297 Bescherming tegen ongerechtvaardigde vermogensverschuiving

Substitutie is een beschermingsmechanisme. De waarde van het recht van de pandhouder wordt, in geval van het tenietgaan of in waarde verminderen van het object van zijn pandrecht, min of meer gehandhaafd doordat ten behoeve van hem een pandrecht komt te rusten op een ander goed van de pandgever, een goed dat het oorspronkelijk verpande goed (gedeeltelijk) vervangt.1 Deze substitutie vervult een beschermingsfunctie die vergelijkbaar is met die van het droit de suite, de (hoofd)regel dat een goederenrechtelijk recht op een goed blijft rusten, ook als dit in andere handen komt.2

Evenals het droit de suite beschermt substitutie tegen ongerechtvaardigde vermogensverschuiving. Aanvaardt het recht dat aan een specifieke crediteur door de vestiging van een zekerheidsrecht voorrang kan worden verleend, dan ligt het in de rede dat het recht de positie van de zekerheidsgerechtigde ook beschermt. Substitutie biedt deze bescherming door handhaving van de bestaande (rang)orde; substitutie werkt conserverend.3

Zonder substitutie zou het tenietgaan van een object waarop een zekerheidsrecht rust terwijl de rechthebbende daar een ander object voor in de plaats krijgt, er in geval van insolventie van de rechthebbende toe leiden dat een ongerechtvaardigde verschuiving van vermogen van de zekerheidsgerechtigde naar de concurrente crediteuren plaatsvindt. Substitutie voorkomt deze ongerechtvaardigde bevoordeling van de concurrente crediteuren ten koste van de zekerheidsgerechtigde crediteur.4