3.2.3.1 Rechtsgrond van de inningsbevoegdheid

68. Uit de overgang van de vordering volgt dat de stille cessionaris in beginsel exclusief inningsbevoegd is, en dat derhalve vanaf het moment van de stille cessie de stille cedent inningsonbevoegd wordt. Zolang geen mededeling wordt gedaan, kan het wenselijk zijn dat de stille cedent bevoegd blijft om de vordering te innen. Het is de vraag wat de rechtsgrond van de toekenning van de inningsbevoegdheid aan de stille cedent is en of de toekenning van de inningsbevoegdheid in beginsel privatief zal zijn of niet.

Uit een analyse van de regelingen van pand, vruchtgebruik, derdenbeslag, gemeenschap, bewind, kwaliteitsrekening, faillissement, vereffening van nalatenschappen en executele blijkt dat voor de toekenning van de (exclusieve) inningsbevoegdheid aan de derde steeds een wettelijke grondslag bestaat.1

In sommige regelingen, zoals de regelingen van pand, vruchtgebruik, gemeenschap en derdenbeslag wordt de inningsbevoegdheid (ten dele) als zodanig toegekend.2 Zie art. 3:246 lid 1 BW (pand); art. 3:210 lid 1 BW (vruchtgebruik)3art. 477 lid1 Rv en art. 477a Rv (derdenbeslag); en art. 3:171 BW (gemeenschap).

Rust op de vordering meer dan één pandrecht, dan komt de inningsbevoegdheid toe aan de hoogst gerangschikte openbaar pandhouder (art. 3:246 lid 3 BW).4 Bij samenlopende beslagen is de deurwaarder die het oudste executoriale beslag heeft gelegd, bevoegd om hetgeen de derde-beslagene te betalen heeft ten behoeve van de gezamenlijke beslagleggers in ontvangst te nemen (art. 478 lid 1 jo lid 2 Rv). De beslaglegger is bevoegd om de procedure(s) te voeren (art. 478 lid4 Rv).5

Bij derdenbeslag is de inningsbevoegdheid over twee personen verdeeld. De deurwaarder is bevoegd om betalingen in ontvangst te nemen (art. 477 lid 1 Rv) en de beslaglegger is bevoegd om van de derde-beslagene die derde-verklaring heeft gedaan, maar niet zijn verplichting tot betaling nakomt, in rechte nakoming te vorderen (art. 477a lid 4 Rv).6 De beslaglegger voert derhalve de procedure tegen de schuldenaar, de derde-beslagene.7 De schuldeiser van de beslagen vordering (de geëxecuteerde) wordt door het derdenbeslag niet inningsonbevoegd,8 maar de derde-beslagene kan op grond van art. 475h Rv zijn betaling aan de geëxecuteerde niet inroepen jegens de beslaglegger (de zogenaamde 'relatieve werking').9

Bij de gemeenschap zijn de deelgenoten gezamenlijk inningsbevoegd (art. 3:170 lid 2 BW).10 Daarnaast is iedere deelgenoot zelfstandig bevoegd om rechtsvorderingen in te stellen en verzoekschriften in te dienen ter verkrijging van een rechterlijke uitspraak ten behoeve van de gemeenschap (art. 3:171 BW).11 Daaronder valt ook het in rechte nakoming eisen van de schuldenaar.12 De deelgenoten kunnen op grond van een beheersregeling (art. 3:168 BW) een afwijkende regeling overeenkomen. Zij kunnen bijvoorbeeld overeenkomen dat een of meer der deelgenoten exclusief bevoegd zijn of dat alle deelgenoten zelfstandig bevoegd zijn om betalingen in ontvangst te nemen.13 Een regeling die het beheer toekent aan een of meer deelgenoten sluit, tenzij zij anders bepaalt, de procesbevoegdheid voor de anderen uit (art. 3:171 BW).

In andere regelingen kan de ( exclusieve) inningsbevoegdheid van de derde (ten dele) worden afgeleid uit de toekenning van de beheersbevoegdheid of de bevoegdheid tot vereffening. Zie art. 3:170 lid 2 BW (gemeenschap); art. 1:438 lid 1 BW, art. 4:166 BW14 en art. 3.6.1.4a Ontw.BW (bewind)15 art. 25 lid 2 Wn (kwaliteitsrekening);16art. 68 jo 23 Fw en art. 25 Fw (faillissement);17art. 4:144 lid 1 BW en art 4:147 lid 1 BW (executele);18 en art. 4:211 lid 1 BW (vereffening van nalatenschappen).19 In de parlementaire geschiedenis bij vruchtgebruik wordt opgemerkt dat de inningsbevoegdheid van de vruchtgebruiker een uitwerking is van diens beheersbevoegdheid (art. 3:207 lid 3 BW) en dat tot het beheer van de aan het vruchtgebruik onderworpen goederen de inning van vorderingen behoort.20 Bij faillissement, executele en vereffening van nalatenschappen kan de inningsbevoegdheid zowel op de beheersbevoegdheid als op de bevoegdheid tot vereffening worden gebaseerd.21 In faillissement kan de procesbevoegdheid van de curator voorts worden gegrond op art. 25Fw.

