Speaking the same language (AN nr. 181) 2023/2.3.3.3:2.3.3.3 De ‘constructive’ trust

Speaking the same language (AN nr. 181) 2023/2.3.3.3

2.3.3.3 De ‘constructive’ trust

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De ‘constructive’ trust wordt in het Anglo-Amerikaanse recht omschreven als een verzamelnaam voor trusts die – onafhankelijk van de intentie van een persoon – van rechtswege ontstaan, waarbij de goede trouw oftewel de ‘good conscience’ van de rechthebbende of bezitter van een goed, een beslissende rol speelt.1

De ‘constructive’ trust kent vele varianten en wordt in uiteenlopende omstandigheden opgelegd, waardoor de uitdrukking ‘constructive’ trust in verschillende contexten wordt gebruikt en diverse betekenissen heeft.2 De scala aan situaties waarin er sprake kan zijn van een ‘constructive’ trust, maakt het in het Anglo-Amerikaanse recht lastig om alle varianten onder één gemeenschappelijke noemer te scharren en een algehele en concrete definitie van de ‘constructive’ trust te geven. Voorts zijn er geen limitatieve gronden voor de oplegging van een ‘constructive’ trust en bestaat er thans een open stelsel van ‘constructive’ trusts.3 Het Anglo-Amerikaanse recht heeft met een vage omschrijving de mogelijkheid voor de Anglo-Amerikaanse rechter willen creëren om de term ‘constructive’ trust in nieuwe situaties in de toekomst toe te passen.

Het soms ongelukkige en vage taalgebruik dat het Anglo-Amerikaanse recht bezigt om de ‘constructive’ trust uiteen te zetten, geeft naar mijn mening ten onrechte de indruk dat er in alle gevallen waarin de ‘constructive’ trust voorkomt, daadwerkelijk een ‘echte’ trust tot stand komt. Dit is echter niet helemaal juist. Het gebruik van de term ‘constructive trust kan mijns inziens in het continentale recht het beste worden geïnterpreteerd als toegekende rechten en/of rechtsvorderingen in kwesties voortvloeiende uit onder andere een onrechtmatige daad, zaakwaarneming, of een ongerechtvaardigde verrijking4.5 Daarnaast kan de ‘constructive trust’ bijvoorbeeld betrekking hebben op situaties waarin het recht van revindicatie wordt toegekend of goederenrechtelijke bescherming bij de overdracht van een goed aan een contractspartij wordt geboden.

Het begrip ‘constructive’ trust wordt in het Anglo-Amerikaanse recht in de meeste gevallen gebezigd om aan te duiden dat het handelen van een verkrijger van (het bezit van) een goed naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is, vanwege het feit dat hij wist of behoorde te weten dat zijn handelen de gerechtvaardigde belangen van personen die een recht c.q. belang in een goed hebben, heeft geschaad.6 In casu wordt het woord ‘constructive’ trust in de metaforische zin gebruikt ter vaststelling van persoonlijke7 aansprakelijkheid op grond van een onrechtmatige daad of een ongerechtvaardigde verrijking, dan wel ter toekenning van een goederenrechtelijke opvorderingsactie, ofwel een goederenrechtelijk terugvorderingsrecht. De benaming ‘constructive’ trust kan derhalve misleidend zijn. Is een recht c.q. remedie toegekend, dan dient de huidige rechthebbende of bezitter – behoudens de toepassing van derdebeschermingsregelingen – de schade die de belanghebbenden hebben geleden te vergoeden, dan wel het goed dat hij in zijn bezit heeft, over te dragen aan de oorspronkelijke rechthebbende8. Voorbeelden van situaties waarin de ‘constructive’ trust in deze categorie wordt toegepast zijn onder andere de onrechtmatige gedragingen of ongerechtvaardigde verrijking van personen die een fiduciaire functie uitoefenen9, handelingen in strijd met obligatoire vervreemdingsbeperkingen en strafrechtelijke gedragingen zoals misdrijven tegen het leven gericht, oplichting, omkoping en diefstal, die in het civiele recht als onrechtmatig kunnen worden aangemerkt.10

Voorts kunnen ‘constructive’ trusts worden opgelegd in situaties waar er reeds een bestaande fiduciaire rechtsverhouding is, doch de desbetreffende persoon – zonder de bevoegdheid daartoe te ontlenen aan een officiële benoeming – de rol van trustee aanvaardt of aanneemt.11 In die specifieke situaties ontstaat krachtens het recht daadwerkelijk een ‘constructive’ trust en wordt de officieuze trustee behandeld alsof hij een trustee is van een ‘express’ trust. In casu behoeft het ontstaan van de ‘constructive’ trust niet noodzakelijkerwijs gepaard te gaan met het onrechtmatig handelen van de officieuze trustee. Men denke bij deze variant aan de continentale rechtsfiguur van de zaakwaarneming.

Ten slotte wordt in het Anglo-Amerikaanse recht een ‘constructive’ trust als middel ingezet, teneinde bij de koop van goederen goederenrechtelijke bescherming te bieden aan een verkrijgende contractspartij in de periode tussen de contractssluiting en de levering van een goed.12 De contractspartij wordt beschermd, totdat de levering ter uitvoering van het desbetreffende koopcontract heeft plaatsgevonden.13 Als gevolg hiervan kan een eventuele daaropvolgende vervreemding of bezwaring aan een derde derhalve in beginsel niet aan de oorspronkelijke verkrijgende contractspartij worden tegenworpen. Deze constructie is vergelijkbaar met wat wij in het continentale recht kennen als de rechtsfiguur van de Vormerkung.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.