5.2.1 Beantwoording van deelvraag 1

De eerste deelvraag luidde als volgt: in welke mate heeft de opdrachtnemer aan de onderkant verbintenisrechtelijke bescherming ten aanzien van de thema’s (a) loon, (b) aansprakelijkheid en (c) opzegging? De zoektocht naar het antwoord op deze deelvraag heeft geleid tot tabel 4, waarin ik de uitkomsten schematisch heb weergegeven. De belangrijkste bevindingen die uit tabel 4 kunnen worden gedestilleerd in relatie tot de eerste deelvraag, zal ik daarna bespreken.

Tabel 4. ‘Beschermingsniveau loon, aansprakelijkheid en opzegging en knelpunten’

Het verbintenissenrecht biedt de opdrachtnemer aan de onderkant overwegend buiten de regeling inzake de opdracht bescherming. Dat is het logische gevolg van de vele gedaantes waaruit de verhouding tussen de opdrachtgever en opdrachtnemer kan bestaan,1 waardoor de regeling inzake de opdracht algemeen van aard is en bescherming dus niet het uitgangspunt van deze regeling is. Oftewel: anders dan wordt aangenomen bij bijvoorbeeld de werknemer, wordt ten aanzien van de opdrachtnemer niet verondersteld dat laatstgenoemde de zwakkere partij is die bescherming behoeft.

De opdrachtnemer aan de onderkant geniet aanvullende verbintenisrechtelijke bescherming op alle drie de thema’s die zijn onderzocht, namelijk:

Daarnaast kan het beschermingsniveau van de opdrachtnemer die niet onder de bescherming van een specifieke regel valt, worden aangevuld door de open normen die het verbintenissenrecht kent indien de omstandigheden van het geval dat rechtvaardigen (artikel 6:248 lid 1-2, artikel 6:233 sub a, artikel 6:109 lid 1 en artikel 6:101 BW). Bij de thema’s loon en opzegging bestaat de bescherming vooral uit inkomensbescherming. Het thema aansprakelijkheid laat in wezen een combinatie van bescherming op inkomen en veiligheid zien.

Ten aanzien van alle drie de thema’s heb ik het aanvullende beschermingsniveau van de opdrachtnemer aan de onderkant als ‘gemiddeld’ bestempeld. In dat licht zal het geen verbazing wekken dat ik het aanvullende beschermingsniveau ten aanzien van de drie thema’s tezamen ook als ‘gemiddeld’ aanmerk. Dat houdt in dat de opdrachtnemer aan de onderkant ten aanzien van de drie thema’s in onderling verband bezien, meer bescherming heeft dan de ‘standaard-opdrachtnemer’ (‘laag beschermingsniveau’), maar minder dan de werknemer (‘hoog beschermingsniveau’). Het aanvullende beschermingsniveau van de opdrachtnemer aan de onderkant kan per thema – en binnen dat thema weer afhankelijk van de omstandigheden van het geval – verschillen en meer de kant opgaan van een ‘hoog’ of ‘laag’ beschermingsniveau. De verschillende ratio’s daarvan en de invloed die de hoedanigheid van partijen speelt op dat beschermingsniveau, komen bij de andere twee deelvragen aan de orde. Bovendien heeft de analyse van de aanvullende verbintenisrechtelijke bescherming verschillende knelpunten voor de opdrachtnemer aan de onderkant aan het licht gebracht. De meest fundamentele knelpunten en de mogelijke oplossingen daarvan zet ik bij de beantwoording van de centrale onderzoeksvraag op een rij.

Uit het voorgaande blijkt dat het verbintenissenrecht de opdrachtnemer aan de onderkant aanvullende bescherming kan bieden en dat doorgaans doet op een niveau dat tussen die van de ‘standaard-opdrachtnemer’ en werknemer in zit. Die constatering geeft nog geen inzicht in de achterliggende gedachten die ten grondslag (kunnen) liggen aan deze bescherming. Dat inzicht staat centraal bij de beantwoording van de tweede deelvraag.