Fiscale eenheid in de Vpb

In de vennootschapsbelasting geldt het uitgangspunt dat elk subjectief belastingplichtig lichaam zelfstandig in de heffing wordt betrokken. Een belangrijke uitzondering op die zelfstandige heffing vormt de regeling voor de fiscale eenheid in de Wet VPB 1969. Deze regeling maakt het in beginsel mogelijk dat een groep van vennootschappen de winst bepaalt alsof er één belastingplichtige is.

Twee of meer vennootschappen kunnen een fiscale eenheid vormen als aan bepaalde vereisten is voldaan. Indien de moeder ten minste 95% van de gehele juridische en economische eigendom bezit van de aandelen in de dochtermaatschappij, beiden in Nederland zijn gevestigd, voor beiden hetzelfde fiscale regime geldt, partijen in principe een gelijklopend boekjaar hebben, moeder en dochter een voorgeschreven rechtsvorm hebben en partijen een verzoek doen, kan van hen vennootschapsbelasting worden geheven als ware er één belastingplichtige (dat wil zeggen alsof de dochtermaatschappij is opgegaan in de moedermaatschappij). Voor bepaalde regelingen gaat deze vlieger echter niet langer op. Door de uitspraak waarin het Europese Hof van Justitie dwingt tot toepassing van de per-element-benadering in het fiscale eenheidsregime, heeft de fiscale wetgever spoedreparatiemaatregelen getroffen. Dit houdt in dat enkele regelingen in de vennootschapsbelasting moeten worden toegepast alsof er geen fiscale eenheid voor de vennootschapsbelasting is.

Op 1 december 2023 heeft de Hoge Raad beslist dat een fiscale eenheid niet tot stand komt als niet aan de voorwaarden wordt voldaan, tenzij aan de beschikking een in rechte te beschermen vertrouwen kan worden ontleend.

Aan een fiscale eenheid zijn verschillende gevolgen – zowel voordelen als nadelen – verbonden. Als voordelen kunnen worden genoemd: mogelijkheden tot onderlinge verlies- en winstverrekening, geen winstneming bij groepstransacties en onder voorwaarden reorganisatie zonder belastingheffing. Als nadelen van een fiscale eenheid kan worden gewezen op: het slechts één keer gebruik kunnen maken van het Vpb-tariefopstapje en de vrij aftrekbare rente drempel van € 1 miljoen in de earningsstrippingmaatregel, de hoofdelijke aansprakelijkstelling van alle gevoegde maatschappijen voor de door de fiscale eenheid verschuldigde vennootschapsbelasting en de mogelijke toepassing van ingewikkelde antimisbruikbepalingen.

Bij de totstandkoming, tijdens het bestaan en bij het beëindigen van een fiscale eenheid kunnen diverse bijzondere bepalingen van toepassing zijn. Er moet bijvoorbeeld rekening worden gehouden met het goodwillgat, entreeheffingen, winstsplitsingsregels, en de antimisbruikbepaling art. 15ai Wet Vpb.

Het fiscale eenheidsregime is uitgebreid om ook zogenoemde Nederlandse zuster- en moeder-kleindochter fiscale eenheden mogelijk te maken, waarbij de top- of tussenmaatschappij in een andere EU- of EER-lidstaat is gevestigd. Deze uitbreiding geldt ook voor varianten op dergelijke structuren. Daarnaast is het fiscale eenheidsregime aangepast naar aanleiding van Europese rechtspraak over de per-elementbenadering. Hierdoor moet voor bepaalde fiscale regelingen worden gehandeld alsof er geen fiscale eenheid bestaat (zie ook het fiscale thema: De fiscale eenheid in de Vpb bij grensoverschrijdende situaties).

De spoedreparatie van het fiscale eenheidsregime was bedoeld als tijdelijke maatregel, in afwachting van een toekomstbestendige groepsregeling. Hoewel het vorige kabinet opties zoals verlies- of winstoverdracht overwoog, zijn sindsdien geen concrete stappen gezet en lijkt het huidige fiscale eenheidsregime voorlopig gehandhaafd te blijven.