van de verdediging. Het geschetste persoonlijke belang van verdachte bij invrijheidsstelling weegt minder zwaar dan het strafvorderlijke belang bij voortduring van de voorlopige hechtenis. De rechtbank wijst het verzoek tot schorsing dan ook af.

Beslissing van de rechtbank in de zaak van verdachte [verdachte] naar aanleiding van het standpunt van de verdediging ter terechtzitting van 7 en 9 december 2021

Standpunt van de verdediging

1. De verdediging van verdachte [verdachte] heeft ter terechtzittingen van 7 en 9 december 2021 het standpunt ingenomen, kort gezegd, dat de oproepingen voor de zittingen na 1 februari 2021, toen de voormalige raadslieden van verdachte de verdediging hebben neergelegd, niet rechtsgeldig zijn betekend. Verdachte is na zijn aanhouding in Colombia in uitleveringsdetentie geplaatst en van hem was dan ook een verblijfadres in het buitenland bekend. De oproepingen zijn ten onrechte niet aan dat adres verzonden. Volgens de verdediging leidt dit betekeningsgebrek tot nietigheid van het onderzoek op die terechtzittingen. Aangezien de Hoge Raad (ECLI:NL:HR:2008:BC0824) van de verdediging verlangt dat zij dit verweer aanstonds, dat wil zeggen op de eerstvolgende zitting, voert, dient de rechtbank thans de nietigheid van het onderzoek op die zittingen uit te spreken. Verdachte is inmiddels uitgeleverd en bevindt zich sinds 7 december 2021 in detentie in de Extra Beveiligde Inrichting (hierna: EBI) te Vught. Voor de komende zittingen kunnen de oproepingen in de EBI in persoon worden betekend. Aangezien verdachte geen afstand doet van de betekeningstermijn van tien dagen, betekent dit dat ook oproepingen voor de komende zittingen niet geldig zijn. De eerstvolgende rechtsgeldige oproeping kan dan pas zijn voor de zitting van 20 december 2021, aldus de verdediging.

Standpunt van het Openbaar Ministerie

2. Het Openbaar Ministerie heeft aangevoerd, kort gezegd, dat de verdediging terecht heeft gewezen op het feit dat de betekening van de oproepingen voor de zittingen na 1 februari 2021 niet correct is geschied omdat die oproepingen aan het detentieadres in Colombia gezonden had moeten worden. De rechtbank heeft de zaak van verdachte op die zittingen echter wel op tegenspraak behandeld. Volgens het Openbaar Ministerie kan dit echter niet tot nietigheid van het onderzoek op die terechtzittingen leiden omdat dit alleen door een rechter in hoger beroep kan worden beoordeeld. De rechtbank kan natuurlijk wel rekening houden met dit mogelijke oordeel in hoger beroep, door nu al die compenserende maatregelen te bieden die de rechtbank passend acht. De rechtbank heeft dit ook aan de verdediging aangeboden door de verdediging op 20 december 2021 de gelegenheid te geven te motiveren welk onderzoek zij nog nodig acht, aldus het Openbaar Ministerie.

Oordeel van de rechtbank

3. De rechtbank stelt de volgende feiten en omstandigheden vast.

3.1. Verdachte staat niet ingeschreven in de Basisregistratie Personen. Van hem was tot zijn aanhouding op 7 februari 2020 in Medellín, Colombia, ook geen woon- of verblijfplaats bekend. Verdachte was tot zijn aanhouding voortvluchtig.

3.2. Verdachte is gedagvaard voor de terechtzitting van 10 juli 2019. Verdachte is niet verschenen en tegen hem is verstek verleend. Het onderzoek is geschorst tot 24 september 2019. Op deze terechtzitting is verdachte evenmin verschenen. De rechtbank heeft op die dag de gevangenneming van verdachte bevolen en het onderzoek geschorst tot 12 december 2019. Op 12 en 13 december 2019 is verdachte wederom niet verschenen. De rechtbank heeft op die terechtzitting bevolen dat het op 24 september 2019 geschorste onderzoek opnieuw wordt aangevangen, omdat zij in een andere samenstelling zitting hield. Vervolgens is het onderzoek geschorst tot 27 februari 2020.

