3.2 De totaalwinst

Voordat met het oog op de jaarlijkse belastingheffing de in een jaar genoten winst uit onderneming kan worden berekend, dient te worden vastgesteld uit welke voor- en nadelen de te belasten winst is samengesteld. De leidraad hiervoor wordt thans gegeven door artikel 7 Wet IB 1964. Dit artikel bepaalt dat winst het bedrag van de gezamenlijke voordelen is die, onder welke naam en in welke vorm ook, worden verkregen uit onderneming. In de loop der jaren heeft de wettelijke omschrijving van deze totaalwinst1 slechts weinig verandering ondergaan. Artikel 7 Wet IB 1914 hield in:

Opvolger van deze bepaling was het in het Besluit IB opgenomen artikel 8, eerste lid, inhoudende

De Wet Belastingherziening 1950 bracht met betrekking tot de totaalwinstbepaling geen inhoudelijke verandering in het Besluit IB teweeg2.

Bij de beantwoording van de vraag of een bepaald voordeel kan worden aangemerkt als een voordeel verkregen uit onderneming, kan gebruik worden gemaakt van vermogensetikettering3. De resultaten behaald met een tot het ondernemingsvermogen gerekend vermogensbestanddeel maken deel uit van de winst4. Overigens behoren niet alle uit onderneming verkregen voordelen tot de te belasten winst. Inbreuken op de totaalwinst – waardoor bepaalde voordelen niet tot de te belasten winst worden gerekend of bepaalde nadelen (kosten) niet of slechts beperkt in aftrek kunnen worden gebracht – worden gemaakt door de artikelen 8, 8a, 8b en 8c Wet IB 1964.

In het kader van de bestudering van de foutenleer dient artikel 7 Wet IB 1964 niet alleen te worden gekarakteriseerd als leidraad bij de beantwoording van de vraag wat tot de winst dient te worden gerekend. Benadrukt dient te worden dat de Hoge Raad deze bepaling aldus interpreteert dat daarin is neergelegd, dat de totale winst die de ondernemer geniet gedurende het tijdvak, waarin hij als belastingplichtige de onderneming drijft, aan belastingheffing is onderworpen5. Dit aan artikel 7 Wet IB 1964 ten grondslag liggende uitgangspunt zal ik aanduiden als totaalwinstbeginsel6. In hoofdstuk 11, paragraaf 11.2, wordt uiteengezet wanneer dit uitgangspunt voor het eerst in de inkomstenbelasting kan worden aangetroffen.

Hoewel zulks in het kader van de belastingheffing geen functie vervult7, kan het bedrag van de totaalwinst worden berekend aan de hand van één verlies- en winstrekening over de gehele bestaansduur van de onderneming of aan de hand van vermogensvergelijking. In het laatste geval wordt het verschil berekend tussen het ondernemingsvermogen bij het einde van de onderneming, zoals is opgenomen in de slotbalans van de onderneming, en het ondernemingsvermogen aan het begin van de onderneming, zoals is opgenomen in de openingsbalans van de onderneming. Het aldus berekende verschil dient te worden gecorrigeerd in verband met kapitaalonttrekkingen en kapitaalinbreng door de ondernemer:

De hiervóór genoemde openingsbalans dient als grondslag voor de bepaling van de winst die zal worden behaald gedurende het tijdvak dat de onderneming voor de belastingplichtige als bron van inkomen bestaat. Dit doel brengt mee, dat de in deze balans opgenomen vermogensbestanddelen dienen te worden gewaardeerd op het bedrag dat door de ondernemer is opgeofferd of had moeten worden opgeofferd voor de verkrijging daarvan krachtens een normale overeenkomst, waarbij de waarde langs zuiver zakelijke weg was bepaald8. Als resultaat van die waardering wordt het ondernemingsvermogen in de openingsbalans opgenomen tegen de gezamenlijke waarde in het economische verkeer van de tot dat vermogen behorende activa en passiva9. Ook in de slotbalans, welke balans het einde markeert van genoemd tijdvak, dienen de vermogensbestanddelen te worden opgenomen tegen de waarde in het economische verkeer.