69. Uit het voorgaande blijkt dat in alle regelingen voor de toekenning van de inningsbevoegdheid steeds een uitdrukkelijke wettelijke grondslag bestaat. Zoals uiteengezet in hoofdstuk 2 kan de tweede zin van art. 3:94 lid 3 BW niet als een dergelijke rechtsgrond voor de toekenning van de inningsbevoegdheid aan de stille cedent fungeren.22 De tweede zin van art. 3:94 lid 3 BW bepaalt dat de stille cessie niet aan de schuldenaar kan worden tegengeworpen dan na mededeling daarvan aan de schuldenaar door de stille cedent of de stille cessionaris. De bepaling heeft alleen betrekking op de rechtspositie van de schuldenaar en kan daarom niet als (wettelijke) rechtsgrond dienen voor de toekenning van de inningsbevoegdheid aan de stille cedent. De bepaling is niet vergelijkbaar met de hiervoor behandelde bepalingen bij pand, vruchtgebruik, derdenbeslag, gemeenschap, bewind, kwaliteitsrekening, faillissement, executele en vereffening van nalatenschappen, waarin steeds uitdrukkelijk de inningsbevoegdheid, of een andere bevoegdheid die de inningsbevoegdheid omvat, aan de derde wordt toegekend.

Zoals ook uiteengezet in hoofdstuk 2 is de grondslag voor de toekenning van de inningsbevoegdheid aan de stille cedent een last tot inning door de stille cessionaris.23 Of een last tot inning aan de stille cedent is verleend, hangt af van hetgeen partijen daarover zijn overeengekomen. Wordt gekozen voor een stille cessie, dan volgt uit de rechtsverhouding tussen partijen in beginsel dat de stille cedent bevoegd blijft om de vordering te innen. Zet een cedent een lopende procedure voort, dan wordt dit in de regel zo begrepen dat sprake is van een last tot inning.24 Zet de stille cedent meer in het algemeen zijn werkzaamheden voort in het kader van het beheer van de vordering, dan zal in de regel kunnen worden aangenomen dat de cessionaris hieraan zijn toestemming heeft verleend en dat sprake is van lastgeving.

70. Staat eenmaal vast dat de stille cedent krachtens lastgeving inningsbevoegd is, dan is het de vraag of sprake is van een privatieve last tot inning.

Is de inningsbevoegdheid aan een gevolmachtigde toegekend, dan blijft de volmachtverlener naast de gevolmachtigde bevoegd om dezelfde rechtshandelingen te verrichten. Hetzelfde geldt in beginsel indien een last tot inning in eigen naam aan een lasthebber wordt verleend. De lastgever blijft naast de lasthebber bevoegd. Dit is anders als partijen een privatieve last (art. 7:423 BW) zijn overeengekomen. In dit geval is de lasthebber met uitsluiting van de lastgever bevoegd. Een dergelijke privatieve last kan ook stilzwijgend worden overeengekomen.

Uit de hiervoor genoemde regelingen van pand, vruchtgebruik, derdenbeslag, gemeenschap, bewind, kwaliteitsrekening, faillissement, vereffening van nalatenschappen en executele blijkt dat aan de derde in de regel steeds de exclusieve inningsbevoegdheid is toegekend.

Gelet het rechtskarakter van de stille cessie is het aannemelijk dat ook aan de stille cedent de exclusieve inningsbevoegdheid wordt toegekend. Art. 7:423 BW biedt hiervoor de mogelijkheid. Een privatieve last tot inning sluit aan bij de hiervoor genoemde rechtsfiguren waarbij de derde ook exclusief inningsbevoegd is (en veelal ook exclusief beheersbevoegd).25 Zoals uiteengezet in hoofdstuk 2 biedt de parlementaire geschiedenis bij art. 7:423 BW ook steun voor de opvatting dat de stille cedent als lasthebber exclusief inningsbevoegd is. Art. 7:423 BW is onder meer ingevoerd ten behoeve van de cessie ter incasso, waarmee door de wetgever is bedoeld de last tot inning in eigen naam.26 Uit de parlementaire geschiedenis bij art. 3:94 lid 3 BW volgt bovendien dat de Minister van mening is dat de stille cedent exclusief inningsbevoegd is; deze opvatting heeft in de literatuur ruimschoots bijval gekregen.27 Véél wijst erop dat de stille cedent in beginsel exclusief inningsbevoegd zal zijn.

Die uitkomst is niet bezwaarlijk, omdat blijkens art. 7:423 lid 1 BW de privatieve last voor de duur van de overeenkomst geldt. De stille cessionaris als lastgever kan in beginsel te allen tijde de overeenkomst opzeggen (art. 7:408 lid 1 jo 7:422 lid 1 BW).28 Door de beëindiging van de privatieve last wordt de stille cessionaris (weer) inningsbevoegd.29 Als de stille cessionaris aan de schuldenaar mededeling doet zoals bedoeld in art. 3:94 lid 3 BW, kan daarin tevens de opzegging van de (privatieve) lastgeving besloten liggen. Dit is een kwestie van uitleg. De opzegging (een eenzijdige rechtshandeling) dient bovendien de lasthebber te hebben bereikt (art. 3:33 jo 3:37 lid 3 BW).

71. Door de contractsvrijheid is de hiervoor geschetste uitkomst niet dwingend. Andere mogelijkheden zijn ook denkbaar. Als de stille cessionaris geen last of een gewone last tot inning aan de stille cedent heeft gegeven, blijft de stille cessionaris inningsbevoegd en kan hij tot inning van zijn vordering overgaan. In het vorderen van nakoming zal mededeling van de cessie besloten liggen zoals bedoeld in art. 3:94 lid 3 BW.

Hieronder wordt nader ingegaan op een aantal aspecten van de inningsbevoegdheid bij de stille cessie aan de hand van de andere rechtsfiguren waarbij een derde inningsbevoegd is.