3.5.3 Schenkung (schenking)

169. §516 BGB regelt de schenking van hand tot hand (Hand- of Realschenkung). Bestanddelen van een rechtsgeldige schenking zijn de verschaffing van een vermogensrechtelijk voordeel (Zuwendung) waardoor de schenker verarmd en de ontvanger verrijkt wordt, en de overeenstemming tussen beide partijen dat de Zuwendung om niet geschiedt.1 De schenkingsbelofte is geregeld in §518 BGB. Beide typen schenking zijn overeenkomsten.2

Een schenking kan ingevolge §151 BGB stilzwijgend worden aanvaard.3 §516 Abs. 2 BGB bepaalt echter wel dat als de schenking wordt uitgevoerd zonder instemming van de ontvanger, de gever een redelijke termijn kan stellen waarbinnen de ontvanger moet verklaren of hij de schenking aanvaardt. Als een verklaring binnen de gestelde termijn uitblijft, geldt de schenking als aanvaard als de ontvanger niet voor die tijd geweigerd heeft. Deze bepaling heeft, verwacht ik, geen grote praktische betekenis, nu bij een schenking van hand tot hand de aanvaarding direct zichtbaar is. §516 Abs. 2 BGB schrijft voor dat als de ontvanger de schenking weigert, de gever het gegevene kan terugvorderen op grond van ongerechtvaardigde verrijking. Dit is een uitvloeisel van het abstracte stelsel van eigendomsoverdracht. Het ontvallen van de titel aan de overdracht heeft niet tot gevolg dat de overdracht zelf wordt aangetast. De ontvanger blijft eigenaar van het gegevene en de gever heeft slechts een verbintenisrechtelijke actie.

Naar Nederlands recht geldt een lage drempel voor aanvaarding van schenkingsovereenkomsten: als de ontvanger het schenkingsaanbod na er kennis van te hebben genomen niet onverwijld afwijst, geldt het als aanvaard. Ook zwijgen volstaat dus. Naar Duits recht is dat uiteindelijk ook voldoende, maar alleen nadat de gever een termijn heeft gesteld. Als er geen termijn is gesteld en de ontvanger zwijgt, dan vervalt het aanbod volgens de termijnen gesteld in §147-§149 BGB. Het Duits recht eist geen uitdrukkelijke aanvaardingsverklaring, impliciete aanvaarding is voldoende.4

170. Ingevolge §518 BGB is een contractuele schenkingsbelofte alleen geldig als zij de vorm heeft van notarielle Beurkundung. Het vormvereiste wordt gesteld om de schenker ervoor te behoeden lichtzinnig een eenzijdige verplichting aan te gaan.5 Voor de schenking van hand tot hand wordt deze bescherming niet nodig geacht. De schenker heeft de schenking dan al uitgevoerd en wordt door het opgeven van zijn goed al adequaat voor lichtvaardigheid behoed. Als het vormvoorschrift niet in acht is genomen, kan de schenking worden geheeld door het uitvoeren van de schenkingsbelofte.6