5.5.2.2 Vijf modellen

Mede aan de hand van deze uitspraak kan geprobeerd worden een antwoord te geven op de vraag wat de reikwijdte is van de rechterlijke onregelmatigheidstoetsing. Daarbij is het vooral van belang te weten hoe het criterium 'onregelmatigheid' zich verhoudt tot het criterium 'onrechtmatigheid', zoals dat wordt gehanteerd door de accountant en — tot op zekere hoogte — de gemeenteraad. Hierbij zijn eigenlijk slechts vijf verhoudingen denkbaar. Deze zullen eerst kort worden geïntroduceerd en daarna op waarde worden geschat.

In deze opvatting valt het toetsingsbereik van de rechter volledig buiten de reguliere rechtmatigheidstoetsing door de accountant en de gemeenteraad.

Het gevolg van deze optie zou zijn dat de rechter kan terugkomen op alle door de accountant en gemeenteraad gevelde rechtmatigheidsoordelen. Deze zijn hierdoor dus volstrekt voorwaardelijk.

Ook in deze derde oplossing kan de rechter terugkomen op alle rechtmatigheidsoordelen. In deze gedachtegang kan de rechter echter ook over andere aspecten oordelen dan over de rechtmatigheidsoordelen van accountant en raad.

Bij de vierde mogelijkheid kan een rechter slechts terugkomen op een aantal eerdere rechtmatigheidsoordelen. Er zijn echter ook rechtmatigheidsuitspraken van accountant en raad die buiten de rechterlijke beoordeling vallen.

Deze laatste optie impliceert niet alleen dat er onregelmatigheden zijn die tevens onrechtmatig zijn (en andersom), maar ook dat er onregelmatigheden zijn die niet onrechtmatig zijn en onrechtmatigheden die niet onregelmatig zijn. Dit betekent dat de rechter (net als bij optie IV) niet op alle eerdere rechtmatigheidsoordelen kan terugkomen. Het betekent echter ook (net als bij optie III) dat het regelmatigheidsoordeel van de rechter aspecten bevat die niet aan de orde komen in het rechtmatigheidsoordeel van de accountant en de gemeenteraad.