3.3.4.1 De betekenis van art. 6 EVRM voor het strafgeding

Sterker, art. 6 kan volgens het Hof juist van belang zijn vóórdat een zaak voor de rechter wordt gebracht. In Ibrahim e.a. formuleert het Hof dit zo, dat ‘the guarantees of Article 6 are applicable from the moment that a “criminal charge” exists within the meaning of this Court’s case law (…) and may therefore be relevant during pre-trial proceedings if and in so far as the fairness of the trial is likely to be seriously prejudiced by an initial failure to comply with them (…)’.4 Het aan de zitting voorafgaande onderzoek (‘pre-trial proceedings’) is bij uitstek de fase waarin het bewijs tegen de verdachte wordt vergaard.5 De ‘fairness’ van een strafgeding kan serieus worden aangetast doordat in de aanloop daarnaartoe – bij de bewijsgaring – niet wordt voldaan aan de in art. 6 vastgelegde rechten.6 Gelet op de zaak Salduz kan dan eerst en vooral worden gedacht aan het recht op tijdige rechtsbijstand van een advocaat, de cautieplicht en het zwijgrecht. Ook andere door art. 6 gewaarborgde rechten kunnen in het geding zijn. Zie bijvoorbeeld de zaak Mantovanelli waarin betrokkenen niet (tijdig) hebben kunnen reageren op een nadien in de procedure ingebracht deskundigenrapport.7

Anders dan geldt voor ‘echte’ strafzaken, is de regulerende werking van het EVRM voor het vooronderzoek in bestuurlijke strafprocedures beperkt. Sillen wijst erop dat art. 6 EVRM niet vergt dat bestuursambten bij het opleggen van een straf de waarborgen van art. 6 EVRM in acht nemen. Volgens vaste rechtspraak van het EHRM hoeven die waarborgen in bestuurlijke procedures geen toepassing te vinden, aldus Sillen, mits de bestuurlijke beslissing kan worden getoetst door een rechter die beschikt over ‘full jurisdiction’, dat wil zeggen een rechter die bevoegd is zowel haar feitelijke als juridische grondslag te beoordelen. Slechts als dat niet zo is, levert dat een schending van art. 6 EVRM op.8 Ten aanzien van de rechten in de bestuurlijke fase waarvan eventuele schending nadien in de rechterlijke fase moeilijk is te repareren, pleit Sillen ervoor dat bestuursambten die rechten al in de bestuurlijke fase in acht nemen. Daarbij wijst hij op de onschuldpresumptie en het zwijgrecht.9 Ik voeg hieraan toe dat bepaalde (deel)rechten in art. 6 EVRM juist (ook) van toepassing zijn tijdens het vooronderzoek in bestuurlijke strafprocedures, zoals de bijstand van een tolk in art. 6, lid 3, onder e EVRM, de motivering van een boete uiterlijk ten tijde van het opleggen ervan (art. 6, lid 3, onder a) en het verbod van ‘undue delay’10. Zo bezien is Sillens opvatting dat de waarborgen van art. 6 EVRM in bestuurlijke procedures geen toepassing hoeven te vinden, te stellig.