3.3. Verdachte is op 7 februari 2020 aangehouden in Medellín, Colombia. Hij is na de aanhouding in uitleveringsdetentie geplaatst in Colombia.

3.4. Op 27 (en 28 februari) 2020 is verdachte niet verschenen. Mrs. N.C.J. Meijering en C.W. Flokstra hebben laten weten dat verdachte hen uitdrukkelijk heeft gemachtigd hem ter terechtzitting te verdedigen. De rechtbank heeft daarmee vervolgens ingestemd, het eerder verleende verstek vervallen verklaard en bepaald dat de behandeling van de zaken van verdachte als een procedure op tegenspraak zal gelden. Het onderzoek is vervolgens geschorst en de oproeping van verdachte tegen een nader te bepalen tijdstip is bevolen, met tijdige kennisgeving daarvan aan de raadslieden van verdachte.

3.5. Vervolgens zijn er zittingsdagen geweest op 11, 12, 13 en 27 augustus 2020 en 3 september 2020, op 28 en 29 oktober en 3 november 2020 en op 13, 14 en 15 januari 2021. Op al deze dagen is verdachte niet verschenen, maar zijn gemachtigd raadslieden wel. Daarna is steeds bepaald dat de behandeling van de zaken als een procedure op tegenspraak zal gelden. Op 11 augustus 2020 heeft het Openbaar Ministerie een vordering wijziging tenlastelegging en een vordering nadere omschrijving tenlastelegging gedaan. De beslissing daarop heeft de rechtbank aangehouden omdat de toenmalige raadslieden lieten weten dat zij deze vorderingen eerst met hun cliënt wilden bespreken. Op deze vorderingen dient de rechtbank nog te beslissen.

3.6. Op 1 februari 2021 hebben mrs. N.C.J. Meijering en C.W. Flokstra de verdediging van verdachte neergelegd.

3.7. Na 1 februari 2021 hebben de volgende zittingsdagen (mede) in de zaken van verdachte plaatsgevonden: 11 en 12 maart 2021 (respectievelijk de zogenoemde PGP-inzagedag en de PGP-regiezitting), 22 maart 2021 (de start van de inhoudelijke behandeling), 7 april 2021 (horen van de kroongetuige), 16 april 2021 (regiezitting), 3 juni 2021 (inhoudelijke behandeling Zeilboot/Raspvijl), 11, 21 en 25 juni 2021 (inhoudelijke behandeling Roos/Doorn), 29 en 30 juni 2021 (regiezitting) en 14, 15, 21 en 22 september en 13 oktober 2021 (regiezitting). De rechtbank heeft op die zittingsdagen geconstateerd dat verdachte niet is verschenen en zijn zaken (impliciet) op tegenspraak behandeld.

3.8. Op 1 november 2021 hebben mrs. H.M. Dunsbergen en R. van ‘t Land zich gesteld als raadslieden van verdachte.

3.9. Op 7 december 2021 is verdachte aangekomen in Nederland nadat hij door Colombia is uitgeleverd. Hij is na aankomst geplaatst in de EBI te Vught.

4. Op grond van artikel 36e, derde lid, van het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) geschiedt de uitreiking van de gerechtelijke mededeling, bedoeld in artikel 36b, tweede lid, Sv (in dit geval: de oproeping voor de zittingen), aan de geadresseerde van wie de woon- of verblijfplaats in het buitenland bekend is, door toezending van de mededeling (…). Op grond van artikel 36n, eerste lid, Sv kan de rechter de betekening nietig verklaren als de uitreiking niet is geschied overeenkomstig het bepaalde in artikel 36e Sv.

5. Sinds zijn aanhouding in Colombia op 7 februari 2020 bevond verdachte zich in uitleveringsdetentie in Colombia. De rechtbank is van oordeel dat deze detentielocatie als een bekend adres in het buitenland geldt. Daarbij betrekt de rechtbank dat het Openbaar Ministerie tijdens zittingen heeft toegelicht dat verdachte zich verzet tegen zijn uitlevering en dat een uitleveringsprocedure in Colombia – nog los van mogelijke vertragingen als gevolg van de coronapandemie – gemiddeld tien tot twaalf maanden in beslag zou kunnen nemen. Daarmee was duidelijk dat verdachte nog geruime tijd op een bekend adres in het buitenland zou verblijven.

