De intrekking van beschikkingen (SteR nr. 29) 2016/IV.17.3.2:IV.17.3.2 Uitzonderingen op de hoofdregel

De intrekking van beschikkingen (SteR nr. 29) 2016/IV.17.3.2

IV.17.3.2 Uitzonderingen op de hoofdregel

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Op het beginsel van freie Rücknehmbarkeit van onrechtmatige belastende beschikkingen bestaan enkele uitzonderingen. Onder omstandigheden bestaat een verplichting tot intrekking en is dus geen sprake meer van beleidsvrijheid.1 De enkele onrechtmatigheid van de belastende beschikking is echter voor het aannemen van een dergelijke intrekkingsverplichting onvoldoende.2 Er dient sprake te zijn van bijzondere omstandigheden. In de eerste plaats kan uit een bijzondere wet voortvloeien dat een beschikking moet worden ingetrokken.3 Gewezen kan bijvoorbeeld worden op art. 175 lid 1 onder nr. 1 van de Abgabenordnung:

‘Ein Steuerbescheid ist zu erlassen, aufzuheben oder zu ändern,

1. soweit ein Grundlagenbescheid (§ 171 Abs. 10), dem Bindungswirkung für diesen Steuerbescheid zukommt, erlassen, aufgehoben oder geändert wird […].’

In de tweede plaats kan een vaste bestuurspraktijk ertoe leiden dat een onrechtmatige belastende beschikking moet worden ingetrokken.4 Als bijvoorbeeld beleid wordt gevoerd dat wanneer geval X zich voordoet, een bepaalde beschikking steeds wordt ingetrokken, kan afwijking daarvan strijd opleveren met het gelijkheidsbeginsel.5

Een verplichting tot intrekking bestaat tot slot, indien het in stand laten van de beschikking wordt gekwalificeerd als schlechthin unerträglich.6 Een goede vertaling van dit begrip is lastig te geven. Gewezen wordt daarom op een uitspraak van het Bundesverwaltungsgericht uit 2007, waarin een aantal voorbeelden van situaties wordt gegeven waarin het in stand laten van een beschikking als schlechthin unerträglich moet worden aangemerkt:

‘Allein die Rechtswidrigkeit des Verwaltungsakts begründet keinen Anspruch auf Rücknahme, da der Rechtsverstoß lediglich die Voraussetzung einer Ermessensentscheidung der Behörde ist. Das Festhalten an dem Verwaltungsakt ist insbesondere dann „schlechthin unerträglich’, wenn die Behörde durch unterschiedliche Ausübung der Rücknahmebefugnis in gleichen oder ähnlich gelagerten Fällen gegen den allgemeinen Gleichheitssatz verstößt oder wenn Umstände gegeben sind, die die Berufung der Behörde auf die Unanfechtbarkeit als einen Verstoß gegen die guten Sitten oder Treu und Glauben erscheinen lassen. Die offensichtliche Rechtswidrigkeit des Verwaltungsakts, dessen Rücknahme begehrt wird, kann ebenfalls die Annahme rechtfertigen, seine Aufrechterhaltung sei schlechthin unerträglich. Ferner kann in dem einschlägigen Fachrecht eine bestimmte Richtung der zu treffenden Entscheidung in der Weise vorgegeben sein, dass das Ermessen im Regelfall nur durch die Entscheidung für die Rücknahme des Verwaltungsakts rechtmäßig ausgeübt werden kann, so dass sich das Ermessen in diesem Sinne als intendiert erweist.’7

Zoals blijkt uit deze uitspraak is de enkele onrechtmatigheid onvoldoende voor het oordeel dat de beschikking schlechthin unerträglich is. De onrechtmatigheid is immers enkel een voorwaarde om tot intrekking over te gaan. Wanneer de beschikking kennelijk onrechtmatig is, kan wel een verplichting tot intrekking bestaan, omdat het in stand laten van een dergelijke beschikking als schlechthin unerträglich moet worden bestempeld. Van kennelijke onjuistheid is sprake indien:

‘dem Verstoβ der streitigen Maβnahme gegen formelles oder materielles Recht vernünftigerweise kein Zweifel besteht und sich deshalb die Rechtswidrigkeit aufdrängt.’8

Als er op het moment van verlening van de beschikking bij de geadresseerde redelijkerwijs geen twijfel bestaat dat de beschikking in strijd met (formeel of materieel) recht is, bestaat er een verplichting tot intrekking. Niet vereist is dat het gaat om een zeer ernstige onrechtmatigheid.9

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.