6.5 Ontheffing van de geheimhoudingsplicht (art. 67 lid 3 AWR)

Als derde en laatste mogelijkheid om gegevens te verstrekken heeft de minister van Financiën de mogelijkheid om een incidentele ontheffing te geven van de geheimhoudingsplicht. Die beslissing is niet aan de Belastingdienst.1 Ook hier geldt dat het verstrekken van gegevens in overeenstemming moet zijn met de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit.2

De bevoegdheid tot het verlenen van de ontheffing is niet ongelimiteerd. De staatssecretaris van Financiën geeft – vanuit de wetshistorie – duidelijk aan dat de ontheffingsbevoegdheid bedoeld is voor – slechts – drie situaties, te weten:

En dit is dan ook limitatief. De bewindsman geeft aan dat er geen sprake is van een ruime, onbeperkte ontheffingsbepaling die ruimte laat voor verschillende uitleg.4

De voorzieningenrechter van Rechtbank ’s-Gravenhage interpreteert de laatste twee situaties als volgt: bij 2) moet het gaan om het uitwisselen van gegevens tussen overheidsinstanties en bij 3) niet ‘ten behoeve van de voorbereiding van of onderzoek naar toekomstige wetgeving’.5 De rechter oordeelt: met de ontheffingsbepaling is ‘kennelijk niet bedoeld dat in incidentele gevallen met een ontheffing reeds uitvoering kan worden gegeven aan toekomstige wetgeving.’

Een voorbeeld van deze laatste categorie is de pilot met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ter voorkoming van misbruik, oneigenlijk gebruik en ondoelmatig gebruik van rijksmiddelen op de terreinen van de afdrachtsvermindering onderwijs uit de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen (WVA) en van vastgoed.6

Een ander voorbeeld is de samenwerking tussen de Belastingdienst met de Autoriteit Financiële Markten,7 het Bureau Financieel Toezicht8 en de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants9 om ontoelaatbaar gedrag van accountants tegen te gaan. Er zijn evenwel geen signalen dat sprake is van een voorbereiding op wetgeving noch opname in de Uitv. reg. AWR. En dat terwijl de convenanten al vijf jaar bestaan. Of zou het hier gaan om incidentele gevallen met een groot maatschappelijk belang? Het afsluiten van een convenant voor incidentele zaken is dan wel opmerkelijk te noemen. Evenzo opmerkelijk is het feit dat het meldingsregister met het overzicht van verwerkingen persoonsgegevens Belastingdienst ook onder de AVG niets vermeldt over deze uitzondering op de geheimhouding. De Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants komt daarin in het geheel niet voor en het Bft alleen in het kader van de Opsporing.10 Het overzicht met verwerkingen persoonsgegevens is wat dat betreft niet volledig. De vraag kan worden gesteld welke afnemers er nog meer bestaan waarvan de Belastingdienst geen melding maakt.

In dit kader noem ik ook de gegevensverstrekking die bij wijze van uitzondering, en in het kader van een pilot, plaatsvindt vanuit het FEC met private partijen.11 Die gegevensuitwisseling valt niet binnen het FEC verband en kan – vanwege het ontbreken van een structurele ontheffing – alleen plaatsvinden met toepassing van de hierna te behandelen individuele ontheffing tot gegevensuitwisseling.12 Die moet echter beperkt te blijven tot incidentele gegevensverstrekking met de mogelijkheid tot verzet.13 Hier is sprake van een uitzondering door betrokkene in kennis te stellen en de mogelijkheid tot verzet te bieden. Wat dat betreft biedt de samenwerking met private partijen meer rechtsbescherming voor betrokkenen. Wat de geheimhoudingsplicht van de private partijen betreft is er echter geen duidelijkheid. Voor hen geldt immers niet de algemene geheimhoudingsplicht vanuit de Algemene wet bestuursrecht noch vanuit de AWR. Op hen is immers de Awb in zijn geheel niet van toepassing en is geen sprake meer van het verkrijgen van de gegevens in het kader van de belastingheffing. Ook de wijze waarop de gegevensverstrekking op termijn moet leiden tot een structurele wijze van gegevensverstrekking blijft onduidelijk. Dit is immers alleen mogelijk op basis van art. 67 lid 2 letter a of b en dan nog alleen voor bestuursorganen. Het verlenen van deze ontheffing kan alleen plaatsvinden door Onze Minister. In de uitvoerende sfeer is dat het ministerie van Financiën. Het ministerie verstrekt echter geen informatie hieromtrent: de aantallen en de interne procedure blijven binnen de muren van het ministerie.14

De vraag blijft wie de beslissing neemt en volgens welke regels? Ook hier is geen andere conclusie mogelijk: de omvang van het gebruik van de incidentele ontheffing is niet bekend noch de wijze waarop de belangenafweging plaatsvindt. Aan waarborgen, transparantie en rechtsbescherming ontbreekt het dan ook.