6. De rechtbank stelt vast dat voor de zittingsdagen die hebben plaatsgevonden vanaf het moment dat mrs. N.C.J. Meijering en C.W. Flokstra uitdrukkelijk gemachtigd waren tot het moment dat zij de verdediging op 1 februari 2021 hebben neergelegd geldt, dat het onderzoek ter terechtzitting op tegenspraak heeft plaatsgevonden. Op die zittingsdagen hebben de toenmalige raadslieden eventuele betekeningsgebreken bij de eerdere oproepingen niet aan de orde gesteld, zodat ervan uitgegaan kon worden dat verdachte vrijwillig afstand had gedaan van zijn aanwezigheidsrecht op de eerdere zittingsdagen (HR 12 maart 2002, ECLI:NL:HR:2002:AD5163). Dat betekent dat met betrekking tot die zittingen geen sprake is van een betekeningsgebrek.

7. De rechtbank ziet zich wel gesteld voor de vragen of verdachte voor de zittingen genoemd onder 3.7. rechtsgeldig is opgeroepen en zo niet, welke consequenties daaraan dienen te worden verbonden. Vervolgens dient de rechtbank te beoordelen of verdachte voor de zittingen van 7, 9, 10, 14, 16 en 17 december 2021 rechtsgeldig is opgeroepen.

Zittingen onder 3.7.

8. Gebleken is dat de oproepingen voor de zittingsdagen die onder 3.7. zijn genoemd, niet aan het bekende adres van verdachte in Colombia zijn verzonden. De oproepingen voor die dagen waren daarmee niet rechtsgeldig. De rechtbank had de zaken van verdachte daarom moeten schorsen tot een nadere zitting waarvoor hij (dan) correct zou kunnen worden opgeroepen. Gelet op het gesloten stelsel van rechtsmiddelen is het echter niet aan de rechtbank om te beoordelen of dit leidt tot nietigheid van het onderzoek in de zaken van verdachte op de onder 3.7. genoemde terechtzittingen. Dit oordeel is voorbehouden aan de rechter in een eventueel hoger beroep. De omstandigheid dat van de verdediging wordt verlangd dat zij dit verweer aanstonds voert maakt dat niet anders, omdat dit alleen ziet op de vraag of de verdediging hierover in hoger beroep nog kan klagen.

9. De rechtbank zal wel rekening houden met een mogelijk oordeel in hoger beroep dat de zaken van verdachte op de onder 3.7. genoemde zittingsdagen ten onrechte op tegenspraak zijn behandeld. De rechtbank stelt voorop dat zij steeds voor ogen heeft gehad dat verdachte nog niet in Nederland was, dat hij door de rechtbank nog gehoord moet worden op de beschuldigingen en dat hij van zijn aanwezigheidsrecht bij de inhoudelijke behandeling van zijn zaken gebruik wil maken. De rechtbank is er als vanzelfsprekend van uit gegaan dat verdachte tijd en gelegenheid geboden moet worden om het dossier te lezen en met zijn raadsman de verdediging (verder) voor te bereiden. De rechtbank heeft ook steeds voor ogen gehad dat er (extra) zittingsdagen in zijn zaak gepland zouden moeten worden en/of op reeds geplande zittingsdagen tijd moet worden gereserveerd voor de verdediging van verdachte. Op deze zittingen kunnen niet alleen eventuele onderzoekswensen naar voren worden gebracht maar worden ook de voor verdachte relevante zaaksdossiers met hem besproken. Vanaf het moment dat de raadslieden zich namens verdachte hebben gesteld, is de rechtbank met hen in contact getreden over het bespreken van de verdere planning. Nu verdachte inmiddels aan Nederland is overgedragen, kan het bespreken van de planning op een openbare zitting zijn beslag gaan krijgen op 20 december 2021. In overleg met de verdediging is op die zitting tijd gereserveerd voor een eerste inventarisatie van wensen van de verdediging van verdachte.

