4.2.1 Rompelman-arrest

De vraag of voorbelasting die betrekking heeft op goederen en diensten die (nog) niet gebruikt worden voor economische activiteiten in aftrek gebracht kan worden kwam voor het eerst aan de orde in het Rompelman-arrest.1 Rompelman was geen ondernemer voor de btw en investeerde in een nog te bouwen appartementsrecht (een showroom). Het was zijn intentie de showroom te gaan verhuren. Het was een Nederlandse zaak en de Hoge Raad vroeg zich af of Rompelman door het doen van de investering al een economische activiteit verrichtte, daarmee als ondernemer kwalificeerde en daarom de op de investering drukkende voorbelasting kon aftrekken. De Hoge Raad stelde de volgende vraag aan het Hof van Justitie EU:

Het Hof van Justitie EU herformuleert de vraag van de Hoge Raad als volgt:

Het Hof van Justitie EU beslist dat de verkrijging van een vordering tot levering van een toekomstig appartementsrecht in een nog te stichten gebouw, met het oogmerk het gekochte te zijner tijd te verhuren, kan worden beschouwd als een economische activiteit in de zin van art. 4, lid 1, Zesde richtlijn (thans art. 9, lid 1, eerste volzin, btw-richtlijn); deze bepaling verzet zich er niet tegen dat de Belastingdienst verlangt dat de desbetreffende wilsverklaring wordt ondersteund door objectieve gegevens, zoals de omstandigheid dat de ontworpen ruimten zich specifiek lenen voor commerciële exploitatie. Voorbereidende handelingen moeten al tot de economische activiteiten worden gerekend. Het is in strijd zijn met het neutraliteitsbeginsel indien de economische activiteiten pas worden geacht aan te vangen op het tijdstip waarop een onroerend goed daadwerkelijk wordt geëxploiteerd, dat wil zeggen wanneer de belaste inkomsten ontstaan.

Opvallend is dat het Hof van Justitie EU ook de inkoop van goederen en diensten als een economische activiteit kwalificeert. Dus niet alleen het presteren aan derden (output) kwalificeert als economische activiteit maar ook de aanschaf van goederen en diensten (input) ten behoeve van (toekomstige) uitgaande prestaties kwalificeert als economische activiteit. De aanschaf leidt dus tot belastingplicht en is de eerste handeling waardoor de aanschaffer belastingplichtig wordt.

De beslissing van het Hof van Justitie EU gaat over de aanvang van de belastingplicht. Belastingplicht is de eerste voorwaarde waaraan voldaan moet zijn voor het ontstaan van recht op aftrek van voorbelasting. Een volgende voorwaarde is dat de aangeschafte goederen en diensten gebruikt moeten worden voor belaste handelingen. Op de beoordeling van deze voorwaarde had de vraag van de Hoge Raad geen betrekking. Toch wijdt het Hof van Justitie EU er een overweging aan:

Men zou zich kunnen afvragen hoe de beslissing van het Hof van Justitie EU zou zijn uitgevallen als Rompelman niet het voornemen gehad zou hebben om te kiezen voor belaste verhuur, bijvoorbeeld in het geval dat belaste verhuur niet mogelijk zou zijn geweest. De veronderstelling ligt voor de hand dat de beslissing dan niet anders zou zijn geweest omdat de beslissing handelt over de aanvang van de belastingplicht en ook bij vrijgestelde verhuur sprake is van belastingplicht.4