2.7 Versterken van de democratie

Naast het voorkomen van het afschaffen van de democratie, kan bescherming van de democratie ook gestalte krijgen in het waarborgen van de aan de democratie ten grondslag liggende uitgangspunten. Los van een onderverdeling in meer formele en meer materiële democratieopvattingen, geldt dat vrije en eerlijke verkiezingen nodig zijn om de democratie, zij het als ‘ideeënmarkt’ of als ‘waardengemeenschap’, naar behoren te laten functioneren. De relevantie van het verschil tussen een formele en materiële democratieopvatting is mede gelegen in de aanwezigheid van mechanismen om deze vrije en eerlijke verkiezingen te waarborgen. In een formele democratieopvatting kan volstaan worden met het simpelweg vastleggen van de uitgangspunten van vrije en eerlijke verkiezingen. Een materiële democratieopvatting kenmerkt zich door de aanwezigheid van mechanismen die de ‘stevigheid van het democratisch arrangement’ veiligstellen en de democratie daarmee een zekere ‘kwaliteit’ willen geven. Dergelijke maatregelen kunnen het stabiliseringsrepertoire van de democratie genoemd worden.1 Deze mechanismen zijn op hun plaats wanneer de aan de democratie ten grondslag liggende uitgangspunten onder druk komen te staan. Bij het nemen van maatregelen ter waarborging van vrije en eerlijke verkiezingen verschuift een democratieopvatting richting de materiele kant van het spectrum, nu het veronderstelde zelfcorrigerende vermogen van de democratie wordt aangevuld met maatregelen ter bescherming van de waarden die aan de democratie ten grondslag liggen.

In het derde deel van dit proefschrift staan deze versterkingsmaatregelen centraal. Het gaat hier om maatregelen ter regulering van de kandidaatstellingsprocedure, het verloop van de (online) verkiezingscampagne, financiering van politieke partijen en alternatieve stemvormen (volmacht en briefstem). Steeds is daarbij de gedachte dat deze aspecten gereguleerd moeten worden, niet omdat anders het voortbestaan van de democratie direct onder druk staat, maar omdat de stevigheid van de democratie daarbij gebaat is.