4.2.5 Gelijkheidsargument

100. Een wederpartij mag niet slechter af zijn doordat hij een rechtspersoon in plaats van een natuurlijke persoon tegenover zich treft, zo luidt een laatste argument voor de toerekening van kennis aan rechtspersonen. Een rechtspersoon mag niet beter af zijn dan een natuurlijke persoon doordat de rechtspersoon meerdere individuen inzet om zijn werkzaamheden uit te voeren en de daarmee verbonden kennis te vergaren. Indien maar één individu de werkzaamheden had uitgevoerd, zou de kennis niet versplinterd zijn geraakt. De rechtspersoon mag zich er daarom niet op beroepen dat voor de wederpartij relevante kennis binnen de organisatie niet is gedeeld. Dit argument speelt bij de toerekening van kennis in het Nederlandse recht geen noemenswaardige rol.1 Alleen Wansink beroept zich op het gelijkheidsargument, maar dan juist ten behoeve van een beperking van de kring van personen wier geestesgesteldheid geldt als die van de rechtspersoon. Hij doet dit in het kader van de regeling van eigen schuld in het verzekeringsrecht. Wansink pleit ervoor die kring te beperken tot die van de bestuurders. Eigen schuld van ondergeschikte van een natuurlijke persoon geldt immers ook niet als eigen schuld van die natuurlijke persoon voor de toepassing van art. 7:952 BW.2 Deze redenering gaat echter alleen op in de context van normen waarvan de rechtsgevolgen uitsluitend intreden bij eigen kennis van de debiteur.3

Het ‘Gleichstellungsargument’ is een belangrijke pijler onder de rechtspraak van het BGH over kennistoerekening bij organisaties in geval van kennisversplintering.4 Dat stuit in Duitsland echter ook op kritiek. Indien een rechtspersoon geacht wordt de kennis te hebben van al haar medewerkers gezamenlijk – zoals meerdere auteurs hebben bepleit5 – is er geen sprake van gelijkstelling. De rechtspersoon zal zich in dat geval veel minder vaak op onwetendheid kunnen beroepen dan een natuurlijke persoon, zodat de wederpartij juist beter af is.6 Buck vraagt zich af waarom het gelijkheidsargument – dat door het BGH alleen wordt toegepast op rechtspersonen en personenvennootschappen – niet ook zou gelden voor natuurlijke personen die gebruik maken van hulppersonen en vertegenwoordigers.7

101. Het belangrijkste argument tegen het gelijkheidsargument is wat mij betreft dat een natuurlijke persoon en een rechtspersoon op het gebied van kennis fundamenteel onvergelijkbaar zijn. Bij natuurlijke personen kan kennisversplintering zich per definitie niet voordoen. De kennis van hulppersonen is nooit eigen (interne) kennis van de natuurlijke persoon, maar altijd kennis van een ander, terwijl kennis van een hulppersoon (functionaris) van een rechtspersoon wel als eigen kennis van de rechtspersoon kan gelden. Het is dus helemaal niet mogelijk om aan de hand van een vergelijking met een natuurlijke persoon te bepalen of een rechtspersoon in geval van kennisversplintering als wetend moet worden behandeld. Flume noemt beide situaties “incommensurabel”.8 Ik acht het gelijkheidsargument geen solide rechtvaardiging voor de toerekening van kennis.