7.1.1 Uitgangspunten van artikel 24 Rv

Aan artikel 24 Rv ligt, net als aan artikel 23 Rv, het verdedigingsbeginsel ten grondslag. De Hoge Raad verwoordde dat duidelijk in de arresten-Poort/Stoppels, -Spector/Fotoshop en -E.ON/Van Santen. Partijen moeten over en weer weten waartegen zij zich dienen te verweren. Dat zou verhinderen dat de rechter gebruikmaakt van gegevens die zich in het dossier bevinden maar niet door een van de partijen aan haar vordering of verweer ten grondslag zijn gelegd.1 Mijns inziens kan betwijfeld worden of het verdedigingsbeginsel inderdaad noopt tot het bestaan van artikel 24 Rv. In tegenstelling tot de situatie van artikel 23 Rv, waarin de rechter bij einduitspraak meer of anders zou toewijzen dan is gevorderd, kan bij het treden buiten de rechtsstrijd van artikel 24 Rv nog steeds een voldoende partijdebat worden verzekerd. Na het opwerpen van zich wel in het dossier bevindende, maar niet door partijen aan hun vordering of verweer ten grondslag gelegde aspecten kan partijen nog voldoende gelegenheid worden geboden om over die aspecten het debat al dan niet aan te gaan. Daarin verschilt artikel 24 Rv dan ook van artikel 23 Rv. Meer dan artikel 23 Rv waarborgt artikel 24 Rv het beginsel van partijautonomie. Dat beginsel, zo betoogde ik eerder, wordt niet geschonden als de rechter ambtshalve punten opwerpt, mits het daarna aan partijen wordt gelaten om te bepalen of zij de kwestie wensen op te pakken en zo niet, de rechter het punt dan laat rusten.2 Een vergelijking met de Franse rechtsstrijd kan verduidelijken dat het voor het waarborgen van het verdedigingsrecht niet noodzakelijk is voor de rechter om zich te beperken tot gegevens die door partijen aan hun vordering of verweer ten grondslag zijn gelegd.