Intellectuele eigendom in het conflictenrecht (R&P nr. IE1) 2009/6.3.3.b.iii:6.3.3.b.iii Probleemgeval: geen modelbeschermingswet (<geenverwijzing>art. 2 lid 7</geenverwijzing>, tweede volzin, slot)

Intellectuele eigendom in het conflictenrecht (R&P nr. IE1) 2009/6.3.3.b.iii

6.3.3.b.iii Probleemgeval: geen modelbeschermingswet (&lt;geenverwijzing&gt;art. 2 lid 7&lt;/geenverwijzing&gt;, tweede volzin, slot)

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

867. Probleem: geen modelbeschermingswet. Een probleem doet zich voor indien onder de lex loci protectionis een bijzondere wettelijke regeling voor modelbescherming ontbreekt. Zo kende bijvoorbeeld Nederland vóór 1 januari 1975 geen modelbescherming.1 Herleeft dan de hoofdregel dat het werk — onder welk regime dan ook — moet worden beschermd, zodat het werk onder de lex loci protectionis toch voor bescherming als werk van kunst in aanmerking komt? Of betekent het spaak lopen van de uitzondering dat het werk voor geen enkele bescherming van de lex loci protectionis in aanmerking komt? Tijdens de Brusselse conferentie van 1948 zag men dit probleem waarschijnlijk over het hoofd, maar tijdens de Stockholmse conferentie van 1967 werd het onderkend. Aan het slot van artikel 2 lid 7 werd toen bepaald dat indien onder de lex loci protectionis geen bijzondere bescherming voor tekeningen en modellen wordt toegekend2, het werk als werk van kunst wordt beschermd.3

868. Het probleem doet zich derhalve alleen voor onder de vigeur van de Brusselse versie — het probleem is dus praktisch vrijwel niet meer van belang. Hoe dan ook, het laat zich m.i. goed verdedigen dat hier dezelfde oplossing moet worden toegepast.4 Uitgangspunt van de in Brussel ontworpen regeling is immers dat het werk van toegepaste kunst voor — enigerlei — bescherming in aanmerking komt. In dat licht moet de materiële-reciprociteitsuitzondering van artikel 2 lid 7 beperkt worden uitgelegd. Zij mag er niet toe leiden dat het werk van toegepaste kunst tussen wal en schip valt doordat het voor geen enkele bescherming in aanmerking komt.

869. Probleem: temporele dimensie. Een andere vraag betreft de temporele dimensie van de in de slotzin opgenomen regeling. Denkbaar is dat op het moment waarvoor de bescherming wordt ingeroepen weliswaar een regeling voor modelbescherming is ingevoerd, maar dat deze regeling om overgangsrechtelijke redenen niet van toepassing is ten aanzien van het litigieuze werk. In zo'n geval geldt m.i. ten aanzien van dat werk dat "in dat land geen zodanige bijzondere bescherming wordt toegekend." Ingevolge de slotzin van artikel 2 lid 7 komt het werk dan in aanmerking voor bescherming als werk van kunst.

870. BTMW/BVIE: overgangsrecht. Deze vraag is voor Nederland van belang. Als gezegd kende Nederland vóór 1 januari 1975 geen modelbescherming: op die datum trad de Eenvormige Beneluxwet inzake tekeningen en modellen (`BTMW') in werking, welke regeling per 1 september 2006 is vervangen door het Benelux-verdrag inzake de intellectuele-eigendom (`BviE,).5

Wat geldt ten aanzien van werken van toegepaste kunst die dateren van vóór 1 januari 1975? De overgangsbepaling van artikel 25 BTMW respectievelijk artikel 5.3 BVIE bepaalt alleen dat oude beschermingsaanspraken gehandhaafd blijven, maar daarmee is niets gezegd over de vraag of de BTMW/BVIE-bescherming is weggelegd voor 'oude' werken.

871. Nieuwheidsvereiste. Het nieuwheidsvereiste van de BTMW/BVIE heeft wel effect op die vraag. Ingevolge dit vereiste wordt de bescherming van de BTMW/BVIE alleen verleend indien het werk nieuw is (artikel 1 BTMW; artikel 3.1 lid 1 BVIE). Toen de BTMW op 1 januari 1975 in werking trad, waren de criteria voor nieuwheid opgenomen in artikel 4 lid 1. Sinds 1 december 2003 werden zij geplaatst in artikel ibis en inhoudelijk enigszins gewijzigd6 — en in die vorm zijn zij overgenomen in artikel 3.3 lid 1 BVIE. Aan het vereiste van nieuwheid kunnen 'oude' werken — preciezer gezegd: werken die op 1 januari 1975 niet nieuw zijn — per definitie niet voldoen. Door dit vereiste te stellen heeft de Benelux-wetgever hen op voorhand uitgesloten van Benelux-bescherming. Daarmee heeft het nieuwheidsvereiste een overgangsrechtelijke lading: werken die op 1 januari 1975 niet nieuw waren, vallen buiten de Benelux-boot. Voor deze werken geldt m.i. bijgevolg dat in Nederland "geen zodanige bijzondere bescherming wordt toegekend" als bedoeld in artikel 2 lid 7. Voor hen is er nooit een moment in de tijd geweest waarop zij in aanmerking konden komen voor dergelijke bescherming.7

872. Vernieuwing. Hier dient overigens een nuance te worden aangebracht. De `oude' werken zijn namelijk niet voor eeuwig uitgesloten van BTMW/BVIEbescherming: onder de BTMW van voor 1 december 2003 was het nieuwheidsvereiste temporeel tot vijftig jaar terug in de tijd begrensd (artikel 4 lid 1 onder a), zodat niet-nieuwe werken weer nieuw konden worden door vijftig jaar in de vergetelheid te geraken. Op deze gedachte van een 'collectief geheugen' is ook de `vernieuwingsmogelijkheid' van de per 1 december 2003 gewijzigde BTMW, en de BVIE gebaseerd.8 Is het oude werk aldus 'vernieuwd', dan komt het in aanmerking voor BTMW/BVIE-bescherming — en dan mist de slotzin van artikel 2 lid 7 toepassing ten aanzien van dat werk.