10. De rechtbank is ambtshalve nagegaan wat er in de zaken van verdachte op de onder 3.7. genoemde dagen is besproken en beslist. Ten aanzien van de inhoudelijke behandeling van de zaken van verdachte op die zittingsdagen stelt de rechtbank vast dat de processen-verbaal van die terechtzittingen in het dossier zijn gevoegd. De rechtbank is voornemens, zoals hiervoor is overwogen, de zaaksdossiers die voor verdachte van belang zijn nog met hem te bespreken op nader te bepalen zittingsdagen. De rechtbank kan zich voorstellen dat de verdediging bij die gelegenheden ook de kroongetuige vragen zal willen stellen.

11. Daarnaast zijn naar aanleiding van de onder 3.7. genoemde regiezittingen beslissingen genomen in de zaken van alle verdachten en daarmee dus ook in de zaken van verdachte. Het gaat allereerst om de beslissing van 1 april 2021 (ECLI:NL:RBAMS:2021:1507) naar aanleiding van de PGP-regiezitting van 12 maart 2021. Bij die beslissing heeft de rechtbank het Openbaar Ministerie in alle zaken opgedragen op een aantal punten nadere informatie te verschaffen waarna aanvullingen in het dossier zijn gevoegd. Verder gaat het om beslissingen van de rechtbank van 13 juli 2021 (ECLI:NL:RBAMS:2021:3586) naar aanleiding van de regiezitting van 29 en 30 juni 2021. Daar is in de zaken van alle verdachten beslist dat de liaison officer in Dubai als getuige door de rechter-commissaris wordt gehoord met betrekking tot de Dubai-observatie. Verder is daarbij beslist dat de berichten uit de iPhone van de kroongetuige tijdelijk ter inzage aan de verdediging dienen te worden verstrekt door middel van plaatsing op het MacBook waarop ook de ‘eigen’ PGP-lijnen staan. Ook is het Openbaar Ministerie opgedragen de berichten (uit de iPhone van de kroongetuige) die ter zitting zijn gepresenteerd te voegen in het dossier, aangevuld met niet-gepresenteerde berichten waaruit een eventuele bredere context van het gesprek kan blijken. Ten aanzien van verdachte heeft de rechtbank ambtshalve bepaald dat het bevel tot voeging van de stukken eveneens in zijn zaak geldt. Ten slotte gaat het om beslissingen van 4 oktober 2021 (ECLI:NL:RBAMS:2021:5545) en 8 november 2021 (ECLI:NL:RBAMS:2021:6338) naar aanleiding van de regiezittingen op 14 en 21 september 2021 en 13 oktober 2021. Bij beslissing van 4 oktober 2021 is beslist, kort gezegd, dat de inzage in de iPhone berichten op de MacBooks nog voortduurt tot 1 december 2021. In de beslissing van 8 november 2021 zijn door de rechtbank in de zaken van alle verdachten vragen geformuleerd ten behoeve van het op te stellen aanvullende rechtshulpverzoek aan de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) in verband met de Dubai-observatie.

12. De rechtbank heeft na een verzoek daartoe ten aanzien van de termijn van inzage in de iPhone berichten op het MacBook inmiddels bepaald dat de termijn tot 1 december 2021 voor de verdediging van verdachte wordt verlengd tot 1 februari 2022.

13. Desgewenst kan de verdediging van verdachte op een nadere terechtzitting verzoeken terug te komen op de onder 11 vermelde beslissingen.

Zittingen 7, 9, 10, 14, 16 en 17 december 2021

14. Voor de oproepingen voor deze zittingsdagen geldt eveneens dat zij niet zijn gezonden aan het van verdachte bekende detentieadres in Colombia. Op 7 en 9 december 2021 is verdachte middels zijn bepaaldelijk gevolmachtigde raadslieden verschenen en is door hen schorsing van het onderzoek ter terechtzitting gevraagd tot 20 december 2021. Dit heeft de rechtbank toegewezen. De oproepingen voor de overige zittingsdagen zijn inmiddels ook in persoon uitgereikt aan verdachte in de EBI, maar daarbij geldt dat de betekeningstermijn van tien dagen (artikel 265, eerste lid, Sv) niet in acht is genomen en verdachte ook geen toestemming van verkorting van deze termijn (artikel 265, tweede lid, Sv) heeft gegeven. De rechtbank heeft daarom ter zitting van 9 december 2021 reeds aan de verdediging aangegeven dat het onderzoek in de zaken van verdachte ook voor wat betreft die zittingsdagen zal worden geschorst tot 20 december 2021.

