3.6.2.2 De privécrediteur tijdens het bestaan van de VOF

Onoverdraagbaarheid en beschikkingsonbevoegdheid vormen een belemmering voor overdraagbaarheid en uitwinning, maar (formeel gezien) niet voor het leggen van beslag.1 Een vraag die dan ook rijst, is of een privécrediteur wel verhaalsbeslag,2 dat strekt tot zekerheid van reële executie,3 kan leggen op een aandeel van een vennoot in een tot de niet-ontbonden VOF behorend goed. Hij zou de vennoten en hun zaakscrediteuren op deze wijze kunnen ‘pesten’, omdat vervreemding van een beslagen goed op grond van art. 453a Rv niet ingeroepen kan worden tegen de beslaglegger en het goed dus minder goed verkoopbaar wordt, en hun zo via een omweg ertoe kunnen brengen zijn vordering te voldoen. Relevant ter beantwoording van deze vraag is een uitspraak van de Rechtbank Arnhem in een zaak waarin een privécrediteur beslag had gelegd op een tot de gemeenschap van een VOF behorend goed. Volgens de rechtbank was het beslag (dat was gelegd op het gehele goed) onrechtmatig, omdat een privécrediteur niet door middel van executie of beslag verhaal kan zoeken op het aandeel van een vennoot in een vennootschappelijk goed.4 Immers, ook de vennoot zelf kan tijdens het bestaan van de VOF geen scheiding en deling vorderen en niet vrijelijk beschikken over zijn aandeel in de vennootschappelijke gemeenschap.5 In een eerdere zaak oordeelde de Rechtbank Arnhem dat het leggen van beslag als louter pressiemiddel evenmin geoorloofd is.6 Uit het stelsel van de wet volgt nu eenmaal dat het leggen van (in casu conservatoir) beslag bedoeld is om executie te waarborgen en het leggen van beslag op een niet voor executie vatbaar recht als pressiemiddel om de schuldenaar te bewegen tot voldoening van de vordering past niet in dit stelsel.7 Het beslag moest dus worden opgeheven. Volgens de Hoge Raad is het wilsrecht van een cliënt van een bank om kredietruimte in te roepen niet vatbaar voor overdracht en daarom ook niet vatbaar voor beslag en executie.8 Voor dit oordeel wijst de Hoge Raad op de parlementaire geschiedenis van art. 475 Rv, waaruit blijkt dat de wetgever beducht is voor een beslag zonder een reëel uitzicht op executie.

Een schuldenaar mag dus geen beslag leggen als het niet het effect kan hebben waarvoor het middel is gegeven. Legt een privécrediteur niettemin beslag op een aandeel van een vennoot in een gemeenschappelijk goed, dan kan hij aansprakelijk zijn voor als gevolg van dit onrechtmatige beslag geleden schade wegens misbruik van bevoegdheid op de voet van art. 3:13 BW.9

Op de vorderingen van een vennoot op de VOF kan een pandrecht gevestigd worden (art. 3:236 lid 2 BW en art. 3:239 BW). Vereist is dan wel 1) dat de vordering overdraagbaar/voor verpanding vatbaar is (art. 3:81 BW en art. 3:228 BW) 10 en 2) dat de vordering bestaat of rechtstreeks zal worden verkregen uit een ten tijde van de verpanding bestaande rechtsverhouding (art. 3:239 lid 1 BW).

De overdraagbaarheid van een vordering kan rechtsgeldig bij overeenkomst worden uitgesloten. Mogelijk bepaalt de vennootschapsovereenkomst dat een vennoot niet zonder toestemming van de andere vennoten zijn vorderingen op de VOF kan vervreemden of bezwaren.11 Een dergelijke bepaling maakt overdracht en verpanding zonder toestemming ongeldig krachtens art. 3:83 lid 2 jo. 3:328 BW.12 Als de vennoten slechts hebben bedoeld de vordering onoverdraagbaar te maken en niet onverpandbaar, dan is rechtsgeldige verpanding wel mogelijk.13 De bedoeling van partijen moet uitdrukkelijk worden bepaald of door uitleg worden vastgesteld.14

Op de winstuitkeringen waarop een vennoot (volgens de vennootschapsovereenkomst) aanspraak kan maken en op de nog niet uitgekeerde uittreedvergoeding van een uitgetreden vennoot kan een privécrediteur derdenbeslag leggen onder de VOF.15

De juridische eigendom van hetgeen een vennoot in economische eigendom of in zuiver genot heeft ingebracht, behoort tot het privévermogen van de vennoot en kan daarom door een privécrediteur worden beslagen en uitgewonnen.

Ten slotte kan een privécrediteur het faillissement van zijn schuldenaar uitlokken. De VOF wordt dan (ten aanzien van zijn schuldenaar) ontbonden en de curator van de vennoot/schuldenaar kan onder meer aanspraak maken op uitkering van de waarde van de economische deelgerechtigdheid. Zie over de positie en de bevoegdheden van de curator hoofdstuk 4.