12.4.2 Proces van bewijsvoering ten aanzien van perifere stellingen

Voor de perifere stellingen die in essentie het schuldverband betreffen (zoals het AVAS-verweer), geldt in beginsel hetzelfde als in de vorige paragraaf ten aanzien van de centrale stellingen is opgemerkt. Deze perifere stellingen worden immers geregeerd door de onschuldpresumptie.1 Voor de rechter geldt een ambtshalve toetsingsplicht. Deze perifere stellingen komen bij vergrijpboetes pas aan de orde als de inspecteur (‘beyond reasonable doubt’) heeft bewezen dat er opzet of grove schuld aanwezig is geweest en nemen dus de hoedanigheid van tegenbewijs aan. In mijn opvatting geldt voor verzuimboetes hetzelfde, omdat de inspecteur eerst het bewijs van het impliciete element ‘ten minste enige schuld’ moet leveren. Een beroep op AVAS vormt vervolgens tegenbewijs van die reeds ‘beyond reasonable doubt’ bewezen centrale stelling.2 In de opvatting van de Hoge Raad is de verwijtbaarheid bij verzuimboetes echter geen centrale stelling; het AVAS-verweer is in die opvatting een zuiver perifere stelling van de boeteling.

Met betrekking tot de zuiver perifere stellingen geldt het reguliere proces van bewijsvoering zoals dat ook in de sfeer van de heffing geldt.3 Daaruit vloeit voort dat ten aanzien van boeteverhogende respectievelijk boeteverlagende componenten dezelfde stappen worden gevolgd als ten aanzien van positieve respectievelijk negatieve heffingscomponenten in de sfeer van de heffing. De belastingplichtige moet dus bijvoorbeeld de gronden aandragen die ertoe kunnen leiden dat de boete geheel of gedeeltelijk moet vervallen.4 Partijen kunnen hierbij bovendien in beginsel volstaan met het enkel innemen van de perifere stelling, voorzien van een begin van bewijs. Pas na betwisting komt de daadwerkelijke bewijslast tot leven.

Bij sommige perifere stellingen heeft de rechter een ambtshalve toetsingsplicht of een zelfstandige onderzoeksplicht.5 Afgezien daarvan mag de rechter echter niet ambtshalve oordelen over zuiver perifere stellingen.6 Dan treedt hij buiten de rechtsstrijd.7