10.9.1 In de Bondsdag

De wijziging van het StabMechG vond zijn oorsprong deels in de inmiddels overeengekomen uitbreiding van het takenpakket van de EFSF, zoals in het vorige deel van dit proefschrift aangestipt.1 Tegelijkertijd werd met deze herziening van het StabMechG de kanttekening van het Hof uit het hiervoor besproken arrest verwerkt. Het StabMechG werd flink uitgebreid en ging van twee naar zes uitvoerige artikelen. Ik behandel kort de belangrijkste wijzigingen.

Allereerst werd vanwege de toegenomen werkzaamheden van de EFSF de grens voor het afgeven van garanties flink verhoogd.2 Bovendien regelt het nieuwe StabMechG de betrokkenheid van de Bondsdag bij de inzet van de EFSF. Het StabMechG maakt daarbij een onderscheid tussen de positie van de Bondsdag en de positie van de budgetcommissie van de Bondsdag.

Om de positie van de Bondsdag bij de EFSF te regelen, formuleert het StabMechG de term haushaltspolitische Gesamtverantwortung, oftewel algehele budgettaire verantwoordelijkheid. Zodra een EFSF-aangelegenheid die algehele budgettaire verantwoordelijkheid van de Bondsdag raakt, is instemming van de Bondsdag vereist.3 Het StabMechG bevat een opsomming van het type voorstellen waarbij dat in het bijzonder het geval is.4 De daadwerkelijke inzet van de EFSF is daarvan het belangrijkste voorbeeld. De Bondsregering mag op Europees niveau de activering van de EFSF dus alleen goedkeuren als de Bondsdag daarmee heeft ingestemd. Ook als een eerder steunbesluit wordt gewijzigd, en als rechten of verplichtingen van de EFSF worden overgedragen aan het ESM, is instemming van de Bondsdag nodig. Is er echter sprake van bijzondere urgentie of vertrouwelijkheid, dan oefent niet de Bondsdag zelf, maar een subcommissie (Sondergremium) van de budgetcommissie de rechten van de Bondsdag uit.5 Anderzijds kan de Bondsdag bij meerderheidsbesluit op ieder moment (ook de hierna te bespreken) bevoegdheden van de budgetcommissie op grond van het StabMechG naar zich toe trekken.6

Verder regelt het StabMechG de positie van de budgetcommissie van de Bondsdag bij de EFSF.7 Naast de bepaling over het instemmingsrecht van de Bondsdag zelf, bevat het StabMechG een opsomming van gevallen waarbij de budgetcommissie dit recht heeft.8 Het gaat daarbij om specifieke, vrij technische aangelegenheden. Ook regelt het StabMechG dat de Bondsregering de budgetcommissie van de Bondsdag bij haar besluiten moet betrekken, wanneer het gaat om aangelegenheden rondom de EFSF die van invloed zijn op het budgetrecht van de Bondsdag, maar waarbij de Bondsdag zelf geen toestemming hoeft te geven op grond van het StabMechG.9 De budgetcommissie kan dan advies uitbrengen. Verder houdt de budgetcommissie toezicht op de voorbereiding en uitvoering van afspraken onder de EFSF. Tot slot regelt het StabMechG expliciet welke informatieverplichtingen er op de Bondsregering rusten ten opzichte van de Bondsdag in het kader van de EFSF.10

Opvallend aan deze wijziging van het StabMechG is dat de Bondsdag zichzelf hiermee, in samenwerking met de Bondsraad en de Bondsregering, een bijzonder sterke positie toekende. Zoals uit het bovenstaande blijkt, moet de Bondsdag op grond van het gewijzigde StabMechG instemmen met (onder meer) iedere inzet van de EFSF. Voor deze wijziging hoefde de Bondsregering zich slechts in te spannen om overeenstemming te bereiken met de budgetcommissie van de Bondsdag over het afgeven van garanties. Het Bundesverfassungsgericht oordeelde al dat de Bondsregering zich niet alleen moest inspannen, maar in beginsel verplicht is om deze voorafgaande toestemming van de budgetcommissie te krijgen (‘dwingende redenen’ uitgezonderd). De wetgever bepaalde echter bij de wijziging van het StabMechG dat instemming van de budgetcommissie niet voldoende is, en dat instemming van de gehele Bondsdag is vereist. Op dit punt creëerde de Bondsdag dus zelf een sterke positie ten aanzien van de EFSF, zonder dat het Bundesverfassungsgericht dat expliciet vereiste. Op grond hiervan heeft de Bondsdag ingestemd met steun vanuit onder meer de EFSF aan Griekenland.11 Die (zelfverkozen en sterke) parlementaire betrokkenheid bij de EFSF vormde tevens de basis voor vergelijkbare regelingen ten aanzien van latere crisismaatregelen, zoals hierna zal blijken.