7.4.2 Bij uitbesteding van vermogensbeheer door pensioenfondsen

De situatie ligt lastiger wanneer het gaat om uitbesteding van het vermogensbeheer door pensioenfondsen.1 Ik ga uit van de volgende casus.

Een pensioenfonds voert zowel zuivere premieregelingen als “defined benefit”-regelingen uit. Het heeft het beheer van zijn volledige portefeuille uitbesteed aan één vermogensbeheerder. Het heeft de vermogensbeheerder een te ruim mandaat meegegeven. Het fonds is sterk vergrijsd, maar de vermogensbeheerder mag actief beleggen. De risicobegrenzingen zijn zo ruim geformuleerd dat ze voor het beleggingsrisico geen reële begrenzing vormen. De samenstelling van de portefeuille vormt een schending van de prudent person-regel. In scenario A heeft het fonds voldoende buffers om de pensioenen niet te hoeven korten. In scenario B geraakt het fonds in onderdekking en moet het wel de pensioenen van zijn begunstigden korten.

De begunstigden staan in een verbintenisrechtelijke verhouding tot het pensioenfonds. Voor zover hun rechten uit het pensioenreglement niet worden nagekomen, kunnen zij nakoming en eventueel schadevergoeding vorderen. In paragraaf 7.3 ging ik in op de afwikkeling van vorderingen tot schadevergoeding wegens schending van de prudent person-regel. In het beschreven scenario A komt enkel de begunstigden van een zuivere premieregeling een vordering tot schadevergoeding toe. In het beschreven scenario B delen alle begunstigden in het tekort en komt niemand een vordering tot schadevergoeding (jegens het fonds) toe.

Evenals de cliënt van een financiële onderneming, komt ook de begunstigde van een pensioenfonds een vordering uit onrechtmatige daad toe. Het helpt de begunstigde evenwel niet verder. De uitbestedingsregels werken weliswaar relatief: ze strekken tot bescherming tegen schade die de begunstigde als evolg van de onzorgvuldige uitbesteding lijdt. De uitbestedingsregels strekken echter niet tot bescherming tegen alle schade die begunstigden lijden als gevolg van de onzorgvuldige uitbesteding, zodat ook niet alle schade voor vergoeding in aanmerking komt.

De uitbestedingsregels strekken er immers toe de begunstigden tegenover het pensioenfonds te beschermen in zijn rechten uit het pensioenreglement. Voor een begunstigde van een zuivere premieregeling gaat het om een recht op een bepaalde uitkering; voor een begunstigde van een zuivere premieregeling gaat het om een recht op een rendement dat past bij een beleggingsbeleid dat wordt gevoerd in overeenstemming met de prudent person-regel. Die rechten hebben echter een voorwaardelijk karakter: in een situatie van dekkingstekort kunnen ze worden gekort. Die voorwaardelijkheid geldt voor alle begunstigden van het fonds. Het is in dit voorwaardelijke recht dat de begunstigden worden beschermd. Probeert een begunstigde tevens zijn schade als gevolg van de korting van pensioenaanspraken te verhalen, dan moet die vordering in zoverre worden afgewezen.