873. Voorbeeld. Een voorbeeld. Stel dat een vreemd, nieuw werk van toegepaste kunst in 1974 in Nederland is gepubliceerd. Op dat moment kent Nederland geen modelbescherming, er valt dus niets te deponeren. Wanneer die bescherming op 1 januari 1975 wordt ingevoerd, valt het werk buiten de boot omdat het vóór die datum bekend geworden was. Het werk is — om een overgangsrechtelijke reden gedoemd de BTMW-bescherming mis te lopen. Jaren later, in 2000, treft de rechthebbende een imitatie aan en hij roept bij de Nederlandse rechter auteursrechtelijke bescherming in.9 In zijn land van oorsprong blijkt het werk niet te worden aangemerkt als werk van kunst, maar alleen als model. Volgens de materiële-reciprociteitsuitzondering van artikel 2 lid 7 komt het in Nederland dus alleen in aanmerking voor modelbescherming. Nu rijst de vraag: is de slotzin van artikel 2 lid 7 in dit geval van toepassing, zodat de materiële-reciprociteitsuitzondering wordt uitgeschakeld? In Nederland bestaat anno 2000 weliswaar een regeling voor modelbescherming, maar dit werk komt daar anno 2000 om overgangsrechtelijke redenen niet voor in aanmerking: het werd immers gepubliceerd (niet-nieuw) vóór de inwerkingtreding van die regeling. In dit geval heeft m.i. daarom te gelden dat in Nederland "geen zodanige bijzondere bescherming wordt toegekend" als bedoeld in artikel 2 lid 7. Het werk komt dan dus in aanmerking voor bescherming als werk van kunst. Dat wordt pas anders indien het werk is 'vernieuwd'. Vanaf dat moment komt het immers (voor het eerst) in aanmerking voor BTMW/BVIEbescherming en vindt de slotzin van artikel 2 lid 7 dus geen toepassing meer ten aanzien van dit werk.

874. Resumé. Deze benadering van artikel 2 lid 7, slotzin, laat zich als volgt resumeren: zolang zij niet weer nieuw zijn geworden, geldt voor werken van toegepaste kunst die op 1 januari 1975 niet nieuw waren, de slotzin van artikel 2 lid 7. Zij komen dus in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming. Door deze benadering wordt recht gedaan aan het uitgangspunt van artikel 2 lid 7 dat werken van toegepaste kunst voor — enigerlei — bescherming in aanmerking moeten komen.

875. Anders: Impag-arrest. In de Impag-zaak sloeg de Hoge Raad echter een andere weg in.10 In deze zaak ging het om enkele Amerikaanse spellen waarvoor anno 1997 auteursrechtelijke bescherming in Nederland werd ingeroepen onder de vigeur van de Parijse versie van de Berner Conventie. In eerste aanleg oordeelde de President in kort geding dat — kort gezegd — deze spellen dateren van vóór 1975, zodat de slotzin van artikel 2 lid 7 van toepassing is en de spellen dus voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komen.11 Het hof sloot zich daarbij aan, maar werd gegispt door de Hoge Raad, die overwoog dat het hof heeft miskend

"dat indien dit spel in de VS alleen als model is beschermd, ingevolge art. 2 lid 7 Berner Conventie in Nederland, als ander land van de Unie in de zin van deze bepaling, met betrekking tot dit spel slechts de bijzondere bescherming kan worden ingeroepen, welke in Nederland aan modellen wordt toegekend. Het Hof heeft dan ook, door te oordelen dat aan het onderhavige spel auteursrechtelijke bescherming kan worden ontleend zonder vast te stellen of dit ook in de VS het geval is, van een onjuiste rechtsopvatting omtrent het in alt 2 lid 7 bepaalde blijk gegeven."12

876. De Hoge Raad wees de toepassing van de slotzin van artikel 2 lid 7 dus van de hand. De vraag of de spellen op 1 januari 1975 al dan niet nieuw waren, doet in de ogen van de Hoge Raad bij de toepassing van artikel 2 lid 7 blijkbaar niet terzake.13 Dat betekent dat werken van toegepaste kunst die dateren van vóór 1 januari 1975 (dat wil zeggen: op die datum niet nieuw waren) en in hun land van oorsprong alleen als model worden beschermd, in Nederland tussen wal en schip vallen. Tegen hen moet de materiële-reciprociteitsuitzondering van artikel 2 lid 7 worden ingezet, met als gevolg dat zij niet in aanmerking komen voor auteursrechtelijke bescherming, maar alleen voor modelrechtelijke bescherming — terwijl zij voor modelrechtelijke bescherming niet in aanmerking komen omdat zij niet nieuw waren toen de desbetreffende modelbeschermingsregeling in werking trad.14

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.