Beslissingen van de rechtbank ten aanzien van de geparkeerde vragen in 26Marengo

Inleiding

De kroongetuige heeft in zijn getuigenverhoor op de terechtzitting van 22 september 2021 op een groot aantal vragen niet geantwoord. De raadslieden van de medeverdachten hebben zich op het standpunt gesteld dat de kroongetuige daarop wel zou moeten antwoorden. De rechtbank heeft die vragen geparkeerd en zal daarop hieronder ingaan.

Daarbij heeft de rechtbank de vragen in categorieën ingedeeld. Waar wordt verwezen naar paginanummers worden de paginanummers van het proces-verbaal van de zittingen van 14, 15, 21 en 22 september en 13 oktober 2021 bedoeld.

Uitgangspunt is dat een getuige verplicht is vragen te beantwoorden. Het Wetboek van Strafvordering (hierna: Sv) kent in de artikelen 217 t/m 219b een aantal uitzonderingen op die plicht. Voor zover nu van belang gaat het om de situaties waarin een getuige zich op een verschoningsrecht kan beroepen omdat hij:

De toetsing door de rechter van de vraag of het verschoningsrecht kan worden ingeroepen, is marginaal (vergelijk HR 7 juni 1985, NJ 1986, 174). Daarnaast kan de rechtbank (ook ambtshalve) beletten dat aan een gestelde vraag gevolg wordt gegeven (artikel 293 lid 1 Sv). Deze bepaling heeft (onder meer) tot doel te voorkomen dat een getuige moet antwoorden op vragen die overbodig zijn, of hem nadeel kunnen berokkenen. In het algemeen geldt dat de rechtbank kan beletten dat een bepaalde vraag wordt beantwoord als het antwoord niet van belang is voor een van de beslissingen van de artikelen 348 en 350 Sv.

Het beroep op de geheimhoudingsclausule opgenomen in de beschermingsovereenkomst

De kroongetuige heeft op een aantal vragen niet willen antwoorden met een beroep op de geheimhoudingsplicht die op hem rust op grond van de beschermingsovereenkomst die hij heeft gesloten met De Staat.

Uitgangspunt is dat een beroep op een dergelijke geheimhoudingsclausule niet gelijk te stellen is met een beroep op een verschoningsrecht, omdat artikel 218 Sv (kort gezegd) alleen beroepsmatige geheimhouders beschermt en niet degene die contractueel geheimhouding is overeengekomen. De rechtbank dient te beoordelen of er anderszins een reden is de beantwoording van de vragen te beletten.

De rechtbank gaat ervan uit dat de beschermingsovereenkomst een geheimhoudingsclausule bevat, nu beide contractspartijen dit stellen. De officier van justitie heeft ter terechtzitting van 22 september 2021 aangegeven dat de kroongetuige op grond van deze clausule niet mag verklaren over de detentieomstandigheden en getuigenbescherming. Dat de kroongetuige tot geheimhouding verplicht is, volgt ook uit artikel 1.6 van de kroongetuige-overeenkomst:

‘De getuige zal rechtstreeks noch door middel van een derde, onder wie zijn raadslieden, anders dan tegenover de rechter-commissaris, belast met de behandeling van strafzaken in enig arrondissement en/of de raadsheer-commissaris in enig resort en/of in een (openbare) terechtzitting van de strafkamer van enige rechtbank of gerechtshof, dan wel ingevolge enige (andere) wettelijke verplichting, mededeling doen over de totstandkoming van deze overeenkomst en de wijze waarop aan deze overeenkomst uitvoering wordt gegeven. De getuige zal geen mededeling doen over (aspecten van) getuigenbescherming(smaatregelen).’